«سراج»؛ نقشه راه حوزههای علمیه برای گفتمانسازی و شبکهسازی در عرصه جوانی جمعیت
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، حجتالاسلام رسول ساکی، دبیر ستاد راهبری جمعیت حوزههای علمیه، صبح امروز در همایش ملی حکمرانی جمعیت و خانواده که با حضور مدیران حوزههای علمیه در سالن جلسات مجتمع یاوران حضرت مهدی(عج) برگزار شد، به تشریح ابعاد مختلف طرح «سراج» پرداخت و این طرح را نقشه عملیاتی حوزههای علمیه برای تحقق سیاستهای جوانی جمعیت دانست.
وی با بیان اینکه مسئله جمعیت تنها با اجرای چند برنامه مقطعی حل نخواهد شد، اظهار داشت: اگر حوزههای علمیه بخواهند در موضوع جوانی جمعیت نقشآفرینی واقعی و ماندگاری داشته باشند، باید همه ظرفیتهای اثرگذار خود را به صورت هدفمند سازماندهی کنند. از همین رو، طرح «سراج» بر مبنای فعالسازی چند لایه از ظرفیتهای حوزه طراحی شده است؛ لایههایی که برخی نیازمند اقناع، برخی نیازمند توانمندسازی و برخی نیز نیازمند ورود به میدان عمل هستند.
دبیر ستاد راهبری جمعیت حوزههای علمیه نخستین لایه این طرح را سیاستگذاران و مدیران ارشد نهادهای حوزوی معرفی کرد و گفت: تا زمانی که مدیران و سیاستگذاران نسبت به اهمیت مسئله جوانی جمعیت اقناع نشوند، حتی با وجود منابع مالی مناسب نیز تحول اساسی شکل نخواهد گرفت؛ زیرا هنگام تدوین بودجه و تعیین اولویتهای سالانه، این موضوع باید به عنوان یک اولویت راهبردی مورد توجه قرار گیرد.
وی از طراحی برنامهای ویژه برای مدیران حوزههای علمیه، دفتر تبلیغات اسلامی و دیگر نهادهای حوزوی خبر داد و افزود: در این برنامه، اتاق مانیتورینگ تخصصی پیشبینی شده است تا مدیران بتوانند با مشاهده آمارهای دقیق، مستند و مبتنی بر دادههای واقعی، تصویری روشن از وضعیت جمعیت کشور، روندهای موجود و چالشهای پیشرو به دست آورند. همچنین اختلافهای آماری موجود نیز در این جلسات تبیین شده و شاخصهای لازم برای تصمیمگیری در اختیار مدیران قرار میگیرد.
حجتالاسلام ساکی با اشاره به اینکه برخی از مدیران دعوتشده به دلیل شرایط خاص امکان حضور در این جلسات را نداشتند، اظهار کرد: محتوای کامل این نشستها در ادامه در اختیار آنان نیز قرار خواهد گرفت تا همه مدیران حوزه از یک ادبیات مشترک و تحلیل واحد در موضوع جمعیت برخوردار شوند.
وی دومین حلقه طرح «سراج» را مدیران استانی و شهرستانی عنوان کرد و گفت: موفقیت برنامههای ملی بدون همراهی مدیران شهرستانها امکانپذیر نیست. ممکن است مدیر یک شهرستان با توجه به شرایط منطقه خود، مسائل دیگری را در اولویت بداند؛ بنابراین لازم است اهمیت موضوع جمعیت برای مدیران مدارس علمیه و مدیران شهرستانها نیز به طور کامل تبیین شود تا برنامهها در سراسر کشور با یک رویکرد هماهنگ دنبال شود.
دبیر ستاد راهبری جمعیت حوزههای علمیه سومین حلقه این طرح را اساتید گفتمانساز معرفی کرد و افزود: مقصود ما از برگزاری دورههای آموزشی، افزایش آمار شرکتکنندگان نیست، بلکه به دنبال شناسایی اساتیدی هستیم که در هر استان مرجع علمی و فرهنگی محسوب میشوند و قدرت اثرگذاری بر فضای فکری طلاب را دارند.
وی ادامه داد: این اساتید پس از شناسایی، در دورههای آموزشی فشرده یکروزه از صبح تا غروب شرکت خواهند کرد تا محتوای تخصصی و عمیق حوزه جمعیت را فراگیرند و سپس بتوانند این گفتمان را در فضای علمی حوزههای علمیه استان خود توسعه دهند.
حجتالاسلام ساکی با تأکید بر اینکه سه لایه یادشده مقدمه شکلگیری لایه چهارم یعنی شبکه مبلغان است، تصریح کرد: تا زمانی که سیاستگذاران، مدیران و اساتید همراه نشوند، انتظار کنشگری مؤثر از مبلغان واقعبینانه نخواهد بود؛ از همین رو، این جلسه در حقیقت آغاز ورود به طرح «سراج» محسوب میشود.
وی سپس به برنامههای اجرایی این طرح اشاره کرد و گفت: نخستین اقدام عملی، تشکیل «ستاد جمعیت استان» است. هر استانی که آمادگی لازم را داشته باشد، با مشارکت نهادهای حوزوی همان استان، این ستاد را راهاندازی خواهیم کرد.
دبیر ستاد راهبری جمعیت حوزههای علمیه تأکید کرد: این ستاد منحصر به مجموعههای وابسته به ستاد ملی نیست، بلکه حوزههای علمیه برادران و خواهران، دفتر تبلیغات اسلامی، جامعةالزهرا(س)، جامعةالمصطفی(ص)، سازمان تبلیغات اسلامی و دیگر مجموعههای مرتبط نیز متناسب با ظرفیت هر استان در آن مشارکت خواهند داشت.
وی افزود: دبیری این ستاد بر عهده حوزه علمیه برادران خواهد بود و راهبری آن نیز در چارچوب مدیریت حوزه انجام میشود. پس از معرفی مسئولان از سوی مدیران استان، تیم اجرایی ستاد در استان حضور یافته و برنامهای متناسب با شرایط و اقتضائات همان استان طراحی خواهد کرد.
حجتالاسلام ساکی بخش دیگری از سخنان خود را به آموزش طلاب و مبلغان اختصاص داد و اظهار داشت: دوره آموزشی مجازی دهساعتهای در بستر «مدرسه جمعیت» طراحی شده که ظرفیت آن برای هر استان تا سقف هزار نفر پیشبینی شده است. البته این سقف به معنای الزام به تکمیل ظرفیت نیست و مدیران استانها متناسب با شرایط خود، افراد واجد شرایط را معرفی خواهند کرد.
وی خاطرنشان کرد: در پایان این دوره، گواهی آموزشی به شرکتکنندگان اعطا میشود و با هماهنگی معاونت تبلیغ، دارندگان این گواهی از برخی ظرفیتها و تسهیلات تبلیغی نیز بهرهمند خواهند شد.
دبیر ستاد راهبری جمعیت حوزههای علمیه با بیان اینکه پس از پایان دوره مجازی، مرحله آموزش حضوری آغاز میشود، گفت: برای هر یک از حوزههای علمیه برادران و خواهران، سهمیه ۱۵۰ نفری در نظر گرفته شده است. شرط بهرهمندی از این سهمیه آن است که حداقل ۵۰۰ نفر از طلاب استان در دوره مجازی شرکت کرده باشند.
وی افزود: تمام هزینههای این دورههای حضوری اعم از حضور استادان، ایاب و ذهاب، اسکان، پذیرایی و سایر هزینههای اجرایی توسط ستاد راهبری جمعیت تأمین خواهد شد تا استانها دغدغهای از نظر اعتبارات نداشته باشند.
حجتالاسلام ساکی همچنین از آمادگی ستاد برای حمایت از دورههای آموزشی مستقل استانها خبر داد و اظهار داشت: اگر استانی بخواهد برای طیف گستردهتری از طلاب خود دوره آموزشی برگزار کند، هزینه استاد و رفتوآمد وی از سوی ستاد پرداخت خواهد شد؛ چراکه بخش عمده هزینههای آموزشی، بهویژه در استانهای دوردست، مربوط به اعزام استادان است.
وی با تأکید بر ضرورت حضور نمایندگانی از همه شهرستانها در دورههای حضوری افزود: هدف اصلی این است که پس از پایان آموزشها، در هر شهرستان یک هسته فعال و توانمند شکل گیرد تا بتواند برنامههای جمعیتی را در منطقه خود دنبال کند.
دبیر ستاد راهبری جمعیت حوزههای علمیه ادامه داد: حضور بانوان در این شبکه ضرورتی انکارناپذیر است؛ زیرا بخش مهمی از مأموریتهای مرتبط با خانواده، فرزندآوری، حیات جنین و پیشگیری از سقط جنین، نیازمند نقشآفرینی مستقیم خواهران طلبه است. از همین رو، مسئولیتهای تخصصی شبکه بر اساس توانمندی افراد میان برادران و خواهران تقسیم خواهد شد.
وی مرحله بعدی طرح «سراج» را برگزاری دوره توانمندسازی در مشهد مقدس عنوان کرد و گفت: در این مرحله حدود یک هزار و ۲۰۰ نفر از اعضای شبکههای شهرستانی حضور خواهند یافت. این افراد پیشتر آموزشهای اولیه را گذراندهاند؛ بنابراین هدف اصلی این دوره، آموزش مجدد نیست، بلکه تدوین برنامه عملیاتی هر شهرستان است.
حجتالاسلام ساکی تصریح کرد: در این دوره، اعضای هر شهرستان با حضور استادان حوزه، متخصصان جمعیت، آیندهپژوهی و حیات جنین، وضعیت منطقه خود را بررسی کرده و «بوم شهرستان» را تدوین میکنند؛ سندی که بر اساس ظرفیتها، آسیبها و نیازهای واقعی همان منطقه تنظیم خواهد شد.
وی افزود: پس از تدوین این برنامه، بوم هر شهرستان در اختیار مدیران استانی قرار میگیرد تا پس از بررسی و اعمال اصلاحات لازم، اجرای آن با حمایت ستاد راهبری جمعیت آغاز شود.
دبیر ستاد راهبری جمعیت حوزههای علمیه در ادامه، مهمترین انتظار این ستاد از مدیران استانی را همکاری در برگزاری دورههای آموزشی، معرفی اساتید گفتمانساز، نظارت بر روند اجرای برنامهها و حمایت از شبکههای استانی و شهرستانی عنوان کرد و گفت: مقصود ما این نیست که مدیران درگیر جزئیات اجرایی شوند، بلکه نقش آنان هدایت، سیاستگذاری و نظارت کلان بر روند اجرای برنامههاست و پشتیبانی مستمر شبکهها بر عهده ستاد خواهد بود.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به موضوع مطالبهگری در حوزه خانواده و جمعیت اظهار داشت: اگرچه موضوعاتی مانند وام ازدواج و فرزندآوری در اختیار مستقیم ستاد راهبری جمعیت نیست، اما یکی از مأموریتهای اصلی شبکهای که در قالب طرح «سراج» شکل میگیرد، پیگیری منسجم و هدفمند مطالبات حوزه خانواده از مسئولان است.
حجتالاسلام ساکی با یادآوری تأکیدات آیتالله اعرافی درباره ضرورت مطالبهگری افزود: تجربه نشان داده است که ارتباط مستمر با نمایندگان مجلس و مسئولان اجرایی میتواند بسیاری از موانع موجود در حوزه جمعیت را برطرف کند. از همین رو، هماهنگیهایی نیز با برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی برای پیگیری موضوعاتی همچون تسهیل پرداخت وام ازدواج و فرزندآوری از طریق شبکه بانکی انجام شده است.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد با اجرای کامل طرح «سراج»، شبکهای فراگیر، منسجم و توانمند در سراسر کشور شکل بگیرد که بتواند علاوه بر گفتمانسازی در حوزههای علمیه، در عرصه فرهنگسازی، مطالبهگری و اجرای سیاستهای جوانی جمعیت نیز نقشآفرینی مؤثری داشته باشد.