رهبر شهید؛ آغازگر «کلام اجتماعی» با رویکردی نوین و تمدن‌ساز

به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام محمدصفر جبرئیلی عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست علمی هم اندیشی علمی میراث کلامی رهبر شهید(ره) که روز دوشنبه ۱۴ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵، با حضور جمعی از اساتید و پژوهشگران در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با موضوع نگاهی بر کلام اجتماعی در اندیشه‌های رهبر شهید به تبیین «کلام اجتماعی در اندیشه‌های رهبر شهید» پرداخت.

 

حجت‌الاسلام جبریلی گفت: میراث کلامی رهبر شهید بسیار وسیع و ارزشمند است. ویژگی ممتاز ایشان این بود که در هر عرصه‌ای که وارد می‌شدند، حرف‌های کم‌گفته شده، نگفته شده یا اگر گفته شده بود، با نگاه و رویکردی جدید و تبیینی نو ارائه می‌کردند.

 

وی با اشاره به تعبیری که رهبر شهید درباره شهید آیت‌الله العظمی محمدباقر صدر داشتند، افزود: ایشان شهید صدر را نابغه‌ای می‌دانستند که در هر چیزی وارد می‌شد، حرف‌های آخر را می‌زد. من معتقدم این ویژگی با کمی فراز و فرود برای خود رهبر شهید نیز صادق است.

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به دوران کرونا و جلسات محدود آن ایام خاطرنشان کرد: در آن دوران که دولت شهید رئیسی سرکار بود، ایشان جلسات خود را تعطیل نکردند و بیانات ارزشمندی برای دولت داشتند. من همان موقع به دوستان می‌گفتم کاش رئیس جمهور وقت همه چیز را زمین می‌گذاشت و بر همین بیانات متمرکز می‌شد؛ مطمئناً در عرصه دولت‌داری و خدمات‌رسانی موفق‌تر عمل می‌کردیم.

 

 

حجت‌الاسلام جبریلی با اشاره به اینکه رهبر شهید را فیلسوف نمی‌داند و خود ایشان نیز ادعایی نداشتند، تأکید کرد: سابقه تدریس فلسفه از ایشان ندیده و نشنیده‌ایم، اما معتقدم اگر ایشان در فلسفه نیز وارد می‌شدند، قطعاً با همین جدیت حرف‌های جدیدی برای گفتن داشتند.

 

وی ایشان را تا حدودی با سیدجمال‌الدین اسدآبادی مقایسه کرد و گفت: سیدجمال‌الدین در هر عرصه‌ای وارد می‌شد، آتشی به جان افراد می‌انداخت. رهبر شهید نیز چنین ویژگی‌ای داشت.

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، با اشاره به گستردگی میراث کلامی رهبر شهید اظهار داشت: میراث کلامی ایشان واقعاً وسیع است؛ از مباحث مبدأ و معاد (هرچند در معاد کمتر ورود دارند) تا توحید، نبوت و امامت. ایشان در توحید و نبوت و امامت بسیار زیاد ورود داشته‌اند و جاهایی که ورود کرده‌اند، معمولاً جاهایی بوده که تا پیش از آن کمتر به آن پرداخته شده است.

 

حجت‌الاسلام جبریلی با اشاره به تفسیر ده جلدی منتشرشده از رهبر شهید گفت: این تفسیرها، تفسیرهایی با صبغه کلامی است. همان‌طور که تفسیر «البیان» علامه طباطبایی تفسیری کلامی است، تفسیرهای ایشان نیز چنین ویژگی‌ای دارد. ایشان از جوانی در مشهد، در دوران ریاست جمهوری و حتی پس از آن، دغدغه تفسیر داشتند.

 

وی با حسرت از ناتمام ماندن تفسیر تفصیلی رهبر شهید بر سوره‌ای از قرآن گفت: ایشان تفسیری تفصیلی را شروع کردند تا ۲۵ بغل هم رسیدند، اما متأسفانه اشتغالات مانع ادامه کار شد. من همیشه می‌گفتم ای کاش ایشان ده جزء قرآن را تفسیر می‌کردند. اگر ایشان مجال می‌یافتند و با فراغت بال تفسیر می‌نوشتند، قطعاً در رویکرد تفسیری ما به قرآن یک قدم جدی رو به جلو برداشته می‌شد.

 

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تأکید بر اینکه در تاریخ معاصر کسی را مانند رهبر شهید نداریم، گفت: منظورم این نیست که مورخ نداریم، بلکه نگاه تحلیلی و عمق نگاه ایشان به تاریخ معاصر کم‌نظیر و بی‌نظیر است. ضمن احترام به همه اساتید و پژوهشگران این عرصه، گاهی تطبیق می‌دادم و می‌دیدم تفاوت‌ها زمین تا آسمان است.

 

حجت‌الاسلام جبریلی تصریح کرد: بهترین عنوانی که می‌توان برای توصیف میراث علمی و فکری رهبر شهید به کار برد، «میراث کلامی» است. ایشان حتی وقتی تفسیر گفته‌اند، با صبغه کلامی گفته‌اند. مفاهیمی همچون «مردمسالاری دینی» نیز باید ذیل همین میراث کلامی بررسی شود.

 

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر نقش رهبر شهید در بنیان‌گذاری «کلام اجتماعی» اظهار داشت: من معتقدم رهبر شهید از آغازگران و حتی از مؤسسان «کلام اجتماعی» در عصر حاضر است. سال‌هاست که این را به دوستان می‌گویم. رویکرد ایشان در مباحث کلامی، رویکردی فعال، اجتماعی و تحول‌آفرین است.

 

وی با اشاره به سیر تکاملی تاریخ، ادیان و انقلاب اسلامی گفت: تاریخ سیر تکاملی دارد. پیامبر در مدینه با مکه تفاوت داشت و اوایل مدینه با اواخر آن. امامان معصوم نیز هرکدام در زمان خود بیانات متناسب با آن عصر داشتند؛ امام رضا(ع) با حضرت امیر(ع) تفاوت دارد. این تفاوت‌ها در مسیر تکامل معنا می‌شود.

 

حجت‌الاسلام  جبریلی افزود: رهبر شهید این توفیق را داشت - همان‌طور که خودشان درباره امام حسین(ع) فرمودند - که آن رسالتی را که جد بزرگوارشان محور آن بود اما به دست ایشان محقق نشد، به سرانجام برساند. ایشان فضا را شناخت، خوب تبیین کرد و جامعه نیز از این آمادگی برخوردار بود.

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در پایان با اشاره به حضور گسترده مردم در صحنه‌های مختلف و شب‌های اخیر گفت: ما معتقدیم قله نزدیک است. این قله، قله اقتصادی نیست که گرانی و مسائل معیشتی مطرح باشد؛ قله را باید فراتر از مسائل اقتصادی و حتی دولتی دید. بر اساس سنت الهی که رهبر شهید عنایت خاصی به آن داشتند، امیدواریم این مسیر کماکان پیش برود و انشاالله به قله نزدیک شویم.