مدیریت امور مردم در دشوارترین شرایط توسط فقها

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در نجف، بعد از آغاز انتفاضه شعبانیه و گسترش حرکت‌های انقلابی در شهرهای جنوبی عراق، کنترل حکومت بعث بر این استان‌ها به شدت تضعیف شد و دولت توانایی واقعی اعمال حاکمیت در این مناطق را از دست داد.

در چنین شرایطی، احتمال وقوع هرج‌ومرج و بی‌نظمی و اختلال در نظام، همواره وجود داشت؛ چرا که همان‌طور که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «مردم نیاز به یک امیر دارند، چه نیکوکار و چه بدکار».

در میانه این بحران، مرجعیت دینی نجف اشرف، که آن زمان تحت رهبری مرحوم حضرت آیت‌الله سید خویی بود، تشخیص داد که لازم است اقداماتی برای کنترل اوضاع انجام دهد.

بنابراین، حضرت آیت‌الله خویی از طریق دو بیانیه رسمی و دستورالعمل‌های غیررسمی دیگر، مجموعه‌ای از رهنمودها را به مردم ارائه کرد:

مرحله اول:

به کسانی که از او درباره وظایفشان در زمان انتفاضه پرسیده بودند، پاسخ داد: «من آن‌چه را که لازم بود نصیحت کردم».

علمای مورد اعتماد او این «نصیحت» را به معنای هدایت و دعوت مردم برای مشارکت و حمایت در مقابله با حاکم ستمگر عراق آن زمان تفسیر کردند.

مرحله دوم:

انتشار بیانیه رسمی اول که مردم را به رعایت ضوابط و احکام اسلامی در طول انتفاضه فرا می‌خواند. خلاصه بیانیه چنین بود:

 «… مردم باید نمونه‌ای شایسته از ارزش‌های اسلامی باشند، خداوند اعمال آن‌ها را تحت نظر دارد، از تصمیمات عجولانه و غیرکارشناسی بپرهیزند، اموال، آبرو و جان مردم را حفظ کنند، از اموال و مؤسسات عمومی محافظت کنند، و اجساد کشته‌شدگان را طبق معیارهای شرعی دفن کنند، چه شهید باشند و چه افراد عادی، و از رفتارهای غیراخلاقی و توهین‌آمیز با آن‌ها بپرهیزند، چرا که این امور با اخلاق اسلامی سازگار نیست.»

مرحله سوم:

انتشار بیانیه رسمی دوم که توسط فرزند ایشان، مرحوم سید محمدتقی خویی، به مردم ابلاغ شد. این بیانیه شامل یک اقدام اساسی برای پیشبرد انتفاضه بود:

تشکیل شورایی متشکل از ۹ نفر برای مدیریت امور انتفاضه و نه استان تحت کنترل انقلابیون. این افراد عبارت بودند از:

1. سید محی‌الدین الغریفی

2. سید محمدرضا الموسوی الخلخالی

3. سید جعفر بحر العلوم

4. سید عزالدین بحر العلوم

5. سید محمدرضا الخرسان

6. سید محمد السبزواری

7. شیخ محمدرضا شبیب الساعدی

8. سید محمدتقی خویی

9. سید محمدصالح عبدالرّسول الخرسان

بدون شک، اقدامات حضرت آیت‌الله خویی به این سه مورد محدود نمی‌شد، اما مهم‌ترین فعالیت‌های او در جریان انتفاضه همین‌ها بودند، چرا که تأثیر مثبتی در حفظ نظم، جامعه و مدیریت امور مردم حتی در زمان بحران داشت.

همه این اقدامات نشان‌دهنده جایگاه اساسی مرجعیت شیعه در امور اجتماعی مردم است؛ مقام فقیه و عالم محدود به صدور احکام شرعی نیست، بلکه در مواقع ضروری، مرجع و عالم شیعه می‌تواند در مسائل سرنوشت‌ساز و حیاتی نیز نقش فعال و راهبردی ایفا کند، همان‌طور که در انقلاب اسلامی ایران و فتوای جهاد حضرت آیت الله سید سیستانی در مقابله با داعش در عراق مشاهده کردیم.