ناتوانی رضاشاه در صیانت از خلیجفارس بهروایت اسناد
اسنادی از سال ۱۳۰۶ شمسی نشان میدهد که حکومت رضاشاه در برابر سلطه نظامی انگلستان بر خلیج فارس ناتوان بود. ورود بدون اطلاع کشتی جنگی انگلیس به بندر بوشهر، تنها پاسخِ استعلام و راپرتنویسی مقامات ایرانی را در پی داشت، نه اقدام عملی برای آبهای سرزمینی.
به گزارش سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، اواخر دوره قاجار و آغاز سالهای سلطنت پهلوی اول، خلیج فارس عرصه رقابتهای فشرده نظامی و سیاسی قدرتهای فرامنطقهای، بهویژه انگلستان بود. انگلیس که از پیشتر نفوذ خود را در بنادر جنوبی ایران و مسیرهای دریایی خلیج فارس تثبیت کرده بود، همواره با حضور ناوهای جنگی و تجاری خود، نظارت غیررسمی بر مراودات این منطقه اعمال میکرد. آنچه از لابهلای اسناد این دوره برمیآید، تداوم همین ناتوانی در سالهای حکومت رضاشاه است. دولتی که با وجود ادعای ارادهای آهنین برای تمرکز قدرت و یکپارچهسازی کشور، در برابر سلطه دریایی و نظامی بریتانیا در خلیج فارس عملاً هیچ قدرتی نداشت و قادر به صیانت از آبهای سرزمینی و بنادر جنوبی خود نبود.
اسناد بازمانده از وزارت داخله (کشور) و مکاتبات نظامی در سال ۱۳۰۶ش، مؤید این امر مهم است. برای مثال در اسناد، ورود یک کشتی جنگی انگلیسی به بندر بوشهر بدون هماهنگی و اطلاع قبلی، نه به عنوان یک تجاوزِ قابل پیگرد، بلکه به مثابه اتفاقی عادی و روزمره تلقی میشود که دولت مرکزی تنها میتواند آن را «استحضار» کرده و حداکثر درخواست اطلاعاتی بفرستد. واکنش زنجیرهای و فوری از تهران تا شیراز و اصفهان در این اسناد، نه نشانه قدرت دولت ایران، که گواه عجز ساختاری و آگاهی تلخِ مقامات ایرانی از نفوذ بلامنازع انگلیس در خلیج فارس است.
با بازخوانی این سه سند، هم ماهیت «سلطه آرام» و مستمر بریتانیا آشکار میشود و هم مشخص میگردد که دولت رضاشاه با همه جاهطلبیهایش تا چه اندازه از تحدید این سلطه ناتوان بوده و صرفاً به نظاره، رصد و پرسشگری محدود میمانده است.
ارسال نظرات