گزارشی از نشست علمی رنج سنتی و رنج مدرن

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نشست علمی رنج سنتی و رنج مدرن؛ بررسی کارکرد‌های یاد رنج متعالی در مواجهه با رنج انسان معاصر با توجه به تعالیم قرآن و سنت با حضور حجت‌الاسلام حبیب‌الله بابایی و پرفسور عبدالعزیز ساشادینا به همت گروه مطالعات اسلام و غرب و دفتر جنبش نرم‌افزاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم، برگزار ‌شد. 

«هولوکاست» نتیجه استفاده سیاسی از رنج انسان است

مدیر گروه مطالعات اسلام و غرب حوزه علمیه گفت: نتیجه‌ استفاده سیاسی از «رنج»، شکل‌گیری داستان‌هایی ساختگی همانند «هولوکاست» است و یادرنج هولوکاست برای حفظ یهودیان در آمریکا مؤثر واقع شد.

 وی در این نشست پرسش‌هایی را درباره «رنج» و «هویت» مطرح کرد و گفت: رنج وجودی، که منظور از آن رنج برای دیگران است (suffering for) و نمونه برین آن را می‌توان در تاریخ ادیان و شخصیت‌های دینی همچون پیامبران پیدا کرد، متفاوت از رنج‌های معمولی انسان‌ها در تاریخ است. یاد عمیق این رنج وجودی، می‌تواند راهی مؤثر در اصلاح اخلاق اجتماعی و در ایجاد ارتباط میان ادیان ابراهیمی و غیرابراهیمی باشد و هم اینکه می‌تواند راهی مشترک به سوی افق‌های یگانه معنایی (کلمه سواء) در جامعه معاصر باشد.

مدیر گروه مطالعات اسلام و غرب حوزه علمیه گفت: یاد رنج وجودی و البته متعالی پیامبران و البته پیامبر خاتم، ظرفیت بسیار بالایی ـ‌ در مقایسه با خوشی و شادی ـ در پیوند اجتماعی و همزیستی مدنی در میان جوامع ایمانی و غیرایمانی دارد. در واقع، یاد رنج‌های وجودی و رهایی‌بخش، از اثرگذارترین راهکارها برای کاستن از خشم‌ها و خشونت‌های انسانی در عصر جدید، و منازعات درونی و بیرونی انسان معاصر است. از رهگذر چنین یادی است که آدمی بی‌آنکه بخواهد راهی برای توجیه رنج و شرّ بگشاید، ترغیب می‌شود خود را از رنج‌های خودساخته این زمانی و این مکانی رهایی بخشد.

حجت الاسلام بابایی افزود: یاد رنج وجودی که نوعی از رنج کامل اخلاقی و مصداق تامی برای قاعده طلایی در اخلاق است، در عصری که زندگی انسان در اثر فردگرایی افراطی و ذره‌انگاری مفرط دچار گسست‌های عمیق اجتماعی و معرفتی شده است، می‌تواند راهی عینی و عملی برای زندگی توحیدی (به لحاظ فرهنگی و اعتقادی) باشد.

تفکر رنج در اندیشه شیعی متأثر از مصائب امام حسین (ع) است

حجت الاسلام بابایی افزود: رنج سنتی، رنج عرفانی، رنج وجودی در برابر عدمی و رنج معنوی از جمله رنج‏هاست که مراد از نوع سنتی آن، رنج پیامبران است که برای هدایت بشر کشیده‏اند.

مدیر گروه مطالعات اسلام و غرب پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به نقش یادرنج‏های تاریخی گفت: نقش یادرنج‏های تاریخی در صورت‏بندی هویت انسانی، هویت دینی، هویت معنوی و هویت اخلاقی بسیار مهم است، مثلاً یادرنج هولوکاست برای حفظ یهودیان در آمریکا مؤثر واقع شد. بنابراین با یادرنج‏های توحیدی می‏شود هم فکر توحیدی و هم زندگی توحیدی در عصر پلورال داشت و شاید بتوان با یادرنج‏های متعالی در حل اختلافات درونی جامعه قدم برداشت.

وی ادامه داد: تفکر رنج در اندیشه شیعی متأثر از مصائب امام حسین(ع) است که علامه جعفری و دکتر شریعتی رگه‏هایی از آن را مطرح کرده‏اند.

حجت الاسلام بابایی با اشاره به ظرفیت رنج در ایجاد معنا و بی‏معنایی گفت: این ظرفیت، بیشتر از ظرفیت‏های موجود در شادی است بطوری که هم می‏توان از رنج معنا درآورد و هم می‏شود به نهیلیسم و بی‏معنایی رسید.اما در قرآن رنج فردی مثل رنج حضرت ایوب (ع)، رنج رهایی بخش مثل رنج حضرت نوح (ع) و حضرت موسی (ع) و رنج نمونه و تاریخی که می‏تواند شامل پیروان همه ادیان باشد.

وی در بیان مولفه‏های رنج جامع و تاریخی افزود: اختیاری بودن رنج، اجتماعی بودن رنج، عقلانی بودن رنج، احساسی بودن رنج، وجودی بودن رنج و معطوف به دنیا بودن رنج از جمله مولفه‏های رنج جامع و تاریخی است.

حجت‏الاسلام بابایی با مقایسه یادرنج با شادی گفت: یاد رنج در مقایسه با شادی از عمق بیشتری برخوردار است و عشق با آن سهل‏تر انجام می‏گیرد و یاد عمیق از رنج متعالی می‏تواند راه مشترک برای ادیان ابراهیمی باشد که برای رسیدن به یک معنا همبستگی ایجاد می‏کند.

وی افزود: یهودیان، امروز هولوکاست را بهانه‏ای برای هویت خودشان قرار داده‏اند و بلکه تلاش می‏کنند هولوکاست را به عنوان رنج مشترک مسیحیت و یهودیت مطرح کنند . 

لعن در زیارت عاشورا، تنفر از زشتی‏های عاشورا است

در ادامه نشست پرفسور عبدالعزیز ساشادینا، استاد دانشگاه ویرجینیای آمریکا با اشاره به مسئله روش‏شناسی در بحث رنج گفت: پدیدار شناسی روشی است که در این بحث می‏تواند مورد اشاره قرار گیرد و باید در متن رنج و مصیبت قرار گیرد ضمن این که الهیات رنج، خوب پرورش نیافته است.

استاد دانشگاه ویرجینا افزود: لعن در زیارت عاشورا، تنفر از زشتی‏های عاشورا است و تأکید بر این که ما هم چنین کاری مرتکب نشویم و شیعه می‏تواند یادآوری این مصیبتها را جهان‏شمول کند که در این توانستن با مسیحیت و یهودیت همسان است، برخلاف اهل سنت که در این مورد چیزی ندارد و شیعه ثمرات تحمل این همه مصیبت را بعد از ظهور حضرت حجت(عج) می‏بیند.

ساشادینا با تأکید بر جهانشمولی کردن معارف قرآن گفت: انسان جدید بی‏نهایت تنهاست در نتیجه رنج مدرن شدیدتر است و اصلاً انسان با رنج زندگی می‏کند و شاید بتوان از راه رنج انسان‏‏ها را به هم نزدیک‌تر کرد، ولی نتیجه‌ استفاده سیاسی از رنج، شکل‌گیری داستان‌های ساختگی مثل هولوکاست است. /916/ز502/ع