رسانههای فردی، عامل اصلی فردگرایی و بحران خانوادهمحوری است
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، حجتالاسلام محمدحسین پیشاهنگ، کارشناس و فعال رسانه ای در نشست تخصصی «بازخوانی سبک زندگی از فردگرایی تا خانوادهمحوری» که همزمان با هفته جمعیت و با همکاری کمیته بانوان قرارگاه بلاغ مبین در سالن شهید دهقانی خبرگزاری رسا برگزار شد، به تحلیل نقش رسانهها در تغییر ساختار خانواده و جامعه پرداخت و با اشاره به اینکه رسانهها امروز از مهمترین عوامل فردگرایی و آسیبرسیدن به خانوادهمحوری محسوب میشوند، اظهار داشت: «رسانهها به دلیل نقش و جایگاهی که در ارزشها و تأثیرات اجتماعی پیدا کردهاند و ارتباطی که با هر فرد از اعضای خانواده برقرار میکنند، تأثیر بسیار مهمی دارند. البته همین رسانهها میتوانند مسیر غلط را اصلاح کنند و تأثیر مثبت داشته باشند.»
از سینمای اجتماعی تا تلویزیون جمعی و موبایل فردی
وی با ارائه مثالی از سیر تحول رسانهها در ایران خاطرنشان کرد: «ما گام به گام همگام با تحولات رسانه از خانوادهمحوری به فردگرایی رسیدیم. یک زمانی رسانههای عصر مدرن نظیر سینما، رسانهای اجتماعی بودند؛ شما برای استفاده از سینما باید وارد اجتماع میشدید و در کنار اعضای جامعه از آن استفاده میکردید. ماهیت و شکل ارائه این رسانه، خودش اجتماعساز بود.»
این کارشناس و فعال رسانه ای افزود: «سپس به رسانههای جمعی رسیدیم؛ سینما وارد خانه شد. تلویزیون و رادیو روی طاقچه قرار گرفت و جمع خانواده از آن استفاده میکرد. این رسانه شد محور تعاملات خانواده. قبل از آن محور تعاملات خانواده، گفتگو میان اعضای خانواده بود، اما تلویزیون مرکزیت پیدا کرد.»
توصیه رهبر انقلاب به یک وزیر برای تماشای تلویزیون در کنار خانواده
حجتالاسلام پیشاهنگ با اشاره به خاطرهای از رهبر معظم انقلاب گفت: «یکی از مسئولان کشور در دولت نهم یا دهم خدمت حضرت آقا رسیده بودند. رهبر انقلاب به ایشان فرمودند که به دلیل حجم زیاد فعالیتها، حضور شما در خانواده کمرنگ شده است. ایشان به آن وزیر توصیه کردند که شبها به خانه بروید و اخبار و سریالها و فیلمها را پای تلویزیون در کنار خانواده ببینید. یعنی هم از رسانه ملی استفاده کنید و هم در کنار خانواده باشید.»
وی ادامه داد: «اینجا تلویزیون میتواند محوری برای جمع کردن اعضای خانواده باشد و این تهدید را به فرصت تبدیل کند.»
از رسانه خانوادگی به رسانه فردی؛ ظهور اعتیاد دیجیتال
این کارشناس با اشاره به تحولات بعدی رسانهها تصریح کرد: «اما بعد وارد دورهای از رسانهها شدیم که دیگر حتی خانوادگی هم نیستند؛ رسانههای فردی. تحول همگرایی بین رسانهها رخ داد. همان سینما، تلویزیون، رادیو و بازیهای رایانهای که یک زمانی در کلوپها و با جمع ۴۰ تا ۵۰ نفر انجام میشد، همه جمع شد و در یک موبایل قرار گرفت.»
وی تأکید کرد: «جریان تحولات تکنولوژیک، رسانه را از وضعیت اجتماعی به جمعی و سپس به رسانه فردی تبدیل کرد. امروز هر فردی با رسانه کوچک و انفرادی خودش نیازهای رسانهایاش را برطرف میکند.»
فردگرایی؛ از پدیده اجتماعی تا بیماری روانی
حجتالاسلام پیشاهنگ با هشدار درباره پیامدهای این تحول گفت: «مهمترین عاملی که ما را از جامعه خانوادهمحور به جامعه فردمحور رساند، رسانههای فردی بود. مجموع بحث همگرایی رسانهها منجر به پدیدهای به نام اعتیاد دیجیتال یا اعتیاد به موبایل شد.»
وی افزود: «فردگرایی در جامعه ما امروز یک اتفاق معمول اجتماعی صرف نیست، بلکه یک بیماری روحی و روانی است. چرا؟ چون اعتیاد یک بیماری روانی است و ما مهمترین عامل فردگرایی در جامعهمان را مدیون رسانه همگرایی هستیم که هر فرد را به آن دچار کرده است.»
از آسیبهای فردی تا فروپاشی خانواده
این کارشناس و فعال رسانه ای با اشاره به پیامدهای متعدد فردگرایی اعتیادی اظهار داشت: «ما با افرادی بیمار و معتاد روبرو هستیم که افزون بر آسیبهای روحی و روانی فردی نظیر سندروم بینایی، کمخوابی و افسردگی، آسیبهای جدی به نظام خانواده وارد میشود.»
وی هشدار داد: «آسیبهایی که در حوزه خانواده با این فردیت اعتیادی مواجه میشویم، از طلاق عاطفی شروع میشود، به پرخاشگری، کمصحبتی و کاهش روابط بین اعضای خانواده میانجامد و نهایتاً به کاهش اعتماد، خیانت و در نهایت طلاق حقوقی و ازهمپاشیدگی کامل خانواده منجر میشود. این بلایی است که یک موبایل یا رسانه سر خانواده میآورد.»
سیکل معیوب؛ اعتیاد مانع تربیت است
حجتالاسلام پیشاهنگ با اشاره به یک چالش اساسی در مسیر درمان این معضل خاطرنشان کرد: «بحث تربیت کاملاً درست است، اما برای اینکه تربیت در جای خود بنشیند و اعضای خانواده تربیتپذیر شوند، باید بدانیم که خود همین فردگرایی حاصل از اعتیاد به رسانهها اجازه نمیدهد که تربیت دریافت شود یا به رفتار تبدیل شود.»
وی افزود: «بنابراین ما در مرحله اول باید به عنوان درمانگر ورود کنیم و اعتیاد اعضای خانواده به رسانه و فردگرایی اعتیادی را با روشهای درمانی بشکنیم و سپس جریان تربیتی خانواده را آغاز کنیم. این دور باطل را به همین شکل باید شکست.»
رسانه جایگزین روابط حقیقی خانواده شد
این کارشناس با بیان تفاوت فردگرایی امروز با گذشته تصریح کرد: «قبلاً هم فردگرایی و آسیبهای اجتماعی وجود داشت، اما هرگز به اندازه امروز به یک بیماری شایع اجتماعی تبدیل نشده بود. چرا؟ چون امروز رسانهها تبعات منفی فردگرایی را برای فرد میپوشانند. قبلاً شخص گرفتار فردگرایی، تنهایی و عزلت را درک میکرد و به آغوش خانواده بازمیگشت، اما امروز رسانه جای اعضای خانواده و روابط اجتماعی حقیقی را گرفته است.»
وی با اشاره به معضل اعتیاد به محتوای مستهجن هشدار داد: «امروز با اعتیاد جدی به پورنوگرافی روبرو هستیم که در همه دنیا مطرح است. این اعتیاد جای خانه و نقش همسر را در خانواده گرفته و درد بیهمسری را کاهش میدهد، بهگونهای که فرد را به سمت پرهیز از ازدواج سوق میدهد.»
آیندهپژوهی رسانه هشدار میدهد
حجتالاسلام پیشاهنگ در پایان با نگاهی به آینده تأکید کرد: «دردناکترین نکته اینجاست که آیندهپژوهی که در خصوص رسانهها وجود دارد، به ما میگوید که این جریان فردی شدن رسانهها همچنان در حال تقویت و تشدید است. طبیعی است که هر نسخهای هم ارائه شود اگر مبتنی بر حل این معضل نباشد، خانوادهها را بیش از پیش دچار فروپاشی خواهد کرد.»