گزارشی از نشست «ظرفیتهای دیپلماسی سایبری جمهوری اسلامی ایران در راستای تمدنسازی نوین اسلامی»
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، نشست «ظرفیتهای دیپلماسی سایبری جمهوری اسلامی ایران در راستای تمدنسازی نوین اسلامی» در قالب مهمانی فرهنگی رسانهای و با ابتکار خبرگزاری رسا با حضور جمعی از پژوهشگران، مدیران و فعالان حوزههای فرهنگی، رسانهای و دیپلماسی برگزار شد. در این نشست، صاحبنظران به تبیین نقش و اهمیت دیپلماسی سایبری در تحقق تمدن نوین اسلامی، چالشها و ظرفیتهای موجود و ضرورت همکاری میان نهادهای مختلف پرداختند.
تقویت شبکه نشر، ضرورت اصلی دیپلماسی سایبری جمهوری اسلامی ایران است
سعید اسدی، رئیس اداره فضای مجازی مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه در این نشست از مسؤولان خبرگزاری رسا بابت تشکیل این جلسه تقدیر کرد.
رئیس اداره فضای مجازی مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه ضمن ابراز خوشحالی از حضور در این جلسه و تشکر از حاضران بابت ارائه مباحث بسیار ارزشمند و مفید، گزارش مختصری از اقدامات و فعالیتهای وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در حوزه فضای مجازی ارائه کرد.
وی ضمن تأکید بر اهمیت نهادسازی و تعامل نهادی در کشور، اظهار داشت: در جمهوری اسلامی ایران تقسیم نقش بین دستگاهها انجام شده و ارتباط میان نهادها از اهمیت بالایی برخوردار است و باید از تمامی ظرفیتهای موجود بهدرستی استفاده شود.
اسدی با بیان اینکه وزارت امور خارجه در حوزههای علمی و فرهنگی آمادگی کمک و همکاری با سایر نهادها را دارد، افزود: ما مجری مستقیم همه این اقدامات نیستیم، اما از ظرفیتهای خود برای پشتیبانی و همافزایی استفاده میکنیم.
رئیس اداره فضای مجازی وزارت امور خارجه با اشاره به جایگاه این وزارتخانه در ساختار حکمرانی فضای مجازی کشور، تصریح کرد: وزارت امور خارجه بهصورت رسمی عضو شورای عالی فضای مجازی نیست؛ اما از تمامی ظرفیتهای غیررسمی و مردمی موجود برای ایفای نقش مؤثر در عرصه دیپلماسی سایبری استفاده میکند.
اسدی ادامه داد: مباحث حقوقی در مجامع جهانی و توسعه فناوریهای مرتبط با دیپلماسی سایبری در حیطه مأموریتهای وزارت امور خارجه قرار دارد، اما تمرکز اصلی ما در مرکز دیپلماسی عمومی بر تولید محتوا و روایتسازی است.
وی با بیان اینکه در فضای مجازی، رصد مستمر، هدفگذاری مخاطبان، موضوعشناسی و سناریونویسی برای تولید محتوا انجام میشود و پس از آن، مراحل نشر، ترویج و دریافت بازخورد دنبال میشود، نقاط قوت و ضعف موجود در حوزه رصد، تولید محتوا و شبکه نشر را تشریح کرد.
رییس اداره فضای مجازی وزارت خارجه، با اشاره به توانمندیهای نخبگان حوزه و مبلغان، بر لزوم بهرهمندی حداکثری از این توان و نیز حمایت وزارت خارجه از این قبیل فعالیتها تأکید کرد.
دیپلماسی فرهنگی، رسانه ای و سایبری از دیپلماسی سنتی تاثیرگذارتر است
حمید مکارم، نماینده وزارت امور خارجه در استان قم، در این نشست با تشریح جایگاه وزارت امور خارجه در سیاست خارجی کشور، اظهار داشت: دستگاه دیپلماسی متولی اجرای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است و در فرآیند تدوین سیاستها نیز نقش مؤثری دارد، هرچند که تدوین نهایی سیاست خارجی در سطوح بالادستی انجام میشود.
وی افزود: دفتر وزارت امور خارجه در استان قم نقش تسهیلگر ارتباط میان بخشهای مختلف اداری و حوزوی قم با سایر کشورها را بر عهده دارد و تلاش میکند بستر تعامل و همکاری با کشورهای مختلف را از طریق سفارتخانه های ایران در اقصی نقاط جهان تسهیل کند.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت فضای بینالمللی و تولید محتوای متناسب با این فضا، گفت: آگاهی از نوع قضاوت و نگاه جهانی نسبت به جمهوری اسلامی ایران اهمیت زیادی دارد. شناخت فضای بینالمللی و شگردهای رسانهای رایج در جهان، از الزامات کنشگری مؤثر در عرصه دیپلماسی است.
حمید مکارم با اشاره به تحولات دیپلماسی در جهان امروز اظهار داشت: در فضای جهانیشده کنونی، دیپلماسی سنتی بهتدریج کمرنگ شده و در مقابل، دیپلماسیهای مضاف از جمله دیپلماسی دینی و دیپلماسی رسانهای اهمیت بیشتری پیدا کردهاند؛ اما در داخل کشور هنوز توجه شایستهای به این حوزهها صورت نگرفته است. در این میان حوزه علمیه از ظرفیت خوبی برای تعامل با مراکز دینی جهان برخوردار است.
دیپلماسی سایبری؛ نیازمند بهرهبرداری هوشمندانه و همکاری جهادی
حجتالاسلام جواد ابوالقاسمی، معاون شبکه حضرت ولیعصر(عج)، در این نشست با تأکید بر ضرورت استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای رسانهای نوین، مهمترین چالشها و فرصتهای پیشرو را تشریح کرد.
وی گفت: ما باید فضای مجازی و رسانههای نوین را بهطور گسترده و هدفمند به کار بگیریم تا پیام حقیقت دین و ولایت بهتر به مخاطبان جهانی منتقل شود.
حجت الاسلام ابوالقاسمی ضمن اشاره به همکاری موفق گذشته با دفتر وزارت امور خارجه در قم، افزود: در عرصه رسانهای دشمنان با ابزارهای پیچیده کنترل ذهن تلاش میکنند تا پیامهای ارزشی و حقیقی درباره تمدن اسلامی و ولایت شنیده نشود و به جای معنویت حقیقی، معنویتهای کاذب و جذاب عرضه کنند که موجب انحراف مردم شود.
وی ضرورت اقدام به موقع و بهرهگیری از تجربههای موفق داخلی و بینالمللی را مورد تأکید قرار داد و بیان کرد: نباید فرصتها را از دست دهیم. باید جهادی و منسجم با برنامهریزی دقیق وارد میدان رسانهای شویم. همچنین به ظرفیت مناظرههای بینالمللی رسانهای اشاره کرد که میتواند بستر مناسبی برای تبیین معارف اسلام و ولایت باشد.
حجت الاسلام ابوالقاسمی در پایان با اشاره به جذابیت معنوی اهل بیت(ع)، از جمله کرامات حضرت رضا(ع) و حضرت معصومه(س)، گفت: مردم دنیا تشنه معنویت حقیقی هستند و ما باید بستههای معنوی موفقی تولید کنیم که پاسخگوی این نیاز جهانی باشد.
همکاری جدی نهادهای فرهنگی، رسانهای و دیپلماسی؛ کلید تحقق تمدن نوین اسلامی
در ادامه، دکتر مسعود کاویانی، مدیر رادیو معارف، در سخنانی بر ضرورت هماهنگی و همکاری میان نهادهای فرهنگی، رسانهای و دیپلماسی تأکید کرد و گفت: برای انتقال پیام انقلاب اسلامی به بهترین شکل به جهان اسلام، این همکاریها ضروری و حیاتی است.
وی رادیو معارف را با بیش از ۳۰ سال فعالیت مستمر، بزرگترین آرشیو جهان اسلام در حوزههای اعتقادات، احکام، اخلاق و گفتمان انقلاب اسلامی معرفی کرد و بیان داشت: این ظرفیت عظیم میتواند به عنوان ابزاری مؤثر در گسترش اسلام سیاسی و تمدن نوین اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.
کاویانی همچنین ضرورت ایجاد ارتباط مستمر و عمیق با نخبگان و مخاطبان جهان اسلام را یادآور شد و گفت: ما هنوز نگاه دقیق و جامعی به این گفتمان در جهان اسلام نداریم و باید با ارائه محتواهای غنی و قابل اعتماد این خلا را پر کنیم.
وی در پایان با تأکید بر نقش رسانههای دینی و تخصصی، افزود: رادیو معارف میتواند پل ارتباطی میان حوزههای علمیه و نخبگان جهان اسلام باشد و پیام تمدن نوین اسلامی را به گوش مخاطبان جهانی برساند.
تقویت ظرفیت حوزههای علمیه و دانشگاهها در دیپلماسی سایبری
حجتالاسلام والمسلمین سید جلال رضوی مهر، رئیس مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه علمیه قم، در ادامه نشست با تأکید بر اهمیت بهرهگیری از ظرفیتهای حوزههای علمیه و دانشگاهها در دیپلماسی سایبری، خواستار همکاری هرچه بیشتر وزارت امور خارجه با این نهادها شد.
وی گفت: تمدن اسلامی ویژگیها و شاخصههای خاص خود را دارد که باید به طور کامل محقق شود و برای این منظور، راهکارهای منسجم و کاربردی در انتقال پیام دین به جهان اسلام تدوین گردد.
حجت الاسلام و المسلمین رضوی مهر تشکیل دبیرخانه دائمی چهرههای بینالملل و برگزاری نشستهای ادیان بینالملل را ضروری خواند و افزود: این اقدامات میتواند قدرت تصمیمگیری را افزایش داده و ریسکهای موجود را کاهش دهد.
وی همچنین ظرفیتهای جامعه المصطفی و نقش عالمان و پژوهشگران آن را در عرصه دیپلماسی فرهنگی و علمی برجسته دانست و گفت: دانشآموختگان این مجموعه میتوانند به شکل مؤثری در گسترش تمدن اسلامی نقش ایفا کنند.
رئیس مجمع نمایندگان طلاب حوزه علمیه قم به اهمیت بازار جهانی مسلمانان و نیاز به بهرهگیری از ظرفیتهای علمی حوزه و دانشگاه برای توسعه این بازار اشاره کرد و افزود: ارتباط با ایرانیان مقیم خارج کشور به عنوان یک ظرفیت مهم، باید مورد توجه وزارت امور خارجه قرار گیرد.
وی در پایان، بر فعالسازی میزهای کشورهای مختلف در وزارت امور خارجه و بازسازی مراکز جمهوری اسلامی در خارج از کشور تأکید کرد و گفت: ایجاد هماهنگی میان وزارت امور خارجه، حوزههای علمیه و دانشگاهها میتواند نقش مهمی در تسریع تمدنسازی نوین اسلامی داشته باشد.
نقش دیپلماسی سایبری و مدیریت فرهنگی در تحقق تمدن نوین اسلامی
همچنین محمد علی نظری، پژوهشگر حوزه جهان اسلام، در این نشست بر ضرورت استفاده هوشمندانه از فضای مجازی، تقویت نهادسازی و آموزش و پرورش به عنوان پایههای تمدن نوین اسلامی تأکید کرد.
وی گفت: تمدن اسلامی باید به روشنی تعریف شود و سپس ظرفیتهای دیپلماسی سایبری در این مسیر مورد بررسی قرار گیرد. رهبر معظم انقلاب تمدن نوین اسلامی را بر مبنای هستیشناسی و انسانشناسی تحلیل کردهاند و آن را واقعیتی تاریخی و زیستی میدانند.
نظری افزود: تحقق تمدن اسلامی نیازمند مدیریت فرهنگی و نهادسازی مستحکم است و انقلاب اسلامی تاکنون موفق بوده زیرا نهادهایی را ایجاد کرده که گفتمان انقلاب را به مرحله اجرا رساندهاند.
وی همچنین هشدار داد: عقبماندگی در فناوریهای نرمافزاری و وابستگی به نرمافزارهای خارجی میتواند روایت درست کشور را به خطر بیندازد.
وی ادامه داد: بسیاری از نرمافزارهای محبوب مانند اینستاگرام و تلگرام خارجی هستند و روایت ما را دیگران شکل میدهند، در حالی که ما باید روایتگر خودمان باشیم.
نظری در پایان تأکید کرد: حوزه علمیه در عرصه هستیشناسی و معارف اسلامی حرفهای زیادی دارد و باید خود را مجهز کند. همچنین باید سبک زندگی اسلامی به جامعه عرضه شود تا تمدن نوین اسلامی به طور واقعی محقق گردد.
ضرورت حضور فعال ایران در حکمرانی و تدوین قواعد فضای مجازی
در ادامه، دکتر محمد رایجی، پژوهشگر حوزه دیپلماسی سایبری، حکمرانی سایبری را به عنوان روایتسازی برای منافع عمومی در دو سطح داخلی و بینالمللی توصیف کرد و بر نقش راهبردی جمهوری اسلامی در این حوزه تأکید کرد.
وی اظهار داشت: رسانه خود پیام است و علاوه بر انتقال پیام، به آن ضریب و قدرت میبخشد. اکنون واقعیتها ساخته میشوند و بشر همه امور را از دریچه فناوری و فضای سایبری میبیند.
رایجی افزود: فضای سایبری قدرتی نوین است که ارزشها و ساختارهای موجود را دگرگون کرده و جمهوری اسلامی با ظرفیتهای حکمرانی دیجیتال میتواند تمدن نوینی شکل دهد.
وی چالشهایی چون فقدان دکترین منسجم سایبری، پراکندگی نهادهای تصمیمگیر و ضعف روایتسازی واحد را از مشکلات اصلی برشمرد و گفت: نیازمند تولید زبانی جهانی و روایت جذاب، غیرایدئولوژیک و قابل پذیرش هستیم.
رایجی همچنین به مشکلات اعتماد بینالمللی و تصویر منفی جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت: این موارد مانع بهرهگیری کامل از ظرفیتهای دیپلماسی سایبری میشود.
وی در پایان بر شناخت عمیقتر ظرفیتهای انسانی و فناوری و رفع چالشهای نظری و نهادی حکمرانی سایبری تأکید کرد و اظهار داشت: اگر موانع برداشته شود، جمهوری اسلامی میتواند به بازیگری مؤثر در فضای سایبر و تمدن نوین اسلامی تبدیل شود.
ضرورت ارتباط مستمر حوزههای علمیه و دستگاه دیپلماسی
حجتالاسلام سید نواب موسوی، از فرهیختگان جامعه تبلیغ، بر اهمیت تعامل عمیق و مستمر میان حوزههای علمیه و دستگاه دیپلماسی تأکید کرد.
وی گفت: قم ظرفیت بینظیری برای رهبری معنویت در جهان اسلام دارد و دیپلماسی باید با بهرهگیری از نظرات نخبگان حوزوی در دفاع از حقوق کشور و مقابله با نفوذ جریانهای مخرب نقشآفرینی کند.
حجت الاسلام موسوی افزود: امروز جهان به معنویت حقیقی نیاز دارد اما با افزایش تقاضا، عرضههای معنویت جعلی نیز رشد یافته است.
وی پرسید: دستگاه دیپلماسی تا چه اندازه توانسته با موتور اصلی نظریهپردازی یعنی دروس فقهی حوزه ارتباط برقرار کند؟
وی با اشاره به بیانیه رهبرمعظم انقلاب درباره «حوزه پیشرو و سرآمد» گفت: حوزه علمیه باید حرکت تمدنی داشته باشد و برای تحقق آن، نیازمند اطلاعات دقیق و ارتباط مستمر با دیپلماسی است.
حجت الاسلام موسوی به خطر نفوذ جریانهایی مانند «شیعه انگلیسی» در فضای اخبار جمهوری اسلامی اشاره کرد و بر لزوم توجه ویژه دیپلماسی به این مسئله تأکید کرد.
وی همچنین خواستار تبدیل دفتر وزارت امور خارجه در قم به پایگاهی برای تقویت ارتباط حوزه و دیپلماسی شد.
نقش مؤثر شبکههای اجتماعی در تمدن نوین اسلامی
سید فیض رضوی، مبلغ بینالمللی جامعه المصطفی، در ادامه نشست، شبکههای اجتماعی را بستر اصلی شکلگیری و انتقال افکار و اندیشهها معرفی کرد و بر ضرورت مدیریت منظم و امن این فضا تأکید کرد.
وی با اشاره به کنترل شدید رسانهها در برخی کشورهای آسیایی گفت: سرمایهداران حامی دولت شبکههای اجتماعی را در اختیار دارند و هیچ کس نمیتواند علیه سیاستهای دولت موضع بگیرد.
رضوی افزود: نفوذ اسرائیل در برخی کشورها به گونهای است که هیچ کس نمیتواند علیه اسرائیل یا آمریکا اظهار نظر کند بدون اینکه خطر بازداشت او را تهدید کند.
وی ظرفیتهای موجود در جامعه المصطفی را ستود و گفت: مشکل اصلی، عدم وجود نظم کافی در بهرهبرداری از این ظرفیتهاست.
وی تأکید کرد: اگر بستری امن برای بیان آزادانه دیدگاهها فراهم شود، تأثیرگذاری این ظرفیتها بسیار بیشتر خواهد شد.
بهرهگیری کامل از ظرفیت حوزههای علمیه در دیپلماسی سایبری
حجتالاسلام سید قوام صفوی، دبیر چندرسانهای و فضای مجازی خبرگزاری رسا، در این نشست، بهرهگیری کامل از ظرفیتهای حوزههای علمیه به ویژه قم را ضروری خواند.
وی گفت: فضای سایبری عرصهای نوین و تأثیرگذار است که نیازمند حکمرانی هوشمندانه برای تقویت ارزشهای انقلاب اسلامی و گسترش تمدن نوین است.
حجت الاسلام صفوی افزود: تاکنون ظرفیتهای حوزههای علمیه بهدرستی استفاده نشده و نشستهای اندیشهورز فرصتی برای ارائه راهکارهای ارتقاء رسانه انقلاب اسلامی بوده است.
وی از مسئولان خواست برنامهریزی منسجم و مدونی برای بهرهبرداری از این منابع داشته باشند.
ظرفیتهای جهادی حوزههای علمیه در دیپلماسی سایبری
در ادامه حجتالاسلام علی کلاته، مدیر گروههای تبلیغی حوزههای علمیه کشور، وجود بیش از ۱۱۰۰ گروه جهادی فعال و آماده نقشآفرینی در عرصه دیپلماسی سایبری و تمدنسازی نوین اسلامی را اعلام کرد.
وی گفت: این ظرفیتها فقط محدود به داخل کشور نیستند و در کشورهای خارجی از جمله چین نیز فعال هستند و کانالهایی به هشت زبان زنده دنیا دارند.
حجت الاسلام کلاته افزود: اگر بُعد رسانهای این فعالیتها تقویت شود، اثرگذاری آن به مراتب گستردهتر خواهد بود.
وی چالش اصلی را نبود انسجام و همافزایی دانست و خواستار همکاری نزدیک و منسجم گروههای جهادی با دستگاه دیپلماسی شد.
تقویت ارتباط مستمر حوزه و وزارت امور خارجه
در ادامه این نشست، حجتالاسلام محمود مقدمی، مسئول مرکز پژوهشهای تبلیغی حوزه، بر اهمیت ارتباط مستمر و مؤثر میان حوزههای علمیه و وزارت امور خارجه تأکید کرد و گفت: رابطه حوزه و وزارت خارجه باید به گونهای باشد که حوزه محتوای لازم را تولید کند و وزارت خارجه آن را به صورت دقیق و به موقع گزارش دهد.
وی افزود: انتقال اخبار و اطلاعات به بزرگان حوزه کمک میکند تا مواضع اثرگذار و تصمیمگیریهای دقیق داشته باشند.
حجت الاسلام مقدمی به ضرورت تبلیغ تهاجمی اشاره کرد و گفت: «باید مبانی و عملکرد دشمن را بشناسیم و با هوشمندی مقابل آنها بایستیم.
وی بر اهمیت شناخت بومی منطقه و تولید محتوای متناسب با فرهنگهای مختلف تأکید کرد و افزود: برای موفقیت در تبلیغ خارجی، نیازمند گزارشهای منطقهای دقیق و تحلیلی هستیم.
حجت الاسلام مقدمی در پایان، همکاری و هماهنگی میان بخشهای فرهنگی، پژوهشی و دیپلماسی را لازمه موفقیت در دیپلماسی سایبری دانست.
جمعبندی
نشست تخصصی ظرفیتهای دیپلماسی سایبری جمهوری اسلامی ایران در راستای تمدنسازی نوین اسلامی، با محوریت تأکید بر بهرهبرداری هوشمندانه از فضای مجازی، تقویت همکاریهای میان نهادهای فرهنگی، رسانهای، علمی و دیپلماسی و ضرورت اقدام به موقع برگزار شد.
صاحبنظران بر این نکته اتفاق نظر داشتند که تحقق تمدن نوین اسلامی مستلزم مدیریت راهبردی، نهادسازی قوی، تولید محتواهای غنی و متناسب با نیازهای جهانی و هماهنگی دقیق میان نهادهای مختلف است.
همچنین بر حضور فعال ایران در حکمرانی فضای سایبری و تدوین قواعد آن، بهرهگیری از ظرفیتهای حوزههای علمیه و دانشگاهها، مدیریت منسجم شبکههای اجتماعی و تقویت گروههای جهادی تأکید شد.
این نشست گام مهمی در تبیین چشماندازهای راهبردی دیپلماسی سایبری به منظور ارتقاء جایگاه جمهوری اسلامی در عرصه جهانی و تحقق اهداف تمدن نوین اسلامی برداشته است.