«پیروزی میدان» با «پیروزی رسانه» گره خورد

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، چهارمین نشست از سلسله نشست‌های «تبیین شاخص‌های قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» با محوریت «ساحت جامعه‌شناختی، فرهنگی (سرمایه اجتماعی و هویت)» ظهر پنج‌شنبه در سالن شهید دهقانی این خبرگزاری برگزار شد.

حجت‌الاسلام محمدمهدی چگینی، مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی، در این نشست تخصصی بر الزامات حکمرانی فضای مجازی در شرایط قدرت تمدنی شدن ایران تاکید کرد و با بازخوانی رویدادهای دو ماه اخیر، به ویژه حمله ۹ اسفند به ایران، تصریح کرد: در آن مقطع، استراتژی طراحی‌شده توسط آمریکا بر پایه سناریوی «پیروزی سریع» با الگویی مشابه وقایع ونزوئلا بود. هدف اصلی، فروپاشی ناگهانی ساختارهای قدرت و ایجاد هرج‌ومرج اطلاعاتی از طریق کنترل مطلق روایت در فضای مجازی بود. اما برخلاف پیش‌بینی‌های غربی‌ها، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با ارائه یک پاسخ قاطع، عملیاتی و سریع، پایه‌های این سناریو را لرزاندند. 

وی افزود: اما نقطه عطف این رویداد، تنها عملکرد میدانی نیروهای مسلح نبود؛ بلکه دومین فاکتور تعیین‌کننده، عملکرد درخشان نظام رسانه‌ای جمهوری اسلامی ایران بود. ما در بحران‌های گذشته درس‌های زیادی گرفتیم و این بار توانستیم زودتر از هر بازیگر دیگری، روایت پیروزی را در ساعات اولیه شکل دهیم. دسترسی کنشگران و فعالان رسانه‌ای به فضای بین‌الملل باز بود و ما توانستیم وقایع مهم مانند حمله به کشورهای متخاصم و اقدامات مرتبط با تنگه هرمز را با دقت و سرعت بالا روایت کنیم.

مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی یادآور شد: این روایت‌سازی کارآمد باعث شد تا حتی با وجود تلاش‌های گسترده آمریکا برای تسخیر روایی، نتواند روایت پیروزی را از دست ما خارج کند. اثرگذاری این روایت در شرایطی که دشمن تمام تلاش خود را برای مدیریت فضای رسانه‌ای به نفع خود انجام می‌داد، بسیار چشمگیر بود و باعث شد کاربران شبکه‌های اجتماعی در داخل و خارج از کشور، احساس کنند که ایران پیروز میدان نبرد است. 

استراتژی‌های سرکوبگرانه دشمن در فضای مجازی

حجت الاسلام چگینی در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات مشخص دشمن در فضای مجازی برای خنثی‌سازی این روایت‌سازی اشاره کرد و گفت: دشمن برای کنترل فضا، دست به اقدامات زیر زد: ۱. مسدودسازی حساب‌های رسمی مقامات جمهوری اسلامی. ۲. حذف پرچم رسمی جمهوری اسلامی از پلتفرم توییتر (ایکس). ۳. اعمال محدودیت‌های الگوریتمی و کاهش شدید بازدید برای پست‌های مرتبط. ۴. حذف خودکار محتوای مربوط به خشونت‌ها به زبان عبری‌زبان. ۵. حذف خودکار و سیستمی محتوای مربوط به شهدا و ۶. ایجاد مصونیت‌های ویژه برای انتشار محتوای توجیه‌کننده جنایات آمریکا و اسرائیل در شبکه‌های اجتماعی. 

وی با تأکید بر اینکه با وجود این محدودیت‌های فنی و ساختاری، کاربران شبکه‌های اجتماعی احساس کردند که ایران پیروز است، ادامه داد: این احساس پیروزی، دل‌های کاربران را به سمت ایران گرواند. حتی برخی از بلاگرها و چهره‌های نزدیک به جریان‌های طرفدار ترامپ نیز ناخواسته ناچار به پذیرش روایت ایران شدند. این پدیده نشان می‌دهد که روایت‌سازی اصیل و مبتنی بر واقعیت‌های میدانی، می‌تواند حتی در برابر ماشین‌های تبلیغاتی قدرتمند غرب نیز نفوذ پیدا کند. 

چالش هوش مصنوعی و لزوم استقلال تکنولوژیک 

حجت‌الاسلام چگینی سپس به چالش‌های پیش‌رو و آینده حکمرانی فضای مجازی پرداخت و هشدار داد: از اکنون به بعد، باید مسیر حکمرانی در فضای مجازی را با نگاهی عمیق‌تر و تمدنی پیش ببریم. پیش‌بینی من این است که دشمن به سرعت از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای شناسایی و سرکوب طرفداران جمهوری اسلامی در شبکه‌های اجتماعی استفاده خواهد کرد. اگر ما همچنان وام‌دار پلتفرم‌های غربی باشیم و تنها به مدیریت محتوا بسنده کنیم، به مرور زمان محدودیت‌ها علیه ایران تشدید خواهد شد.

وی افزود: الگوریتم‌های هوش مصنوعی پیشرفته، به راحتی ذائقه سیاسی نزدیک به جمهوری اسلامی را شناسایی کرده و آن را در سایه قرار می‌دهند یا حذف می‌کنند. بنابراین، نگاه تمدنی در حوزه سیاست باید حتماً به حوزه رسانه و تکنولوژی تسری یابد. ایران که همواره منادی مبارزه با استعمارگران بوده است، امروز می‌تواند این جذابیت تاریخی را در فضای مجازی تسری دهد.

راهکار: شکل‌گیری «سرزمین مجازی» مستقل 

مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی با اشاره به الگوی موفق چین، راهکار اصلی را مستقل‌سازی زیرساخت‌های دیجیتال دانست و گفت: ما نمی‌توانیم تا ابد وابسته به شبکه‌های اجتماعی غربی باشیم. ایران نیازمند یک «سرزمین مجازی» مستقل است؛ یعنی دارای سیستم‌عامل، شبکه اجتماعی و زیرساخت‌های ارتباطی بومی که وابسته به دشمن نباشد. این کار اگرچه بزرگ و دشوار است، اما اکنون فضای آن فراهم شده است. فرصت بسیار کم‌نظیری پیش روی ماست و وظیفه‌ای خطیر بر دوش ماست تا با تولید محصولات ایرانی باکیفیت، این استقلال را محقق کنیم. 

حجت الاسلام چگینی در پایان بر لزوم هماهنگی میان میدان و رسانه تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: مطابقت و هماهنگی میان مسئولان و فعالان رسانه‌ای قطعا تاثیرگذار خواهد بود. ما باید کاری کنیم که «پیروزی‌های میدان» به سرعت و با دقت به «پیروزی‌های فضای مجازی» گره بخورد. در غیر این صورت، پیروزی‌های عملیاتی ما در سایه الگوریتم‌های هوش مصنوعی دشمن گم خواهد شد. بنابراین، حکمرانی فضای مجازی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت امنیتی و تمدنی برای دوران جدید است. 

در ادامه حجت‌الاسلام سید قوام صفوی، دبیر چندرسانه‌ای و فضای مجازی خبرگزاری رسا، در این نشست به تشریح ابعاد هویتی، ریشه‌های تمدنی و جایگاه مهم ایران در نظم نوین جهانی پرداخت. 

حجت‌الاسلام سید قوام صفوی با اشاره به تحولات ژئوپلیتیک و تغییر معادلات قدرت در دهه‌های اخیر، اظهار داشت: پیش و پس از جنگ تحمیلی سوم، رویکرد جهان نسبت به جمهوری اسلامی ایران دستخوش دگرگونی‌های بنیادین شد. ایران با ایستادگی در برابر قدرت‌های بزرگ جهانی، معادلات اقتصادی و نظامی آن‌ها را به چالش کشید و به عنوان یک بازیگر تأثیرگذار و هم‌تراز با ابرقدرت‌ها شناخته شد. این جایگاه، حاصل سال‌ها مقاومت و تکیه بر ظرفیت‌های بومی و معنوی است.

وی با اشاره به واکنش‌های جامعه جهانی و اندیشمندان غربی به تهدیدات اخیر علیه ایران، خاطرنشان کرد: یکی از موضوعات در محافل سیاسی و رسانه‌ای، اظهارنظرهای کارشناسان درباره حمله ترامپ به ایران بود. دیدگاه‌های موجود حاکی از آن بود که تصمیم‌گیرندگان غربی یا شناخت درستی از جامعه ایران ندارند و یا با نادیده گرفتن این شناخت، اقدام به حمله کرده‌اند. اما واقعیت آن است که تمدن دیرینه ایران اسلامی با تکیه بر این ذخایر ارزشمند، همواره توانسته است در برابر تمامی قدرت‌های جهانی مقاومت کند و این مقاومت، ریشه در عمق تاریخی و فرهنگی این سرزمین دارد. 

دبیر چندرسانه‌ای و فضای مجازی خبرگزاری رسا با تأکید بر تحلیل‌های جامعه‌شناسان غربی، افزود: در تحلیل‌های اندیشمندانی چون برنارد لوئیس، جامعه ایران به عنوان جامعه‌ای اسلام‌خواه و وطن‌پرست توصیف شده است. این ویژگی، ترکیبی منحصر‌به‌فرد است که هویت ایرانی را از سایر جوامع متمایز می‌کند. 

وی افزود: امامین انقلاب همواره بر پیوند ناگسستنی میان اسلام و ایران تأکید داشتند و معتقد بودند که هویت اسلامی، هویت ایرانی را تکمیل و تعالی می‌بخشد و هویت ایرانی، بستر مناسبی برای رشد و شکوفایی ارزش‌های اسلامی فراهم می‌آورد.

حجت‌الاسلام صفوی با استناد به سخنان رهبر شهید انقلاب بر اهمیت تبیین این پیوند در عرصه‌های مختلف تأکید کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب در جمع رزمندگان دفاع مقدس، با صراحت فرمودند: «امروز اسلام و ایران یکی است». این عبارت، یک شعار تبلیغاتی نیست، بلکه یک واقعیت تاریخی و جامعه‌شناختی است که در طول تاریخ و به‌ویژه در دوران دفاع مقدس و پس از آن، تثبیت شده است. 

وی افزود: رهبر شهید انقلاب در شب عاشورا به مداح فرمودند «ای ایران» بخواند؛این سخن، نشان‌دهنده اهمیت تلفیق ارزش‌های مذهبی با هویت ملی و تأکید بر اینکه مرز میان عشق به ایران و عشق به اسلام، در باورهای مردمی محو شده است.

وی با اشاره به چالش‌های پیش‌روی ترویج این هویت مشترک، بیان کرد: رویکرد امامین انقلاب مبنی بر ضرورت تبیین پیوند اسلام و ایران، نیازمند فرصت‌ها و تلاش‌های فراوان است. در دوران حاضر که جنگ ترکیبی و رسانه‌ای علیه جمهوری اسلامی تشدید شده است، بازتولید و ترویج این هویت مشترک، به عنوان یکی از ارکان قدرت نرم تمدنی، اهمیت دوچندانی یافته است. سرمایه اجتماعی و هویت ملی-مذهبی، مهم‌ترین دارایی جمهوری اسلامی ایران در برابر تهاجم فرهنگی و روانی دشمنان است.

حجت‌الاسلام صفوی در پایان گفت: خبرگزاری رسا به عنوان یکی از رسانه‌های پیشرو در حوزه اخبار حوزوی و انقلابی، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های چندرسانه‌ای و فضای مجازی، متعهد است تا در تبیین شاخص‌های قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم، نقش مؤثری ایفا کند. 

وی تاکید کرد: ما باید با تولید محتوای غنی و هدفمند، این پیوند ناگسستنی را به نسل جوان منتقل کنیم و نشان دهیم که هویت ایرانی-اسلامی، توانایی ایستادگی در برابر تهاجم فرهنگی و حفظ استقلال سیاسی و فرهنگی کشور را دارد.

همچنین حجت‌الاسلام سعید عبدالهی، مسئول اندیشکده راهبردی زمانه، در این نشست به تشریح چالش‌های رسانه‌ای، تحولات گفتمانی و نقش مهم حضور مردمی در احیای هویت اصیل ایرانی-اسلامی پرداخت و به یکی از چالش‌های بنیادین و آسیب‌زای کنونی، یعنی فقدان یک قرارگاه رسانه‌ای متمرکز و کارآمد در فضای مجازی اشاره کرد. 

وی با بیان اینکه ساختار فعلی فضای مجازی فاقد نظم و انضباط رسانه‌ای لازم است، اظهار داشت: ما در حال حاضر دارای یک قرارگاه رسانه‌ای منسجم و راهبردی در فضای مجازی نیستیم. این خلأ باعث شده است که در پلتفرم‌های مختلف، هر فرد یا گروهی بدون واسطه و کنترل کیفی، نسبت به انتشار اخبار و محتوا اقدام کند. نتیجه این بی‌سامانی آن است که اذهان عمومی مردم به گروگان گرفته می‌شود.

حجت‌الاسلام عبدالهی افزود: در این فضا، تأثیرگذاری بر افکار عمومی نه بر اساس صحت محتوا یا منطق، بلکه بر اساس تعداد دنبال‌کنندگان (Followers) تعیین می‌شود. افرادی که میلیون‌ها دنبال‌کننده دارند، به راحتی و بدون پشتوانه علمی یا فرهنگی، اذهان مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این بی‌سامانی در فضای مجازی، یکی از نقاط آسیب‌پذیری است که ما از آن ضربه می‌خوریم و نیازمند تدبیر جدی در این زمینه هستیم.

تولد ابر گفتمان و نقش مردم در ترمیم شکاف‌های فرهنگی 

وی به موضوع «ابر گفتمان» و نحوه شکل‌گیری آن در سال‌های اخیر پرداخت و تصریح کرد: ما در تولید ابر گفتمان قوی بودیم و توانستیم گفتمان اصیل خود را در لایه‌های مختلف جامعه گسترش دهیم.

حجت‌الاسلام عبدالهی با اشاره به سیر تحولات حضور مردم در خیابان‌ها، بیان داشت: برخی جریان‌ها ابتدا به صورت مردمی و غیررسمی در کنار شهروندان در خیابان‌ها حضور داشتند و بعدها به صورت سازمان‌یافته وارد میدان شدند. 

وی با انتقاد از رویکرد برخی رسانه‌ها نسبت به این پدیده گفت: بسیاری از افراد که به عنوان "انسان‌های رسانه‌ای" شناخته می‌شدند، با تکیه بر این گفتمان غالب و با نمادهایی مانند چفیه وارد میدان شدند. اما متأسفانه تیم‌های رسانه‌ای رسمی به این چهره‌ها و گفتمان آن‌ها توجه کافی نداشتند و این جریان به گستردگی لازم نرسید. در حالی که برخی تحلیل‌گرانی پیش‌بینی می‌کردند که این فضا منجر به ایجاد شکاف بین دو ملت در یک سرزمین خواهد شد، اما واقعیت چیز دیگری بود. 

مسئول اندیشکده راهبردی زمانه با تأکید بر نقش مثبت این حضورها افزود: حضور پرشور مردم در خیابان‌ها توانست آن شکاف فرهنگی که برخی هشدار داده بودند را ترمیم کند و مردم را در کنار یکدیگر جمع نماید. پویش‌هایی مانند «جاندا» ظرفیت‌های عظیمی را برای جامعه و نظام ایجاد کرد که فراتر از انتظار بود.»

از پرچم‌های خانگی تا اقتدار خیابانی 

حجت‌الاسلام عبدالهی با مقایسه وضعیت نمادهای ملی در گذشته و حال، به تحول عمیق در حس تعلق ملی و هویت ایرانی-اسلامی پرداخت.

وی خاطرنشان کرد: پیش از این موج حضور مردمی در خیابان‌ها، اگر کسی در منزل خود پرچم ایران نصب می‌کرد، اغلب مورد پذیرش اجتماعی قرار نمی‌گرفت و حتی گاهی طرد می‌شد. اما در مقابل، در سینمای هالیوود، پرچم آمریکا توجه ویژه‌ای داشت؛ چرا که مردم آمریکا با در دست داشتن پرچم خود، به دلیل تفوق تاریخی در جنگ‌های جهانی، احساس اقتدار و برتری می‌کردند.

وی ادامه داد: اما اکنون منظره کاملاً دگرگون شده است. مردم ایران در خیابان‌ها، با در دست داشتن پرچم ایران، احساس قدرت و اقتدار می‌کنند. این تغییر حساسیت‌ها نشان‌دهنده زنده شدن روحیه استقلال‌طلبی در جامعه است. رهبر شهید انقلاب، این مبعوث شدن و بیداری مردم را کاملاً تأیید و قبول داشتند و آن را نشانه‌ای از بلوغ سیاسی و فرهنگی جامعه دانستند.

پایداری هویت اصیل در برابر فشارهای دشمن 

حجت‌الاسلام عبدالهی در بخش پایانی صحبت‌های خود، به موضوع دشمن‌شناسی و مقایسه با دوران پهلوی پرداخت و با رد هرگونه تمایل به بازگشت به دوران گذشته، بیان کرد: مردم ایران در این ایام اصلاً حرفی از پهلوی و نظام سابق نمی‌زنند. این سکوت یا عدم تمایل، ریشه در تاریخ چند هزار ساله ایران دارد. مردم ایران در طول تاریخ، هرگز تن به این ندادند که رهبر یا حاکم خود را از میان خارجی‌ها یا وابستگان به قدرت‌های خارجی انتخاب کنند.

حجت‌الاسلام عبدالهی در جمع‌بندی تأکید کرد: دشمن ممکن است در ظاهر و با ابزارهای مختلف توانسته باشد تغییراتی در سطح جامعه ایجاد کند، اما در باطن، نتوانسته است تغییری در این مردمان با تمدن و اصالت ریشه‌دار ایجاد کند. وجود اصیل ایرانی-اسلامی، پس از جنگ‌ها و فشارها، دوباره متجلی شده است. این تجدید حیات هویتی، نشان می‌دهد که قدرت نرم جمهوری اسلامی بر پایه‌های عمیق فرهنگی و تاریخی استوار است و دشمن در درک عمق این اصالت و پایداری آن دچار خطای استراتژیک بوده است.

در ادامه نشست دکتر کمال اکبری، رئیس دانشکده دین و رسانه، در این نشست به بررسی جنگ روایت‌ها در جنگ تحمیلی سوم پرداخت و با تأکید بر تغییر پارادایم در جنگ‌های قرن بیست و یکم اظهار داشت: امروزه در جنگ تحمیلی سوم، مرزهای درگیری فراتر از میدان‌های نبرد نظامی رفته است. ما در آستانه یک نبرد تمام‌عیار رسانه‌ای و شناختی قرار داریم که در آن، "جنگ روایت‌ها" به عنوان شاخه‌ای حیاتی از جنگ شناختی، نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند. هدف اصلی در این نبرد، کنترل درک عمومی از واقعیت و جایگزینی روایت‌های ساختگی با حقایق میدانی است. شگفت اینجاست که برای نخستین بار در تاریخ معاصر، روایت‌پردازی رسانه‌ای به قدرتی رقیب و گاه برتر از گلوله تبدیل شده است.

وی با تشریح ابعاد استراتژیک این درگیری‌ها افزود: دلیل عمیق این تحولات، ماهیت بنیادین و استراتژیک جنگی است که ابرقدرت غربی به رهبری ایالات متحده آمریکا، پس از جنگ جهانی دوم و با هدف تثبیت انحصار قدرت خود در جهان، علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز کرده است. 

وی ادامه داد: این جنگ موضعی و کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه جنگی طولانی‌مدت برای اثبات برتری نظام ابرقدرت جدید و هشداری به سایر قدرت‌های نوظهور است. آمریکایی که حدود پنج دهه با ایران در تقابل بوده است، امروز به صورت مستقیم‌تر و با تمام قوا وارد این نبرد تن‌به‌تن شده است تا برای آینده طولانی‌مدت، اولویت خود را تثبیت کند.

رئیس دانشکده دین و رسانه با بیان اینکه اهداف دشمن در این جنگ چندلایه است، ادامه داد: روایت اصلی دشمن بر پایه "قدرت مطلق آمریکا" و "شکست اجتناب‌ناپذیر ایران" استوار است. آن‌ها فلسفه ورود به این جنگ را "مهار تهدید"، "دفاع از نظم بین‌الملل" و "تثبیت ثبات منطقه‌ای با محوریت آمریکا" معرفی می‌کنند.

وی افزود: اما اهداف راهبردی و پنهان دشمن، تغییر نظام، خنثی‌سازی سیستم موشکی، و از بین بردن توان هسته‌ای و علمی ایران است. با این حال، دشمن با چالش‌های جدی در روایت‌سازی مواجه است؛ زیرا مشروعیت لازم برای شروع جنگ را ندارد.

دکتر اکبری در ادامه به مقایسه ساختار روایت‌سازی در دو طرف نبرد پرداخت و گفت: ابزار اصلی این نبرد، رسانه است. دشمن با تکیه بر انبوهی از ابررسانه‌ها، شبکه‌های فارسی‌زبان و غیرفارسی، و رسانه‌های کشورهای عربی (که پایگاه‌های نظامی آمریکا در آن‌ها مستقر است)، حملات رسانه‌ای گسترده‌ای را هدایت می‌کند.

وی افزود: رسانه‌های کشورهای عربی نیز اگرچه به دلیل ضعف و تبعات داخلی اعلام رسمی جنگ علیه جمهوری اسلامی در جنگ اخیر نکرده‌اند، اما در عمل در ترویج روایت‌های آمریکا و اسرائیل در منطقه مشارکت دارند. در مقابل، رسانه‌های ایران با تمرکز بر مشروعیت مقاومت، تصویری مقتدرانه ارائه می‌دهند.

وی با اشاره به پدیده‌ای بی‌سابقه در تاریخ رسانه‌های جهان افزود: نکته قابل تأمل این است که برای نخستین بار در تاریخ، رسانه‌های جهان به دلیل فطری بودن و صداقت مقاومت ایران، همراهی خود را با روایت ایران اعلام می‌کنند و این جنگ به جنگی تبدیل شده که در آن رسانه‌های غربی در مقابل جنایات آمریکا قرار گرفته‌اند. این پدیده نشان‌دهنده تغییر الگوهای ذهنی جهانی نسبت به واقعیت‌های منطقه است.

دکتر اکبری با نقد ساختار فرماندهی روایتی در آمریکا در برابر ایران تصریح کرد: در ساختار روایت‌سازی، تفاوت آشکاری میان طرفین وجود دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به عنوان روایت‌گر اصلی جنگ عمل می‌کند و سایر مسئولین را در این روایت معلق نگه داشته است. 

وی افزود: در مقابل، در جمهوری اسلامی، مقامات رسمی، سفارتخانه‌ها و شخصیت‌های علمی و پژوهشی، روایت کلان کشور را به شکلی منسجم و دقیق بیان می‌کنند. این امر باعث شده است تا روایت ایران به درک جهانی نزدیک‌تر شود و نتیجه نهایی، پیروزی ایران و شکست اهریمن (دشمن) باشد.

رئیس دانشکده دین و رسانه با تأکید بر انزوای روایتی دشمن خاطرنشان کرد: شگفتی اینجاست که هیچ‌کس در جهان به جز ترامپ ادعای شکست ایران را ندارد و این انزوا در روایت‌سازی، دستاورد بزرگی برای ایران محسوب می‌شود. برای نخستین بار، رسانه‌ای که بیش از ۷۰ سال روایت یکجانبه را دیکته می‌کرد، در این جنگ شکست خورده است و روایت پیروزی آمریکا مورد پذیرش عمومی قرار نگرفته است. 

وی در بخش پایانی سخنان خود به بررسی استراتژی‌های شکست‌خورده دشمن در عرصه رسانه اشاره کرد و گفت: جریان آمریکا، اسرائیل و متحدان عربی در عرصه رسانه‌ای موفق نبوده‌اند و روایت ایرانی با وجود محدودیت‌های رسانه‌ای در فضای بین‌الملل، برتری داشته است.

وی تاکید کرد: تلاش‌های دشمن برای حاشیه‌سازی ، مانند کم‌نمایی قدرت ایران و تغییر اهداف، مانند باز کردن تنگه هرمز یا تحمیل مذاکره، هیچ‌کدام موفقیت‌آمیز نبود. در نهایت، ایران در بستر واقعیت و رسانه، به عنوان یک قدرت بزرگ و نوظهور تثبیت شده است.

دکتر اکبری در پایان افزود: روایت دفاع مشروع و مقاومت عادلانه مبتنی بر اندیشه‌های اسلامی، توانسته است در مجامع بین‌المللی بازتاب گسترده‌ای یابد و جایگاه ایران را به عنوان یک قدرت تمدنی و فرهنگی تثبیت نماید.

حجت‌الاسلام عباس ابراهیمی، دبیر شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی، در این نشست به بررسی شکاف‌های اجتماعی و الزامات ترمیم آن‌ها در مسیر قدرت‌یابی تمدنی پرداخت و با توصیف حضور اخیر مردم در خیابان‌ها و صحنه‌های اجتماعی به عنوان یک بعثت اجتماعی، افزود: در این روزها شاهد حضور مردمی با گرایش‌های فکری، فرهنگی و اجتماعی متنوع و متکثر هستیم که در یک میدان مشترک حضور یافته‌اند. این حضور که امتداد آن را در  حتی بیرون جفرافیای ایران نیز می‌توان مشاهده کرد، هدفی واحد دارد و آن دفاع از ایران اسلامی عزیز و حفظ امنیت و تمامیت سرزمینی است.

وی تصریح کرد: این حضور باشکوه توانسته است حضوری ایجاد کند که شکاف‌های فرهنگی و اجتماعی را به حاشیه ببرد. عمده این شکاف‌ها پیش‌تر در بستر روایت‌های رسانه‌های معاند القا و باورپذیر شده بودند، اما امروز شاهد عبور جامعه از این بحران‌ها هستیم. 

هویت ملی؛ ابرهویت حل‌کننده اختلافات 

حجت‌الاسلام ابراهیمی با استناد به حدیث نبوی «حب‌الوطن من‌الایمان» بیان کرد: امروز معنای وطنی که منبعث از هویت ایرانیت و اسلامیت است، به خوبی شناخته می‌شود. ما امروز شاهد شکل‌گیری یک «ابر هویت» هستیم که شکاف‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را در خود حل کرده است. امروز هویتی داریم که حوزه آن شامل تمام ایرانیان می‌شود. 

وی ادامه داد: البته ما منکر تفاوت‌هایی که در جامعه وجود دارد نیستیم. برخی تفاوت‌ها ممکن است منجر به صف‌بندی‌هایی در قالب اعتراض شود (با تفکیک میان اعتراض سازنده و اغتشاش)، اما امروز هویت ملی چنان قدرتی دارد که بر شکاف‌های اجتماعی غلبه کند و ظرفیتی را نشان می‌دهد که توان عبور جامعه از بحران‌ها را در برنگاه‌های تاریخی دارد و اختلافات و تفاوت‌های اجتماعی را کنار می‌زند. 

پیامدهای شکاف اجتماعی و نقش رسانه 

عضو هیات علمی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی با تعریف  سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از موضوعات پرکاربرد در حوزه‌ی علوم اجتماعی، اما در خصوص ابعاد نظری و تحربی آن کم  کار شده است. بیان کرد که حضور مردمی که تمام تحلیل‌ها و معادلات دشمن را برهم زد، نیازمند پژوهش‌های علمی دقیق است.

وی به پیامدهای شکاف اجتماعی اشاره کرد و افزود: نخستین پیامد، از بین رفتن اعتماد میان مردم است. پیامد دوم، ایجاد بی‌اعتمادی به نهادهای حاکمیتی است. پیامد سوم، از بین رفتن سرمایه عظیم اجتماعی است و پیامد چهارم این است که تفاوت‌ها  را به تقابل تبدیل  میکند، به‌ویژه در سبک زندگی که این  تفاوت‌ها  ظزفیتی بیشتری برای تبدیل شدن به تقابل‌ها  دارد

حجت‌الاسلام ابراهیمی  عضو شورای تخصصی حوزوی در بخش دیگری از سخنان خود به مقوله رسانه پرداخت و گفت: در جنگ اخیر، جریان دیپلماسی مسیر را به خوبی طی کرد، اما پیوست رسانه‌ای مناسبی  که رسالت اصحاب رسانه ای کشور   است مشهود نبود،  علیرغم وجود  تلاش‌هایی  قابل تقدیر ، ما به  این نکته هم باید توجه داشته باشیم که در دنیای  امروز ظرفیت عمده رسانه‌ای  در اختیار جریان باطل است و امکانات فراوانی دارند. نماینده طلاب و فضلای استان بوشهر در مجمع نمایندگان حوزه علمیخ قم بیان داشت: مردم امروز مبعوث شده‌اند و معنایی با حضور مردم شکل می‌گیرد که توصیف و انتقال دشوار است اما چون  در بستر  و ظرف  و زمان تحقق ان هستیم ان را درک میکنیم.

رابطه معکوس شکاف و سرمایه اجتماعی 

وی با تبیین رابطه میان شکاف اجتماعی و سرمایه اجتماعی خاطرنشان کرد: رابطه‌ی معکوسی بین این دو وجود دارد. سرمایه اجتماعی ظرفیتی است که هرچه تقویت شود، توان تمدنی ما تقویت می‌شود. بنابراین، کاهش شکاف‌ها و افزایش همبستگی، مستقیماً منجر به ارتقای سرمایه اجتماعی و در نتیجه قدرت تمدنی خواهد شد. 

تأکید قرآن بر قدرت نرم 

حجت‌الاسلام ابراهیمی نظام جمهوری اسلامی را منبعث از مباحث دینی دانست و گفت: قرآن کریم درباره قدرت، علاوه بر غلبه نظامی  و‌مادی ، به قدرت بر دل‌ها توجه دارد که همان قدرت نرم است. این نوع قدرت پایدار است و تمدن‌ ایجاد می‌کند.

وی با اشاره به مولفه‌های قدرت تمدنی، ایمان و عدالت را دو رکن اصلی آن برشمرد و درباره مولفه اول، یعنی ایمان، گفت: ایمان منشأ آرامش در جامعه است. قرآن می‌فرماید: « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ». این ایمان را به وفور در حضور مردمی در جامعه می‌بینیم. امروز در کف جامعه نکات دینی مهمی دیده می‌شود، از  جمله تقویت ایمان به خدا و استغاثه، انتظار  و‌ توجه به ظهور امام زمان (عج).

عدالت؛ قرار گرفتن هر چیز در جای خود 

دبیر شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی در تشریح مولفه دوم، یعنی عدالت، بیان کرد: عدالت یعنی هر چیز به جا و به اندازه است و به معنای تساوی مطلق نیست. ما اکنون به قدرت تمدنی رسیده‌ایم و برای اینکه این قدرت امتداد پیدا کند، با تکیه بر آیه شریفه « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ»،  برای حفظ این جایگاه تمدنی عدالت  رکن بسیار مهم و اصولی است. به هرمیزان عدالت در جامعه‌ای  حکمفرما  باشد، آن جامعه از انسجام بیشتری برخوردار است و تقویت انسجام اجتماعی   منتج به قدرت نرم می‌شود.

ویژگی‌های قدرت نرم از منظر رهبر شهید انقلاب

حجت‌الاسلام ابراهیمی در پایان، نسبت قدرت نرم با تمدن انقلاب اسلامی را از منظر رهبر شهید انقلاب تشریح کرد و گفت: و یژگی‌های قدرت نرم از منظر رهبر شهید انقلاب، قدرت نرم دارای سه و یژگی اصلی است: اولاً ارزش‌محور است، ثانیاً هو یت‌محور است و ثالثاً جذاب است و قابلیت همگرا یی دارد.

وی تأکید کرد: این سه و یژگی، قدرت نرم را به ابزار ی قدرتمند برا ی تداوم و پیشبرد اهداف تمدنی انقلاب اسلامی تبدیل می‌کند . حفظ ا ین هو یت ارزش‌محور و جذاب،  با محوریت مردم در شرایطی که دشمن در حال انجام شبیخون فرهنگی است، از ضروری‌ترین مطالبات دوران رهبری سوم محسوب می‌شود.

همچنین حجت‌الاسلام عبدالله جلالی، مدیر گروه تربیت خانواده و سبک زندگی اداره‌کل پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، در این نشست،  به موضوع «بررسی ارزیابی عملکرد رسانه‌های داخلی و خارجی در جنگ تحمیلی اخیر» پرداخت.

وی با اشاره به مبانی نظری قدرت نرم، گفت: پروفسور مولانا از اندیشمندان معاصر ایران، قدرت را به دو بخش ملموس و ناملموس تقسیم می‌کند و قدرت ناملموس (نرم) را زیربنای قدرت سخت می‌داند.

شاخص‌های قدرت نرم در جمهوری اسلامی

عضو اداره کل پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما در ادامه به تبیین شاخص‌های قدرت نرم در جمهوری اسلامی ایران پرداخت: شاخص فرهنگی و اعتقادی، شاخص اجتماعی انسانی (با اشاره به حضور دو‌سوم زنان در راهپیمایی‌های اخیر)، شاخص قدرت ورزشی، شاخص میزان روحیه و دلبستگی ملی، شاخص تبلیغی روانی، شاخص توانمندی کمی و کیفی رسانه‌ای، شاخص پیش‌دستی در عملیات راهبردی رسانه‌ای، شاخص آستانه تحمل مردم (با استناد به نظر‌سنجی ۷۲ درصدی خوش‌بینی مردم نسبت به آینده جنگ)، شاخص سیاسی دیپلماتیکی و شخصیت کاریزماتیک نظام، شاخص حمایت و اعتماد مردم، شاخص عمق و نفوذ راهبردی و شاخص جایگاه علمی و فناوری از جمله موارد مورد اشاره ایشان بود.

رسانه‌ها بیشتر روایتگر حضور هستند

مدیر گروه تربیت خانواده و سبک زندگی اداره کل پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما با اشاره به نقش و جایگاه رسانه‌ها در برجسته‌سازی قدرت نرم افزاری کشور اظهار داشت: آنچه از رسانه‌ها در شرایط جنگ تحمیلی اخیر مشاهده می‌شود، عمدتاً «روایت اقتدار» و «روایت حضور» است. با این حال، «روایت نظم»، «روایت امید» و «روایت انسجام» اجتماعی آنچنان که باید دیده نمی‌شود و نگاه جامعی در این زمینه وجود ندارد.

وی با بیان اینکه ما بایستی الگوی فرایند رسانه‌ای برای شرایط جنگ را شکل می‌دادیم، خاطرنشان کرد: متأسفانه فقدان قرارگاه رسانه‌ای در حوزه انسجام اجتماعی احساس می‌شود. در این میان، فعالیت‌های خبرگزاری رسا در راه‌اندازی قرارگاه رسانه‌ای در شرایط جنگ تحمیلی گام ارزشمندی در این راستا بوده است.