گزارشی از نشست علمی آیندهپژوهی و مطالعات دینی
خبرگزاری رسا ـ نشست علمی آینده پژوهی و مطالعات دینی از سوی دفتر جنبش نرمافزاری حوزه علمیه قم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نشست علمی آینده پژوهی و مطالعات دینی امروز با حضور استادان و محققان حوزه و دانشگاه از سوی دفتر جنبش نرمافزاری دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد.
این نشست که در ادامه سلسله نشست های تخصصی آینده پژوهی برگزار شد با سخنرانی حجتالاسلام بهروز لک، عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) ، محمد رحیم عیوضی، عضو هیأت علمی دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) و سعید خزایی، مسؤول مرکز آینده پژوهی تحقیقات سیاست علمی کشور همراه بوده است.
آیندهپژوهی تلفیقی از دانش و فنآوری است
در ابتدای این نشست، مصطفی تقوی، دبیر نشست علمی آینده پژوهی، به بیان اهمیت آیندهپژوهی در مطالعات دینی پرداخت و گفت: آینده پژوهی از یک سو دانش و کشفکننده حقایق آینده است و از سویی دیگر فنآوری است؛ چون میخواهد هدف مشخصی را تحقق ببخشد که آن هدف ساختن آینده منطبق با ارزشهای خاص هر جامعه است.
دبیر نشست علمی آینده پژوهی افزود: ارزشهای مختلفی بر جوامع حاکم است که هرکدام آیندههای گوناگونی را برای خود ترسیم می کنند؛ در چنین موقعیتی امکان تعارض با دیگر جوامع پدید میآید.
وی با اشاره به آغاز بحث آیندهپژوهی در حوزه علمیه قم بان داشت: این مبحث به صورت نظاممند در حوزه علمیه آغاز و درصدد است نسبت دینپژوهی با آیندهپژوهی را کشف کند.
تقوی اولویتگذاری مسائل آینده را در مطالعات دینی ضروری خواند و افزود: آینده پژوهی این امکان را به حوزه علمیه میدهد که در ده سال آینده دچار حیرت نشود و همچنین در برخورد با مسائل غافلگیر نشود.
وی ابراز داشت: همانگونه که آیندهپژوهی در عرصههای دیگر نقش ایفا میکند میتواند در عرصه مطالعات دینی سهم بسزایی داشته باشد؛ از این رو باید با نگاه به آینده برای سیاستهای پژوهش حوزوی و مطالعات دینی برنامهریزی کنیم.
دبیر نشست علمی آینده پژوهی گفت: در آن جهانی که دین حاکم میشود و تأثیر ویژهای دارد با شناسایی روشها و زمینهها که بر اساس عقائد شکل میگیرد میتوان نیازهای جدیدی را برای انسانها تعریف کرد.
آیندهپژوهی را باید از آموزههای دینی استخراج کرد
دکتر عیوضی با بیان اینکه ضرورتها، اهمیت، آینده و آیندهپژوهی؛ کلیدواژههای مبحث آیندهپژوهی است، تصریح کرد: همچنین پنج محور در تحلیل آیندهپژوهی، ضرورتها و اهمیت پرداختن به این حوزه میتواند ما را به یک اجماع اساسی و مهم میرساند.
وی در ادامه، پاسخ به میل فطری و غریزی انسانها، تغییرات عظیم جوامع و رقابت علمی در جهان را بخشی از محورهای آیندهپژوهی دانست.
استاد دانشگاه معارف اسلامی افزود: باید در این راستا به مؤلفههای نظریهپردازی، تولید علم، مهندسی فکر در جمهوری اسلامی نیز اهمیت داد و تکلیفی که از آموزههای دینی پیش روی ما است را با رویکرد نگاه به آینده شناسایی کرد.
وی یکی از راههای مهم برای آیندهپژوهی را شناسایی ریشه تاریخی دانست و اضافه کرد: ورود به عرصه آیندهپژوهی با رویکرد علوم انسانی و اجتماعی بوده است.
عضو هیأت علمی دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) با اشاره به مستنداتی از آیات و روایت و گفت: آیه«کل یوم هو فی شأن» و روایتی همچون«المؤمنون هم الذین عرفوا اَمامهم» نگاه به آیند را برای ما با رویکرد تکلیف مدارانه تببین میکند.
وی با تشریح مفهوم آیندهپژوهی تصریح کرد: مردم میتوانند با طراحی عاقلانه و سازماندهی شده، پیامدها و تحولات پیشروی خود را بشناسند و همچنین برای برخورد با آن برنامهریزی کنند؛ بنابر این وظیفه ما در نگاه به آینده این است که چگونه با آینده روبهرو شویم.
عیوضی ادامه داد: آینده موضوع و قلمرو مطالعات آینده پژوهی است؛ چون ما با پدیده غیر قطعی، محتمل و واقعنشده روبهرو هستیم.
وی با بیان اینکه آینده مبتنی بر چهار ویژگی رویدادها، روندها، تصورات و اقدامات است، ابراز داشت: اگر یک هارمونی و ساماندهی بین این عنصرهای چهارگانه شکل گیرد به جامعیت و فراگیر بودن نسبت به آیندهپژوهی حرکت خود را آغاز میکنیم.
استاد دانشگاه معارف اسلامی خاطرنشان کرد: تعامل، تعهد توافق و هماهنگی وجود این چهار عنصر اساسی رویکرد ما را نسبت به آینده پیش روی ما مشخص میکند.
مدیر علمی و اجرایی دوره دکترای آیندهپژوهی در دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) گفت: عرصههای پیش روی ما در آیندهپژوهی ممکنات، محتملات و مطلوب است؛ از این رو از میان ممکنات باید ابعاد احتمالی را شناسایی کرد و پس از آن به مطلوبها برسیم و مطلوبها را اساس نگاه به آینده و چشم انداز قرار دهیم.
وی با بیان اینکه جوامع امروز با نگاه به آینده، ورود به آینده و مطالعه در آینده برای سرنوشت خویش برنامهریزی میکنند، اظهار داشت: سیر به سوی آینده را عناوین آیندهنگری، آیندهشناسی و آیندهپژوهی تشکیل میدهد.
با آیندهپژوهی به سهم بیشتری از دانش جهانی دست مییابیم
در ادامه دکتر خزایی به بیان روشهای آیندهپژوهی در ایران و جهان پرداخت و سپس افزود: دانش بزرگترین ویژگی جوامع بر یکدیگر است؛ از این رو باید در دنیا به دنبال بقا و سهم باشیم.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام حسین(ع) تفکر آیندهپژوهی را فرصتمحور عنوان و تصریح کرد: جهان، نظام و ساکنان آن موضوع آیندهپژوهی هستند.
وی با بیان مفروضات کلیدی آیندهپژوهی افزود: بشر با روی آوردن به رمل، فال و اسطرلاب علاقهمند بود از آینده خویش با خبر شود اینها همه نشان از این است که انسان ذاتاً کنجکاو بوده که آینده را ببیند.
رییس مرکز آیندهپژوهی دفاعی با بیان سخنی از یک اندیشهورزان مبنی بر این که استراتژیها مرده به دنیا میآیند، گفت: این سخن ار آن رو است که تغییرات این عصر زیاد است.
وی این عصر را عصر حیرت، دانایی، امواج و تغییر نامید و افزود: یکی از مؤلفههای تغییر، علم وفنآوری است تا جایی که علم و فنآوری در باورهای دینی و ارزشهای فرهنگی تأثیر گذاشته است؛ از این رو ما باید در عصر که تغییر وجود دارد بایستی به بقا و افزایش سهم بیاندیشیم.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام حسین(ع) با اشاره به اینکه نشانههای ضعیفی برای تغییر وجود دارد که با رهگیری آنها میتوان آینده را شناخت، ابراز داشت: مهم در آیندهپژوهی ایجاد فرصت اقدام در روندهایی که آینده ما را شکل میدهند.
مسؤول مرکز آیندهپژوهی تحقیقات سیاست علمی کشور تصریح کرد: آیندهپژوهی برای این آمده است که زودتر هدف را ببیند و در برابر آن فرصتمحوری را در دستور کار خود قرار دهد.
استاد دانشگاه امام حسین(ع) تأکید کرد: تمام دانشهای بشری و جهانی نیازمند آیندهپژوهی هستند؛ بنابر این هیچ چیز به اندازه آیندهپژوهی با باورهای دینی ما سازگار نیست.
وی با بیان این که آیندهپژوهی سعی میکند با دو روش با آینده برخورد کند، افزود: شکل و روش اکتشافی آیندههای ممکن و محتمل را شناسایی میکند؛ البته ما آیندههای باورپذیری هم داریم که از بحث ما خارج است.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام حسین(ع) گفت: برای پرداختن به آیندهپژوهی باید با تعاریف و روشهای برخورد با آینده آشنا شویم و تفاوفت آیندهاندیشی، آیندهنگری و آیندهپژوهی را تبیین کرد.
خزایی در پایان سخنانش افزود: بهترین روش پیشبینی آینده، ساختن آن است که با ترسیم چشمانداز، اسباب و عوامل آن را فراهم میکنیم و به آینده مطلوب میرسیم.
در دنیای امروز دیگر دانش بیطرف مطرح نیست
همچنین حجتالاسلام غلامرضا بهروز لک با اشاره به مبادی آیندهپژوهی در اسلام گفت: آینده پژوهی باید مبتنی بر وعده الهی و آموزههای دینی باشد؛ چون وعده الهی همان رسیدن به آینده مطلوب است.
رییس پژوهشکده انتظار نور در ادامه با اشاره به حرکت به سوی بومیسازی دانش بیان داشت: در دنیای امروز دیگر دانش بیطرف مطرح نیست؛ چون غربیها پیشفرضهای خودشان را در دانش تجربی دخالت دادهاند و حاصل آن را به کشورهای دیگر تحمیل کردند.
وی تأکید کرد: برای هر دانشی مبادی وجود دارد؛ بنابراین هیچ دانشی نیست که بیطرف باشد روزگاری غربیها میگفتند که دانش بیطرف است و هر آنچه ما یافتهایم بشر نیز باید از آن استفاده کند؛ در حالی که ما میبینیم چگونه آنها فیشبرگهای خود را در دانشهای انسانی اشباع میکردند بدون اینکه عقیده خود را ابراز کنند.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) که مبادی علم را از منظر اسلام مورد بررسی قرار داد، افزود: باید از آفت تقلیدگرایی در دانشهای بومی پرهیز کرد به ویژه در جایی که علم جدیدی همچون دانش آیندهپژوهی تأسیس میشود.
حجتالاسلام بهروز لک خاطرنشان کرد: مبادی، مواد اولیه استدلال هستند و اگر ما میخواهیم آیندهپژوهی را مورد استدلال قرار دهیم باید با کمک مواد و مبادی، ان را بررسی کنیم.
وی با بیان اینکه امروزه اسلامیسازی گفت: علم غیر دینی نداریم چون منشأ همه علوم خداوند است؛ البته علوم انحرافی وجود دارد که آنها همه از مسیر ناب و اصیل فاصله گرفتهاند.
رییس پژوهشکده انتظار نور با بیان اینکه برای تأسیس دانش آیندهپژوهی بهرهگیری از متون دین و آموزههای آن ضروری است، اظهار داشت: بشر به تهایی نمیتواند دانش تولید کند؛ بنابر این با تمسک به اهداف و تعلیمات انبیای الهی میتواند موفقتر عمل کند.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در پایان با تعریف جامعه از نگاه اسلام ابراز داشت: آیندهپژوهی باید حول محور امام باشد؛ چون امام انسان کامل است و جامعه میتواند برای آینده خود با دریافت آموزههای دینی به تکامل برسد.
گفتنی است، این نشست که در سالن همایشهای علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با برنامه پرسش و پاسخ درباره آیندهپژوهی پایان پذیرفت.
در ابتدای این نشست، مصطفی تقوی، دبیر نشست علمی آینده پژوهی، به بیان اهمیت آیندهپژوهی در مطالعات دینی پرداخت و گفت: آینده پژوهی از یک سو دانش و کشفکننده حقایق آینده است و از سویی دیگر فنآوری است؛ چون میخواهد هدف مشخصی را تحقق ببخشد که آن هدف ساختن آینده منطبق با ارزشهای خاص هر جامعه است.
دبیر نشست علمی آینده پژوهی افزود: ارزشهای مختلفی بر جوامع حاکم است که هرکدام آیندههای گوناگونی را برای خود ترسیم می کنند؛ در چنین موقعیتی امکان تعارض با دیگر جوامع پدید میآید.
وی با اشاره به آغاز بحث آیندهپژوهی در حوزه علمیه قم بان داشت: این مبحث به صورت نظاممند در حوزه علمیه آغاز و درصدد است نسبت دینپژوهی با آیندهپژوهی را کشف کند.
تقوی اولویتگذاری مسائل آینده را در مطالعات دینی ضروری خواند و افزود: آینده پژوهی این امکان را به حوزه علمیه میدهد که در ده سال آینده دچار حیرت نشود و همچنین در برخورد با مسائل غافلگیر نشود.
وی ابراز داشت: همانگونه که آیندهپژوهی در عرصههای دیگر نقش ایفا میکند میتواند در عرصه مطالعات دینی سهم بسزایی داشته باشد؛ از این رو باید با نگاه به آینده برای سیاستهای پژوهش حوزوی و مطالعات دینی برنامهریزی کنیم.
دبیر نشست علمی آینده پژوهی گفت: در آن جهانی که دین حاکم میشود و تأثیر ویژهای دارد با شناسایی روشها و زمینهها که بر اساس عقائد شکل میگیرد میتوان نیازهای جدیدی را برای انسانها تعریف کرد.
آیندهپژوهی را باید از آموزههای دینی استخراج کرد
دکتر عیوضی با بیان اینکه ضرورتها، اهمیت، آینده و آیندهپژوهی؛ کلیدواژههای مبحث آیندهپژوهی است، تصریح کرد: همچنین پنج محور در تحلیل آیندهپژوهی، ضرورتها و اهمیت پرداختن به این حوزه میتواند ما را به یک اجماع اساسی و مهم میرساند.
وی در ادامه، پاسخ به میل فطری و غریزی انسانها، تغییرات عظیم جوامع و رقابت علمی در جهان را بخشی از محورهای آیندهپژوهی دانست.
استاد دانشگاه معارف اسلامی افزود: باید در این راستا به مؤلفههای نظریهپردازی، تولید علم، مهندسی فکر در جمهوری اسلامی نیز اهمیت داد و تکلیفی که از آموزههای دینی پیش روی ما است را با رویکرد نگاه به آینده شناسایی کرد.
وی یکی از راههای مهم برای آیندهپژوهی را شناسایی ریشه تاریخی دانست و اضافه کرد: ورود به عرصه آیندهپژوهی با رویکرد علوم انسانی و اجتماعی بوده است.
عضو هیأت علمی دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) با اشاره به مستنداتی از آیات و روایت و گفت: آیه«کل یوم هو فی شأن» و روایتی همچون«المؤمنون هم الذین عرفوا اَمامهم» نگاه به آیند را برای ما با رویکرد تکلیف مدارانه تببین میکند.
وی با تشریح مفهوم آیندهپژوهی تصریح کرد: مردم میتوانند با طراحی عاقلانه و سازماندهی شده، پیامدها و تحولات پیشروی خود را بشناسند و همچنین برای برخورد با آن برنامهریزی کنند؛ بنابر این وظیفه ما در نگاه به آینده این است که چگونه با آینده روبهرو شویم.
عیوضی ادامه داد: آینده موضوع و قلمرو مطالعات آینده پژوهی است؛ چون ما با پدیده غیر قطعی، محتمل و واقعنشده روبهرو هستیم.
وی با بیان اینکه آینده مبتنی بر چهار ویژگی رویدادها، روندها، تصورات و اقدامات است، ابراز داشت: اگر یک هارمونی و ساماندهی بین این عنصرهای چهارگانه شکل گیرد به جامعیت و فراگیر بودن نسبت به آیندهپژوهی حرکت خود را آغاز میکنیم.
استاد دانشگاه معارف اسلامی خاطرنشان کرد: تعامل، تعهد توافق و هماهنگی وجود این چهار عنصر اساسی رویکرد ما را نسبت به آینده پیش روی ما مشخص میکند.
مدیر علمی و اجرایی دوره دکترای آیندهپژوهی در دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) گفت: عرصههای پیش روی ما در آیندهپژوهی ممکنات، محتملات و مطلوب است؛ از این رو از میان ممکنات باید ابعاد احتمالی را شناسایی کرد و پس از آن به مطلوبها برسیم و مطلوبها را اساس نگاه به آینده و چشم انداز قرار دهیم.
وی با بیان اینکه جوامع امروز با نگاه به آینده، ورود به آینده و مطالعه در آینده برای سرنوشت خویش برنامهریزی میکنند، اظهار داشت: سیر به سوی آینده را عناوین آیندهنگری، آیندهشناسی و آیندهپژوهی تشکیل میدهد.
با آیندهپژوهی به سهم بیشتری از دانش جهانی دست مییابیم
در ادامه دکتر خزایی به بیان روشهای آیندهپژوهی در ایران و جهان پرداخت و سپس افزود: دانش بزرگترین ویژگی جوامع بر یکدیگر است؛ از این رو باید در دنیا به دنبال بقا و سهم باشیم.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام حسین(ع) تفکر آیندهپژوهی را فرصتمحور عنوان و تصریح کرد: جهان، نظام و ساکنان آن موضوع آیندهپژوهی هستند.
وی با بیان مفروضات کلیدی آیندهپژوهی افزود: بشر با روی آوردن به رمل، فال و اسطرلاب علاقهمند بود از آینده خویش با خبر شود اینها همه نشان از این است که انسان ذاتاً کنجکاو بوده که آینده را ببیند.
رییس مرکز آیندهپژوهی دفاعی با بیان سخنی از یک اندیشهورزان مبنی بر این که استراتژیها مرده به دنیا میآیند، گفت: این سخن ار آن رو است که تغییرات این عصر زیاد است.
وی این عصر را عصر حیرت، دانایی، امواج و تغییر نامید و افزود: یکی از مؤلفههای تغییر، علم وفنآوری است تا جایی که علم و فنآوری در باورهای دینی و ارزشهای فرهنگی تأثیر گذاشته است؛ از این رو ما باید در عصر که تغییر وجود دارد بایستی به بقا و افزایش سهم بیاندیشیم.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام حسین(ع) با اشاره به اینکه نشانههای ضعیفی برای تغییر وجود دارد که با رهگیری آنها میتوان آینده را شناخت، ابراز داشت: مهم در آیندهپژوهی ایجاد فرصت اقدام در روندهایی که آینده ما را شکل میدهند.
مسؤول مرکز آیندهپژوهی تحقیقات سیاست علمی کشور تصریح کرد: آیندهپژوهی برای این آمده است که زودتر هدف را ببیند و در برابر آن فرصتمحوری را در دستور کار خود قرار دهد.
استاد دانشگاه امام حسین(ع) تأکید کرد: تمام دانشهای بشری و جهانی نیازمند آیندهپژوهی هستند؛ بنابر این هیچ چیز به اندازه آیندهپژوهی با باورهای دینی ما سازگار نیست.
وی با بیان این که آیندهپژوهی سعی میکند با دو روش با آینده برخورد کند، افزود: شکل و روش اکتشافی آیندههای ممکن و محتمل را شناسایی میکند؛ البته ما آیندههای باورپذیری هم داریم که از بحث ما خارج است.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام حسین(ع) گفت: برای پرداختن به آیندهپژوهی باید با تعاریف و روشهای برخورد با آینده آشنا شویم و تفاوفت آیندهاندیشی، آیندهنگری و آیندهپژوهی را تبیین کرد.
خزایی در پایان سخنانش افزود: بهترین روش پیشبینی آینده، ساختن آن است که با ترسیم چشمانداز، اسباب و عوامل آن را فراهم میکنیم و به آینده مطلوب میرسیم.
در دنیای امروز دیگر دانش بیطرف مطرح نیست
همچنین حجتالاسلام غلامرضا بهروز لک با اشاره به مبادی آیندهپژوهی در اسلام گفت: آینده پژوهی باید مبتنی بر وعده الهی و آموزههای دینی باشد؛ چون وعده الهی همان رسیدن به آینده مطلوب است.
رییس پژوهشکده انتظار نور در ادامه با اشاره به حرکت به سوی بومیسازی دانش بیان داشت: در دنیای امروز دیگر دانش بیطرف مطرح نیست؛ چون غربیها پیشفرضهای خودشان را در دانش تجربی دخالت دادهاند و حاصل آن را به کشورهای دیگر تحمیل کردند.
وی تأکید کرد: برای هر دانشی مبادی وجود دارد؛ بنابراین هیچ دانشی نیست که بیطرف باشد روزگاری غربیها میگفتند که دانش بیطرف است و هر آنچه ما یافتهایم بشر نیز باید از آن استفاده کند؛ در حالی که ما میبینیم چگونه آنها فیشبرگهای خود را در دانشهای انسانی اشباع میکردند بدون اینکه عقیده خود را ابراز کنند.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) که مبادی علم را از منظر اسلام مورد بررسی قرار داد، افزود: باید از آفت تقلیدگرایی در دانشهای بومی پرهیز کرد به ویژه در جایی که علم جدیدی همچون دانش آیندهپژوهی تأسیس میشود.
حجتالاسلام بهروز لک خاطرنشان کرد: مبادی، مواد اولیه استدلال هستند و اگر ما میخواهیم آیندهپژوهی را مورد استدلال قرار دهیم باید با کمک مواد و مبادی، ان را بررسی کنیم.
وی با بیان اینکه امروزه اسلامیسازی گفت: علم غیر دینی نداریم چون منشأ همه علوم خداوند است؛ البته علوم انحرافی وجود دارد که آنها همه از مسیر ناب و اصیل فاصله گرفتهاند.
رییس پژوهشکده انتظار نور با بیان اینکه برای تأسیس دانش آیندهپژوهی بهرهگیری از متون دین و آموزههای آن ضروری است، اظهار داشت: بشر به تهایی نمیتواند دانش تولید کند؛ بنابر این با تمسک به اهداف و تعلیمات انبیای الهی میتواند موفقتر عمل کند.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در پایان با تعریف جامعه از نگاه اسلام ابراز داشت: آیندهپژوهی باید حول محور امام باشد؛ چون امام انسان کامل است و جامعه میتواند برای آینده خود با دریافت آموزههای دینی به تکامل برسد.
گفتنی است، این نشست که در سالن همایشهای علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با برنامه پرسش و پاسخ درباره آیندهپژوهی پایان پذیرفت.
ارسال نظرات