عدالت خداوند هم در تشریع و هم در تکوین حضور دارد

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، آیت الله ابوالقاسم علیدوست عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم پیش از ظهر امروز در همایش ملی فقه و اخلاق که در دانشگاه قرآن و حدیث برگزار شد، گفت: لازم است که در خصوص دو نهاد مهم فقهی یعنی فقه و اخلاق سخن گفته شود. فقه بسند، به نص و فقه عدالت و اخلاق دو راه و روش هستند. از گذشته با دو جریان مهم فقهی مواجه بودیم: اول جریانی که اصالت را به قانون یا مر نصوص می دهد و سؤال پیش می آید این تقید آیا خللی را به عدالت یا اخلاق می زند و آیا خروجی این استنباط یک نکته اخلاقی است؟ این جریان همیشه بوده و باید سوگمندانه بگویم این جریان در حال پیشرفت است.

وی ادامه داد: در نجف در 100 سال پیش مطرح شد که خانمی با مردی ازدواج کرده است که آن مرد تقیدی به معاریف اسلامی ندارد و آیا می تواند طلاق بگیرد یا اینکه مجبور است به زندگی با زوج خود ادامه دهد. برخی با استناد به یک روایتی آن را یک ابتلا و صبر را تکلیف کردند اما صاحب عروه و مرحوم شیخ حسین حلی در آن فضا علیه این حرف موضع می گیرند و مسئله طلاق قضایی را مطرح می کنند. آیا برای ضرری که این خانم برای ادامه این زندگی می بیند آیا می توان مجبور به طلاق شود؟ قانون «الحاکم ولی الممتنع» نیز مطرح شد؛ شیخ حسین حلی برای حرف خود به آیات قرآن در خصوص حقوق زوجیت استناد می کند. فقیه سترگ 100 سال قبل توجه دارد که باید قرآن را معیار قرار داده و به حکم آن 11 روایتی که معصومین تأکید کردند، سخن معصوم را به قرآن و سنت قطعی ارائه می دهد.

وی با اشاره تلویحی به بحث خود با عبدالکریم سروش گفت: چندی پیش با فردی بحث داشتم که به همین روایت استناد می کرد و گفتم که خبر واحد که قول معصوم نیست و سند هم ندارد و جدای از آن با قرآن نیز سازگار نیست. فکر کردم تسلیم شده اما بعدا مشاهده کردم که دوباره آن حرف را تکرار کرد.

آیت الله علیدوست با بیان اینکه مسئله نسبت فقه و اخلاق باید در چهارچوب فقه منضبط باشد، گفت: لازم است رعایت اصول اجتهاد صورت بگیرد و همچنین رعایت پویایی و اقتضائات معاصر نیز باید انجام گیرد. گاهی فقه با شریعت اشتباه گرفته می شود؛ نظام استنباط که دانش فقه است و دیگری بحث شریعت است و اگر بحث از شریعت می شود باید سراغ اسناد و ادله برویم اما بحث از فقه یعنی چیزی که در گفتار فقها جا دارد. کار سخت فقیه این است که نباید از انضباط خارج شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر برویم به طرف فقه عوام گرای پوپولیست کار آسان است اما اینکه فقیه انضباط فقهی و اقتضائات معاصر یعنی اصالت و معاصرت را دنبال کند باید عدالت را هم ببیند زیرا خداوند هرگز در تشریع از عدالت خارج نشده است. یکی از عزیزان معتقد بود که خداوند در تکوین عادل است اما در تشریع خیر؛ این حرف درست نیست.