بررسی الگوی صحیح حضور روحانیت در نظام اسلامی

به گزارش سرویس پیشخوان خبرگزاری رسا، هشتم آذر سالروز ملاقات تاریخی جمعی از نخبگان حوزه با مقام معظم رهبری در سال 1386 است که حضرت آیت الله خامنه ای در این دیدار بر ضرورت ایجاد تحول در حوزه‌های علمیه در عرصه‌‌‌های مختلف تاکید کردند و از آن تاریخ تاکنون نیز قدم‌های موثری جهت تحقق منویات ایشان برداشته شده است.

به همین مناسبت آیت الله کعبی از اعضای مجلس خبرگان رهبری و جامعه مدرسین و نیز عضو حقوقدان شورای نگهبان و استاد درس خارج حوزه به پرسش‌های خبرنگار مرکز خبر حوزه پیرامون شیوه حضور روحانیت در نظام و تحولات صورت گرفته پاسخ گفت. 

ارزیابی اولیه شما از فضای عمومی حوزه در زمینه تحول چیست ؟

- خوشبختانه مطالبه رهبری در زمینه تحول به مطالبه‌ای همگانی در سطوح مختلف تبدیل شده است.

منظورتان از سطوح مختلف چیست؟

- ببینید امروز در سطح مراجع عظام تقلید، بعضی از ایشان تحول را در عمق حوزه می دانند و بعضی در عرصه پاسخ به شبهات و برخی در تربیت مجتهد، اما همه اینها اصل تحول را قبول دارند، از سوی دیگر جامعه مدرسین و شورای عالی حوزه پای کار ایستاده اند؛طلاب و فضلا هم همینطور، نمایندگان ایشان نیز به جد در حال پیگیری اند و بدنه حوزه امیدوار و منتظر یک تحول عظیم در حوزه است.

یعنی می خواهید بفرمایید فرهنگ تحول در حوزه شکل گرفته است؟

- بله! به طوری که بعد از فرمایشات رهبر معظم انقلاب،ساختار سازی صورت گرفته است و شورای پیشبرد و ارتقای حوزه و کمیسیون‌های مربوطه نیز دنبال این بوده اند و پیش بینی چشم انداز بیست ساله حوزه، تقویت حوزه شهرستانها و موارد دیگر مطرح شده است.

این روند را قابل قبول می دانید؟

- قابل قبول است، اما هنوز با آرمان‌های تحول، فاصله زیادی داریم . بالاخره از یک سو شتاب زده کار کردن خوب نیست و ازیک سو نباید به اندازه ای کند پیش برویم که از زمان عقب بیفتیم.

 اگر موافق باشید به صورت تخصصی به موضوع حضور روحانیت در نظام بپردازیم. به نظر شما الگوی صحیح در این زمینه کدام است و نیازمند چه تحولاتی در این باره هستیم؟

- بحث ارتباط روحانیت با نظام از بدو انقلاب مطرح بوده است و ما باید بین فرض‌های مختلفی که در این زمینه متصور است بهترین فرض را پیگیری و محقق نماییم.

چه فرض هایی متصور است؟

- فرض اول این است که نظام و حکومت، حوزوی بشود و روحانی سالاری حاکم گردد و در واقع حکومت تابعی از حوزه شود.



آیا این الگوی مطلوبی است؟

- خیر؛ نه امام و نه رهبری و نه مراجع تقلید و نه بزرگان حوزه و نه قانون اساسی ، چنین الگویی ترسیم نکرده اند.

علت این مخالفت چیست؟

- حوزه متکفل آموزش، پژوهش، تبلیغ و تببین مبانی فکری در زمینه های مختلف از جمله حکومت دینی است ولی این به آن معنا نیست که حوزه با همه جوانبش درگیر شده و تبدیل به حکومت بشود، مثل اینکه شما بخواهید بگویید آموزش عالی عهده‌دار حکومت بشود در حالی که وظیفه این وزارت خانه، تربیت نیرو است همچنان که وظیفه حوزه هم تربیت نیرو است.

الگوی دوم چیست؟

- این است که حوزه،تابع نظام جمهوری اسلامی شود و مثلا اینگونه توجیه گردد که به علت اسلامی بودن نظام و اینکه ولی فقیه در راس آن قرار دارد، پس باید حوزه تبدیل به یک وزارت وابسته شود که این هم الگوی مناسب نیست. یکی از افتخارات حوزه اهل بیت (ع) از گذشته تا به حال ، استقلال آن بوده است. حوزه عهده دار دین مردم است و در واقع نظامی آموزشی است؛اینگونه نباید باشد که حوزه ها دولتی شود و امام و رهبری با این الگو مخالف بوده اند و مراجع عظام تقلید و شورای عالی حوزه همواره بر استقلال حوزه و هویت اسلامی حوزه تاکید ویژه ای داشتند.

الگوی سوم چطور؟

- الگوی سوم جدایی حوزه از انقلاب است، به طوری که هر کدام کار خود را انجام دهند و هیچ ارتباطی با هم نداشته باشند و این خلاف واقع است. الان نباید عصر انقلاب اسلامی را که با پیشتازی روحانیت و در راس آنها امام خمینی (ره) شکل گرفت با قبل از انقلاب که عصر انزوای حوزه و به حاشیه کشاندن دین بوده، یکی فرض کنیم. اگر ما به نام استقلال نسبت به نظام اسلامی بی تفاوت شویم باعث می شود که در عصر عزت دین و عصر عزت مکتب اهل بیت(ع) که به برکت این انقلاب شکل گرفته،حوزه را از این همه نعمت محروم کنیم .

کسانی که به نام استقلال حوزه این تفکر را ترویج می‌کنند تا حوزه از نظام فاصله بگیرد به دنبال جدایی دین از سیاست هستند که خوشبختانه الان اینها منزوی شده اند و این اندیشه مرتجعانه و متحجرانه ، یک اندیشه متروک و حذف شده به شمار می‌رود.

پس الگوی مطلوب کدام است؟

- الگوی چهارم این است که با حفظ استقلال حوزه از نظام و دولت ، تعامل نهادینه ای بین حوزه و حکومت شکل بگیرد.

این تعامل چگونه باید صورت بگیرد؟

- باید انتظارات متقابل حوزه و نظام را ترسیم و بر اساس این انتظارات الگوسازی کنیم و تحولی که باید صورت بگیرد نهادینه کردن تعامل سازمان روحانیت با دولت و نظام به شکل کلان است به گونه ای که به واقعیت ها توجه کند.

این کار تا الان انجام شده است؟

- به صورت جسته و گریخته، کارهایی انجام گرفته است یکی برگزاری اجلاس‌های جامعه مدرسین و علمای بلاد است که در آنها تحت عنوان حوزه و نظام، مباحثی مطرح شده و در گذشته هم از بدو انقلاب همین موضوع مد نظر بوده و فراز و فرود داشته است الان وقت آن رسیده است که پس از سه دهه از تشکیل حکومت اسلامی شرح وظایفی در این زمینه مشخص شود.

برای این مهم چه باید کرد؟

- یکی اینکه حوزه در عرصه تولید علم دینی بدرخشد و به نیازهای دینی نظام اسلامی در عرصه های مختلف همچون اقتصاد و ... پاسخ دهد.

آیا در الگوی چهارم که طرح کردید، حوزه در زمینه آموزش دولتی ها هم نقش خواهد داشت؟

- بله،کارگزاران نظام اسلامی باید عدالت وتقوا داشته باشند و این امر هنگامی تحقق می یابد که حوزه به شکل تبلیغ یا فرایندهای دیگر به این موضوع توجه داشته باشد و به صورت مستمر برنامه آموزشی داشته باشد.


در این الگو مطالبه اصلی نظام از حوزه چیست؟

- این است که ماهیت دولت اسلامی را تعیین کند، یعنی نظریه دولت اسلامی از خود حوزه بجوشد و در زمینه احکام دولت اسلامی،قوانین و مقررات دولت اسلامی،ساختار و وظایف دولت اسلامی و چالش ها و آیین کشورداری به تولید فکر و نظریه پردازی دینی بپردازد.

نقش حوزه در تربیت نیروی اجرایی توانمند برای نظام اسلامی چگونه خواهد بود؟

- برخی مناصب در نظام مانند امر قضاوت،ذاتی حوزه است که باید آمیزه ای از حقوق معاصر را با عمق آموزش های حوزوی طراحی کنیم تا منجر به تربیت قاضی شود و این کار صرفا با آموزش مکاسب و چند سال درس، محقق نمی‌شود.

الان مرکز تخصصی حقوق و قضای اسلامی این کار را انجام می دهد.

- مرکز تخصصی قضا نیاز به تحول دارد؛با سطح دو و سه نمی توان قاضی نظام اسلامی تربیت کنیم؛یکی از معضلات بزرگ قوه قضاییه منابع انسانی است.

 راجع به دیگر مناصب حوزوی و مورد نیاز نظام توضیح بفرمایید.

- بله،شش نفر فقیه عضو شورای نگهبان هم از جمله این موارد است که اینها باید عادل و آگاه به مقتضیات زمان باشند.از سوی دیگر وزیر اطلاعات و اعضای مجلس خبرگان رهبری باید مجتهد باشند؛همچنین حوزه‌های نمایندگی ولی فقیه در نیروهای مسلح و دانشگاه‌ها،ائمه جمعه و موارد دیگر نیازمند تربیت نیروست.

فرایند تبلیغ در نظام اسلامی چگونه باید باشد؟

- کارگزاران نظام و بدنه دولت نیازمند مبلغ هستند و می دانید مبلغ یک اداره با روستا فرق می کند.و منظور از تبلیغ،نوع سنتی آن نیست. الان ببینید وزارت علوم دفترچه هایی به دانش آموزان می دهد که مثلا فارغ التحصیل حقوق می‌تواند چه کارهایی انجام دهد ، ما باید در تبلیغ هم اینگونه عمل کنیم و به صورت تخصصی به مباحث تبلیغ در رسانه،خانواده،نیروهای مسلح،آموزش و پرورش، مساجد و ... بپردازیم. ما باید به سمت و سویی برویم که در هر مدرسه، یک طلبه داشته باشیم ؛آیا حوزه این آمادگی را دارد که 30 هزار طلبه تحویل آموزش و پرورش بدهد؟

ضمن تشکر از حضور شما در این گفت و گو چنانچه نکته‌ای در پایان هست،بفرمایید.

- مقام معظم رهبری در یکی از سفرهای خود به قم تاکید کردند که حوزه باید در سه محور حفظ وضع موجود، ترمیم و توسعه عمل کند. به نظر می رسد وضع موجود حفظ شده و ترمیم هم تا حدی صورت گرفته است، اما برای توسعه نیازمند تحول بنیادی هستیم و زنگ خطر را زمانی باید به صدا در آورد که ما وضع موجود را تحول به حساب بیاوریم.باید امید در بدنه حوزه تزریق شود و طلبه با شادابی و نشاط و امید به اینکه بتواند عنصری برای نظام بشود تحصیل کند؛باید از اول راه تا پایان آن مشخص گردد و بداند برنامه‌اش چیست و با آگاهی تمام بیاید جلو و مشاورانی داشته باشد و به نظر من تحول در عرصه آموزش‌های حوزویان خیلی مورد انتظار است؛الان ما سعی کرده‌ایم وضع موجود را حفظ نموده و به انتظارات پاسخ بدهیم، اما این کافی نیست و باید گام تحولهای بنیادی هم برداریم و به نظرم شورای پیشبرد باید در این زمینه کمیسیون های غنی و فکرهای مناسبی داشته باشد. در این صورت تحولاتی چون کتاب، استاد و ساختار، تابع استراتژی‌ها و راهبردهای حوزه خواهد بود. /د103