امام رضا و نبرد نرم با مأمون؛ عبرتهایی برای امروز
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، امامت حضرت علی بن موسی الرضا (ع) همزمان با تاریکترین روزهای حکومت عباسی آغاز شد. پس از هارون الرشید، مأمون به خلافت رسید، اما با بحران مشروعیت و قیامهای خونین علویان مواجه بود. او برای مهار این بحران، نقشه جدیدی کشید: ولایتعهدی اجباری امام رضا (ع). مأمون امیدوار بود با این کار، هم قیامها را خنثی کند، هم دل ایرانیان را به دست آورد و هم امام را از مرکز شیعیان در مدینه جدا کند.
اما امام(ع) از همان ابتدا با کیاستی کمنظیر وارد میدان شد. ایشان پس از یک ماه و نیم مقاومت و تحت تهدید قتل، ناگزیر ولایتعهدی را پذیرفت، اما شرط کرد: در هیچ کار حکومتی دخالت نکند. این شرط هوشمندانه، توطئه مأمون را خنثی کرد؛ چراکه امام هم از اتهام همکاری با حاکم جور مصون ماند و هم استقلال خود را حفظ کرد.
در هر فرصتی، امام (ع) بر اجباری بودن ولایتعهدی تأکید میکرد و در سخنرانی نماز عید فطر، مردم را از این حقیقت آگاه ساخت. همچنین با پذیرش عنوان ولایتعهدی، عملاً مأمون را رسوا کرد؛ چراکه منطقاً اگر خلافت مأمون مشروع بود، نیازی به ولیعهد کردن امام رضا (ع) نداشت.
مأمون برای تخریب جایگاه علمی امام، دست به ابتکار دیگری زد: برگزاری مناظرات با دانشمندان یهودی، مسیحی و متکلمان سایر مذاهب. اما این نقشه نیز برعکس عمل کرد. امام (ع) در مناظرات معروف با جاثلیق، رأسالجالوت، ابوقره و سلیمان مروزی، با استدلالهای قرآنی چنان پیروز شد که نه تنها شکست نخورد، بلکه معارف شیعه را در سراسر جهان اسلام گسترش داد. این مناظرات به قویترین ابزار تثبیت جایگاه علمی اهل بیت (ع) تبدیل شد.
در عرصه اجتماعی نیز امام (ع) از شرایط استفاده کرد. تأسیس حلقههای درسی، تربیت شاگردانی مانند فضل بن شاذان، و نگارش کتاب «صحیفة الرضا»، میراث علمی ماندگاری بود که تا قرنها بعد الهامبخش تشیع شد.
در یک جمله: امام رضا(ع) در سختترین شرایط، با آیندهنگری، هوشمندی و استفاده از همان ابزارهایی که دشمن برای نابودی او طراحی کرده بود، بزرگترین دستاوردهای تبلیغی و علمی را برای شیعه رقم زد. مأمون هرچه خواست ضربه بزند، امام آن را به روزنهای برای نفوذ تبدیل کرد. و این است معنای حقیقی «کیاست سیاسی در سیره اهل بیت (ع)».
مجتهدزاده عضو بسیج اساتید، مدیران و نخبگان حوزه علمیه قم