فرمانی قرآنی برای عزت
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، آیه شصتم سوره انفال، یکی از صریحترین و راهبردیترین فرمانهای قرآن درباره امنیت و استقلال جامعه اسلامی است: «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ». این فرمان پس از تثبیت موقعیت مسلمانان در مدینه نازل شد؛ زمانی که جامعه نوپای اسلامی میبایست خود را برای تهدیدهای پیشرو آماده کند. پیام آیه روشن است: بقا و عزت، بدون آمادگی و قدرت ممکن نیست.
قرآن در این آیه، مؤمنان را به تهاجم دعوت نمیکند؛ بلکه به آمادگی فرا میخواند. تفاوت این دو، تفاوت میان تجاوز و بازدارندگی است. جامعهای که آماده است، دشمن را از اندیشه حمله بازمیدارد و صلحی عزتمندانه را تضمین میکند. در منطق قرآن، قدرتسازی مقدمه جنگطلبی نیست؛ بلکه سپری برای جلوگیری از جنگ است.
سوره انفال که بخش مهمی از آن به مسائل جهاد، مدیریت بحران و تنظیم روابط با دشمن میپردازد، چارچوبی جامع برای امنیت جامعه اسلامی ترسیم میکند. در این میان، آیه «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ» به منزله یک اصل دائمی مطرح میشود. تعبیر «مَا استَطَعتُم» نشان میدهد که حد و سقف آمادگی، به اندازه توان جامعه است؛ یعنی هیچ عذری برای سستی پذیرفته نیست. هر ملتی به اندازه ظرفیت خود مسئول است.
واژه «قُوَّة» نیز بار معنایی گستردهای دارد. قرآن آن را محدود به سلاح و تجهیزات نظامی نکرده است. این گستردگی، نشان میدهد که قدرت در نگاه وحی، مفهومی چندبعدی است و همه عرصههای زندگی را در بر میگیرد.
قدرت؛ زبان بازدارنده
قدرت، زبان فهمیدهشده در نظام بینالملل است. ملتی که ضعیف باشد، حتی اگر شعار صلح سر دهد، در معرض تهدید خواهد بود. اما ملتی که توانمند باشد، دشمن پیش از اقدام، هزینهها را میسنجد و از تجاوز منصرف میشود. این همان بازدارندگی است که قرآن بر آن تأکید دارد.
قدرت علمی، دشمن را از تحریم دانشی مأیوس میکند. قدرت اقتصادی، تحریم مالی را بیاثر میسازد. قدرت فرهنگی، جنگ نرم و هجمه هویتی را خنثی میکند. قدرت رسانهای، اجازه تحریف حقیقت را نمیدهد. و قدرت دفاعی، امنیت مرزها را تضمین میکند. اگر یکی از این حلقهها تضعیف شود، زنجیره اقتدار آسیب میبیند.
در تاریخ معاصر ایران، تلاش برای تحقق این فرمان قرآنی در ابعاد مختلف دیده میشود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از چالشهای اصلی، ساختن زیرساختهای قدرت در شرایط فشار و تحریم بود. در حوزه دفاعی، چهرههایی چون حسن تهرانی مقدم با تکیه بر خودباوری و ایمان، پایههای توان موشکی کشور را بنا نهادند. هدف از این تلاشها، نه توسعهطلبی، بلکه ایجاد بازدارندگی و جلوگیری از تکرار تجاوزها بود.
در عرصه علمی نیز پیشرفتهای چشمگیری در فناوریهای نوین، پزشکی، نانو و صنایع پیشرفته حاصل شده است. این دستاوردها، مصادیقی از اجرای «وَأَعِدّوا» در میدان علم و دانش است. هر آزمایشگاه فعال، هر پژوهشگر پرتلاش و هر دانشجوی خلاق، در حقیقت در حال افزودن بر سرمایه قدرت ملی است.
«ایران قوی»؛ ترجمان یک آیه
شعار «ایران قوی» اگر از منظر قرآنی تحلیل شود، چیزی جز ترجمه عملی همین آیه نیست. کشوری که میخواهد مستقل بماند، باید در همه ساحتها توانمند باشد. ضعف اقتصادی، وابستگی سیاسی میآورد. ضعف فرهنگی، هویت را متزلزل میکند. ضعف علمی، آینده را به دیگران میسپارد. و ضعف دفاعی، امنیت را تهدید میکند.
بنابراین، قدرتسازی یک انتخاب تجملی نیست؛ ضرورتی حیاتی است. قرآن میآموزد که عزت، با اتکا به بیگانه به دست نمیآید؛ بلکه با ایمان، کار، اتحاد و آمادگی ساخته میشود. امنیت خریدنی نیست؛ ساختنی است. و این ساختن، نیازمند عزم ملی و برنامهریزی مستمر است.
نگاه جامع به «قُوَّة» ایجاب میکند که هر فرد سهم خود را در این فرایند بشناسد. دانشآموز با تلاش علمی، به قدرت علمی کشور کمک میکند. کارآفرین با ایجاد اشتغال، قدرت اقتصادی را تقویت میکند. هنرمند متعهد با تولید آثار هویتساز، به قدرت فرهنگی میافزاید. فعال رسانهای با روشنگری، جبهه شناختی را مستحکم میکند. حتی ورزشکار با افتخارآفرینی سالم، روحیه ملی را تقویت میکند.
در سطح فردی نیز این آیه معنا دارد. انسان مؤمن باید جسمی سالم، روحی مقاوم و دانشی روزآمد داشته باشد. ورزش منظم، مطالعه مستمر، مهارتآموزی و تقویت ایمان، همه مصادیقی از آمادهسازی خویش است. جامعهای از افراد توانمند، خودبهخود به ملتی قدرتمند تبدیل میشود.
بازدارندگی؛ هدف نهایی قدرت
تأکید قرآن بر آمادگی، به معنای جنگطلبی نیست. هدف نهایی، جلوگیری از درگیری و حفظ صلح عزتمندانه است. جامعه ضعیف، ناچار به پذیرش صلح تحمیلی میشود؛ اما جامعه قوی، صلح را از موضع اقتدار تجربه میکند. این تفاوت، سرنوشت ملتها را رقم میزند.
قدرت، اگر با اخلاق و تقوا همراه باشد، به ابزاری برای عدالت و امنیت تبدیل میشود. اما اگر از ارزشهای الهی جدا شود، میتواند به ظلم و تجاوز بینجامد. از این رو، قرآن همزمان با فرمان به قدرتسازی، بر ایمان و تقوا نیز تأکید میکند تا قدرت در مسیر حق به کار رود.
آیه «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ» منشوری برای ساختن جامعهای مستقل و عزتمند است. قدرت در نگاه قرآن، مفهومی فراگیر است که عرصههای دفاعی، علمی، اقتصادی، فرهنگی و رسانهای را در بر میگیرد. هدف از این قدرت، بازدارندگی و صیانت از صلح و امنیت است؛ نه تجاوز و برتریجویی.
جامعهای که این فرمان را جدی بگیرد، نه با تهدید میلرزد و نه با تحریم فرو میپاشد. هر فرد با تقویت تواناییهای خود، سهمی در اجرای این آیه دارد. در نهایت، ملتی که قوی باشد، عزتمند میماند؛ و عزت، وعده الهی به اهل ایمانِ آماده و توانمند است.