گزارشی از نشست «نقش رسانه در تولید قدرت نرم»

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، هفتمین نشست از سلسله نشست‌های «تبیین شاخص‌های قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» با محوریت «نقش رسانه در تولید قدرت نرم»، دیروز عصر سه شنبه، 8 اردیبهشت ماه 1405، برگزار شد.

این نشست با حضور تنی چند از اندیشمندان فعال حوزه رسانه برگزار شد.

حجت‌الاسلام رضا رستمی، مسئول مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه‌های علمیه، بر نقش فعال رسانه در زمان حال تاکید کرد و ابراز داشت: تحول رسانه در این عرصه را می‌توان به سه دوره متمایز تقسیم کرد. در دوره اول، رسانه‌ها عمدتاً نقش پوششی و انعکاس‌دهنده صرف وقایع را بر عهده داشتند و صرفاً به اطلاع‌رسانی رویدادها می‌پرداختند. در دوره دوم، رسانه‌ها به ابزاری فعال در میدان نبرد تبدیل شدند و در کنار پوشش خبری، در جنگ روانی و پیشبرد اهداف میدانی، نقشی کلیدی ایفا می‌کردند. اما امروزه، شاهد ورود به دوره سوم هستیم؛ دوره‌ای که رسانه نه تنها ابزار میدان، بلکه «محور میدان» است. در این مرحله، کل میدان و رویدادها به گونه‌ای برنامه‌ریزی و اجرا می‌شوند که روایت مطلوب شکل گرفته و ذهن مخاطب را به سمت و سویی خاص هدایت کنند. بسیاری از اقدامات صورت گرفته در درگیری‌های اخیر، صرفاً با هدف شکل‌دهی به روایت مطلوب دشمن و اثبات «تسلط و اقتدار» انجام شده است.

در ادامه حجت الاسلام عبدالله رضایی، مدیر موسسه نسل سلمان، از تقش تعیین کننده رسانه در جنگ ها گفت و خاطر نشان کرد: قدرت نرم نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ چون قدرت نرم یعنی اثرگذاریِ پایدار بر ذهن‌ها، احساسات، امیدها و تصمیم‌ها. پیوستگی قدرت نرم با رسانه در همین جا روشن می‌شود. قدرت نرم فقط تبلیغ مستقیم نیست؛ مجموعه‌ای است از جذابیت، کنش، و اعتبارسازی که می‌تواند مشروعیت یک الگو را در ذهن مخاطب شکل دهد. به همین دلیل، وقتی از عناصر اصلی قدرت نرم صحبت می‌شود، معمولاً سه رکن مطرح‌اند: جذابیت، اقدام، و مشروعیت. جذابیت یعنی اینکه الگو به اندازه‌ای شفاف و دلنشین باشد که مخاطب خودش بخواهد به سمت آن برود. اقدام یعنی صرفاً حرف نباشد؛ حرکت و تولید تجربه واقعی لازم است. مشروعیت هم یعنی مخاطب احساس کند این جریان از نظر اخلاقی، انسانی و عقلانی قابل دفاع است.

رضایی با تأکید شاخصه های قدرت نرم جمهوری اسلامی خاطر نشان کرد: اگر بخواهیم شاخصه‌های قدرت نرم را دقیق‌تر نام ببریم، تعقل و خردورزی، صبر راهبردی، اثرگذاری فرهنگی، تولید دانش و رویکرد مسئله‌محور نسبت به جهان، و مهم‌تر از همه اتحاد مردم و یگانگی در برابر ظلم و جور محور می‌شود. در این روایت، غرب به نوعی پرچم‌دار ظلم و جور تصویر می‌شود و مقابله تمدنی با آن فقط نظامی یا سیاسی نیست، بلکه نیازمند شکل دادن به یک تصویر اخلاقی و انسانی از حق است. همین‌جا یکی از خطوط تلاش دشمن هم قابل فهم می‌شود: غرب وقتی می‌خواهد پایه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی را تضعیف کند، سراغ حوزه‌هایی می‌رود که جامعه را از درون تغییر می‌دهد؛ مانند بحث زن و خانواده. اما در عمل، آنچه رخ داده نشان می‌دهد که تصویر مقتدر و در عین حال مظلومِ نظام، به شکل برجسته‌ای در مقابل تلاش دشمن ناکام‌کننده بوده است.

دکتر مسعود کاویانی، مدیر رادیو معارف جنگ اخیر را جنگی تمدنی دانست و اظهار داشت: این جنگ، جنگی است که بر پایه تولید قدرت تمدنی استوار است، و این قدرت باید بر اساس ارزش‌ها و باورهای مردم‌سالارانه و دینی ساخته و پرداخته شود. رسانه‌های ما باید در قالب واژگان و مفاهیم مردم‌سالاری دینی، این ارزش‌ها را به عنوان پایه‌های قدرت نرم، تبیین و برای مخاطب انتقال دهند تا بتوانیم در این میدان پیروز باشیم و از هر فرصتی برای رشد و تعالی فرهنگی و معرفتی استفاده کنیم.

وی حکومت ایران را بر پایه مردم سالاری دینی دانست و خاطر نشان کرد: در جنگ اخیر ما شاهد فعالیت داوطلبانه مردم برای کمک به کشور و هم نوعان خود بودیم چرا که مردم‌سالاری دینی و مدیریت فرهنگی قوی نقش قوی در ایران دارند. این زیبایی‌های نرم، باید به تصویر کشیده شوند، چون جزو قدرت نرم ما محسوب می‌شوند. در حوزه مواسات و همدلی، ایران توانسته است نمونه‌هایی بی‌نظیر ارائه دهد، در حالی که در سطح دنیا، نمونه‌های مشابه کم است؛ این همان مولفه‌های قدرت نرم است که باید بیشتر در آن سرمایه‌گذاری و علم تولید کنیم.

حجت الاسلام سید قوام صفوی دبیر این نشست پیوست رسانه ای در جنگ را حیاتی توصیف کرد و افزود: رسانه در ادبیات نوین جنگ، نه یک ابزار ثانویه، بلکه پیشرانِ اصلی در میدان‌های نبرد است. در جنگ‌های کلاسیک، موشک و تجهیزات نظامی تعیین‌کننده سرنوشت میدان هستند، اما در جنگ‌های شناختی و نرم، جبهه نبرد، قلب‌ها و ذهن‌های مردم است. رسانه این قدرت را دارد که «لشکر رعب» ایجاد کند و با ایجاد هراس و تردید در جبهه مقابل، اراده و دِل‌های آن‌ها را سست کند. پیروزی در میدان جنگ نرم، نیازمند شناسایی دقیق زمین بازی حریف است. وقتی دشمن، باورها، سبک زندگی و امید مردم را نشانه گرفته است، پاسخ دادن با ابزارهای نظامی سنتی، ناکارآمد خواهد بود؛ در چنین شرایطی تنها با «رسانه» می‌توان به جنگِ رسانه رفت.

دکتر علیرضا استادیان، پژوهشگر و فعال حوزه رسانه در ادامه بر ضرورت تبیین دست های پشت پرده آمریکا تاکید کرده و افزود: اگر روایت پیش‌زمینه ذهنی تصمیم‌گیران در آمریکا برای مردم تبیین شود و تابوهای تقدس‌شده سیاست آمریکا شکسته شود، می‌توان شک ایجاد کرد که آیا دولت آمریکا کاملاً عقلانی است یا خیر؟ این افشاگری می‌تواند تأثیر بسزایی در جهان عرب و میان اهل سنت داشته باشد. اگر مسلمانان جهان بدانند که هجوم علیه ایران نه تنها یک تجاوز ژئوپلیتیک، بلکه ریشه در برداشت‌های کتاب مقدسی نادرست و خطرناک دارد، گفتمان ضدایرانی دشمن خدشه‌دار خواهد شد. تعمیق این روایت می‌تواند به ائتلاف‌سازی با جریانات معتدل و میانه‌رو در جهان اسلام کمک کند و قدرت نرم ایران را در برابر هجمه‌های فکری و رسانه‌ای تقویت نماید. بنابراین، ضرورت دارد که با دقت علمی، لایه‌های پنهان مذهبی-ایدئولوژیک دشمن افشا شود تا از سوءتفاهم‌های تاریخی و مذهبی جلوگیری گردد و راه برای هم‌افزایی نیروهای مقاومت در جهان اسلام هموارتر شود.

در پایان دکتر هادی شاملو کارشناس مسائل رسانه با ذکر نکاتی پیرامون کم کاری های صورت گرفته در حوزه رسانه ابراز داشت: : برای جبران کمبودهای حوزه رسانه، لازم است رویکردی جامع و بنیادین اتخاذ شود. این رویکرد باید شامل مواردی از قبیل ایجاد قرارگاه رسانه‌ای منسجم است که به عنوان تشکیل نهادی متمرکز و قدرتمند که مسئولیت برنامه‌ریزی، تولید و توزیع روایت‌های نظام را بر عهده داشته باشد. این قرارگاه باید با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مختلف رسانه‌ای (صداوسیما، خبرگزاری‌ها، شبکه‌های اجتماعی، سینما، تئاتر و…)، روایت‌های متنوع و هدفمند تولید کند.