گزارش ویژه مرکز تحقیقات اسلامی مجلس:
اهدای عضو مسلمان به غیرمسلمان در صورت نجات جان، جایز است + لینک
مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در تازهترین گزارش گروه فقه و حقوق خود با عنوان «بررسی فقهی و الزامات تقنینی پیوند اعضا با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری»، به تبیین مبانی شرعی و حقوقی اهدا و پیوند اعضا پرداخته است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در تازهترین گزارش گروه فقه و حقوق خود با عنوان «بررسی فقهی و الزامات تقنینی پیوند اعضا با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری»، به تبیین مبانی شرعی و حقوقی اهدا و پیوند اعضا پرداخته است. این گزارش که در زمستان ۱۴۰۴ منتشر شده، با هدف رفع ابهامات موجود، ایجاد تعادل میان «حرمت جسد مسلمان» و «وجوب حفظ نفس» و همچنین حمایت از کادر درمان تدوین شده است.
بر اساس این پژوهش، مهمترین چالش در قانونگذاری حوزه پیوند اعضا، مدیریت تعارض میان دو اصل فقهی است: از یک سو، حرمت جسد مسلمان که هرگونه تعرض به آن را حرام میداند و از سوی دیگر، وجوب حفظ نفس محترمه که نجات جان انسان را از واجبترین وظایف شرعی میشمارد. فقدان قوانین شفاف در موارد حساسی چون «مرگ مغزی»، اولویتبندی گیرندگان و تعارض بین وصیت متوفی و رضایت اولیا، منجر به سردرگمی کادر درمان و هدررفت زمان طلایی پیوند شده است.
پاسخ به پرسشهای کلیدی بر مبنای فتاوای رهبری
این گزارش با محوریت قرار دادن فتاوای مقام معظم رهبری (مد ظله العالی)، به چند پرسش محوری پاسخ داده است:
- حکم مرگ مغزی: برداشت عضو از فرد دچار مرگ مغزی، در صورتی جایز است که باعث تسریع در مرگ وی نشود و با اذن قبلی (وصیت یا کارت اهدا) یا برای نجات جان یک مسلمان دیگر انجام شود.
- اولویت وصیت بر رضایت اولیا: اگر متوفی در زمان حیات اذن داده باشد (از طریق وصیتنامه یا ثبت کارت اهدا)، برداشت عضو اشکال شرعی ندارد و اولیای دم حق ممانعت ندارند. حتی در صورت فقدان وصیت، اگر نجات جان نفس محترمی منوط به برداشت عضو باشد، این کار جایز است.
- مقام دیه و ضمانت کادر درمان: در صورت وجود وصیتنامه یا رضایت اولیا، دیه ساقط میشود. تنها در موارد ضرورت حیاتی بدون هیچگونه اذنی، دیه ثابت است که پیشنهاد شده بودجه آن از سوی بیتالمال یا صندوقهای بیمه تأمین شود تا کادر درمان از فشار حقوقی خارج گردد.
- اهدا به غیرمسلمان: از نظر مقام معظم رهبری، اهدای عضو مسلمان به غیرمسلمان در فرض نجات جان انسان، جایز است و قانون نباید هیچگونه تبعیض مذهبی در میان گیرندگان اعمال کند.
- پیوند اعضای حیوانی: استفاده از اعضای حیوانات (حتی نجسالعین) برای پیوند به انسان جایز است و عضو پیوندی، جزو بدن انسان محسوب میشود.
تفکیک «تشریح» از «پیوند درمانی»
گزارش تأکید میکند که محدودیتهای سختگیرانه (مانند لزوم استفاده از جسد غیرمسلمان برای تشریح) صرفاً مربوط به آموزش پزشکی و تشریح جسد است، اما در حوزه پیوند درمانی، اصل بر «نجات جان» و «فوریت» حاکم است و نباید مانعی برای کمک به بیماران ایجاد شود.
در نهایت پژوهش حاضر نتیجه میگیرد که اصل انسانی «نجات جان» و «کرامت انسانی» در مسئله پیوند اعضا حاکم است. نظام قانونگذاری کشور میتواند با تکیه بر فتاوای روشن مقام معظم رهبری، ضمن رفع ابهامات فقهی و حقوقی، زمینهساز نجات جان هزاران بیمار در صف انتظار پیوند عضو شود.
علاقهمندان جهت مطالعه و دانلود این پژوهش میتوانند کلیک کنند.
ارسال نظرات