ایده قلب پژوهش است/ ایدهای که روی کاغذ نیاید عینیت ندارد
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، نشست تخصصی «پژوهش بهمثابه روایت دراماتیک» در مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی برگزار شد.
در این نشست، دکتر حمید تلخابی، عضو هیئت علمی و رئیس دانشکده هنرهای نمایشی، به تبیین ضرورتهای بنیادین پژوهش در عرصه هنر و علوم انسانی پرداخت و با نگاهی آسیبشناسانه، چالشهای فرهنگی و روششناختی پژوهش در ایران را واکاوی کرد.
دکتر تلخابی در ابتدای سخنان خود با اشاره به «ضرورت عرصه پژوهش» گفت: ما متأسفانه جسارت نوشتن نداریم. باید توجه داشت که هر چیزی که روی کاغذ نیاید، عینیتی پیدا نمیکند و نمیتوان روی آن حساب کرد. تنها پس از نوشتن است که از طریق واکنش خوانندگان میتوان جذابیت و اثرگذاری یک مطلب را فهمید.
وی افزود: بسیاری از اساتید معتقدند ننوشتن مطالب باعث میشود ایدههای قدیمی دوباره خلق شوند. وقتی ایدهای عرضه نشود، دیگران برای اولین بار آن را مطرح میکنند و در آن عرصه صاحبنام میشوند. مهمتر از همه این است که با عرضه ایده، ذهن انسان برای دریافت ایدههای جدید باز میشود. تا زمانی که ذهن از ایدههای قدیمی تهی نشود، نمیتوان به ایدههای جدید فکر کرد. ایده اگر عرضه نشود، ما را از تفکر در عرصههای جدید بازمیدارد.
پژوهش، شناخت ناشناختههاست
رئیس دانشکده هنرهای نمایشی در تعریف پژوهش اظهار داشت: پژوهش یعنی شناخت ناشناختهها و همچنین شناخت مجهولی که شناخت اجمالی از آن داریم. هیچ پژوهشی از نقطه صفر شروع نمیشود؛ پژوهش همیشه از جایی آغاز میگردد که هم میشناسیم و هم نمیشناسیم. چیزی که تاکنون به آن فکر نکردهایم، اصلاً مسئله ما نیست، مگر اینکه پژوهشهای مقدماتی انجام داده باشیم و بخواهیم درباره آن پژوهش کنیم.
دکتر تلخابی با ذکر مثالی از زندگی روزمره گفت: کسانی که میخواهند با فردی از فرهنگی که هیچ شناختی از آن ندارند ازدواج کنند، احتمالاً موفق نخواهند شد. استادی که نیازی به تتبع و مطالعه احساس نمیکند، در تدریس اذیت میشود. تدریس چیزهای کاملاً شناختهشده هیچ توجیهی ندارد. نقطه آغاز پژوهش از تجربیات خود فرد یا دیگران است؛ مثلاً دیدن فیلمی که دوست داشتهاید و یادداشتبرداری از آن، میتواند ایده ایجاد کند و شناخت اجمالی پدید آورد.
وی با تأکید بر نقش استاد در پژوهش دانشجویی خاطرنشان کرد: دانشجویان کارشناسی تجربیات محدودی دارند و باید با اساتید مشورت کنند. وظیفه استاد این است که کمک کند مسئله ما حل شود، نه اینکه ما مسئله استاد را حل کنیم.
بزرگترین تراژدی امروز: قیام داشتهها علیه خودمان
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی در بخشی از سخنان خود با بیانی تأملبرانگیز تصریح کرد: بزرگترین تراژدی امروز ما این است که داشتههای ما علیه خودمان قیام میکنند. یعنی اگر در حوزهای که هیچ نسبتی با ما ندارد پژوهش کنیم، زندگیمان مشوش میشود و در فضای علمی موفق نخواهیم بود.
موضوع مهم نیست، نوع نگاه مهم است
دکتر تلخابی در پاسخ به برخی گلایههای مسئولان درباره توجه نکردن به موضوعاتی مانند داستانهای قرآنی یا مدرسه میناب، گفت: این تصور که برخی موضوعات مغفول ماندهاند، درست نیست. اصل موضوع مهم نیست، بلکه چگونگی پرداختن به آن اهمیت دارد. بسیاری با موضوع دینی فیلمهای غیردینی ساختهاند و برعکس. هیچ محدودیتی در انتخاب موضوع وجود ندارد. آنچه اهمیت دارد نوع نگاه شما و شیوه پرداختن به موضوع است. ایده خلاقانه و ایدهپردازانه مهم است.
وی با اشاره به مباحث سینمایی افزود: در بحثهای سینمایی مطرح است که مدیوم مهم نیست؛ اینکه سریال باشد یا انیمیشن فرقی نمیکند، بلکه زاویه دید شما مهم است. در پژوهش نیز ساختار کمی یا کیفی اهمیت ندارد؛ ایده خلاقانه است که اصل است. در هر کاری که میخواهید انجام دهید، ایده مهم است. وقتی موضوع شما با ایده خلاقانه پیوند برقرار کند، ساختارها اهمیت پیدا میکنند. ایده قلب پژوهش است.
شرایط پژوهشگر موفق
رئیس دانشکده هنرهای نمایشی در ادامه به ویژگیهای پژوهشگر موفق اشاره کرد و گفت: پژوهشگر باید به کاری که انجام میدهد باور داشته باشد. در کنار باور، علاقهمندی نیز لازم است، در غیر این صورت بیانگیزگی حاصل میشود. پژوهش باید قابل اجرا باشد و در حوزهای باشد که پژوهشگر در آن کار کرده است. کشف تازه وقتی ارزش دارد که با داشتههای گذشته ارتباط داشته باشد. نباید در حوزهای که هیچ شناختی از آن نداریم رها شویم.
دکتر تلخابی در ادامه با بیان چالش اصلی پژوهش در ایران اظهار داشت: بزرگترین مشکل ما، برقراری ارتباط میان فایلهای مختلفی است که در زندگی ما وجود دارد و میان روایتهای گوناگونی که داریم؛ سپس خلق یک کلانروایت از میان آنهاست. اگر فرایند پژوهشی به شما رشد ندهد، آن فرایند درستی نیست. اگر بحثهای خوبی مطرح کنیم اما به موضوع پژوهش ارتباطی نداشته باشد، هیچ ارزشی ندارد.
هدف نباید در میانه پژوهش گم شود
وی با تأکید بر حفظ هدف در مسیر پژوهش گفت: هدف پژوهش نباید در میانه پژوهش گم شود. هر چیزی که در پژوهش جمعآوری میکنید باید در راستای رسیدن به همان هدف باشد. عنوانی که برای پایاننامه یا مقاله انتخاب میشود، بعد از ایدهپردازی ایجاد میگردد؛ مثل شناسنامهای که بعد از به دنیا آمدن فرزند صادر میشود. وقتی پژوهش کامل شد، عنوان ظاهر میشود.
دکتر تلخابی در پایان با اشاره به تفاوت رویکرد داخلی و خارجی در این زمینه گفت: متأسفانه در کشور ما اجازه داده نمیشود که در فرایند پژوهش عنوان تغییر کند، در حالی که در کشورهای اروپایی مانند آلمان این امکان وجود دارد. این انعطافناپذیری یکی از موانع پژوهش خلاقانه در ایران است.
نشست تخصصی «پژوهش بهمثابه روایت دراماتیک» با حضور جمعی از دانشجویان و پژوهشگران حوزه هنر و رسانه در مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی برگزار شد.