اندیشه رهبر شهید انقلاب درباره زن و مقاومت، نیازمند بازخوانی تمدنی است
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت وتعالی خانواده خبرگزاری رسا، دکتر فریبا علاسوند، عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده، در نشست هماندیشی اصحاب علوم انسانی و اجتماعی پیرامون «شهادت امام خامنهای و بازتاب آن در جهان اجتماعی» همراه با آیین رونمایی از کتاب «بعثت خون» که در سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد، با اشاره به تحولات نظری در حوزه شرقشناسی، اظهار داشت: با تکیه بر تفاوتها و اشتراکات موجود، میتوان به چارچوبی تازه دست یافت که از آن به عنوان «شرقشناسی جدید» یاد میشود.
وی با بیان اینکه این جریان از زمانی شکل گرفت که شخصیتهایی از هند و اندیشمندانی همچون ادوارد سعید، نقدی جدی بر شرقشناسی کلاسیک وارد کردند، افزود: این متفکران با ارائه نگاهی متفاوت، برای شرق، عاملیت و هویت معنایی مستقلی قائل شدند و جریانی عمیق و نظری را در برابر رویکردهای پیشین پدید آوردند.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده ادامه داد: اگر از بیانات رهبر شهید انقلاب بهره بگیریم، میتوان از گونهای «شرقشناسی جدید» سخن گفت که بر پایه فهم دقیق از استعمار و با مؤلفههایی همچون بومیگرایی شکل گرفته است؛ منظومهای فکری که طی سالیان گذشته، مبنای بسیاری از حرکتهای اساسی جمهوری اسلامی ایران بوده است.
وی تأکید کرد: توجه به اصالتهای شرقی، هویت تمدنی و بازخوانی ظرفیتهای بومی از جمله محورهایی است که در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب جایگاه ویژهای دارد و این مؤلفهها میتوانند پیشران حرکتهای آینده جمهوری اسلامی در عرصه جهانی باشند.
مقاومت در اندیشه رهبر شهید انقلاب، مفهومی تمدنی است
علاسوند با اشاره به جایگاه مفهوم مقاومت در اندیشه رهبر شهید انقلاب تصریح کرد: در این منظومه فکری، بحث قیام و مقاومت صرفاً یک تاکتیک یا ساختار سیاسی نیست، بلکه از عینیتی تمدنی برخوردار است و باید آن را در چارچوب بازتعریف قدرت و هویت تمدنی تحلیل کرد.
وی خاطرنشان کرد: شاید برخی از این مفاهیم به دلیل تکرار در فضای داخلی برای ما عادی شده باشد، اما همچنان برای افکار عمومی جهان، مفاهیمی شگفتآور، نو و قابل تأمل به شمار میروند.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده با اشاره به جنگهای اخیر اظهار داشت: در این رخدادها مشاهده شد که قدرتهای بزرگ، از کشور هستهای گرفته تا کشورهای مدعی اروپایی، در برابر جریانی از مقاومت قرار گرفتند که بر پایه بازتعریف مفهوم قدرت، اتکا به توان بومی و بازنگری در ابعاد قدرت شکل گرفته بود؛ رویکردی که رهبر شهید انقلاب در حوزه نظامی آن را بنیان نهادهاند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، پژوهشگران علوم انسانی و اجتماعی را به توجه جدی به این ظرفیت فراخواند و گفت: پیشنهاد میکنم پژوهشگرانی که در این حوزه تخصص یا علاقه دارند، گونهای جدید از مطالعات را بر اساس اندیشههای رهبر شهید انقلاب، به عنوان یک مجتهد، مرجع دینی و متفکر اسلامی، دنبال کنند؛ زیرا این منظومه فکری میتواند افقهای تازهای را پیش روی مطالعات تمدنی بگشاید.
منظومه فکری رهبر شهید انقلاب در حوزه زن و خانواده
دکتر فریبا علاسوند با اشاره به ابعاد مختلف منظومه فکری رهبر شهید انقلاب در حوزه زنان و خانواده، اظهار داشت: یکی از مهمترین بخشهای این منظومه، رویکرد نوین ایشان به مسئله زن و خانواده است؛ رویکردی که دارای نقاط عطف مشخصی بوده و در برخی موارد، از دیدگاههای رایج در میان اندیشمندان جهان اسلام، حتی حضرت امام خمینی(ره)، متمایز است.
وی با تأکید بر اینکه شناخت این تمایزهای نظری برای جامعه امروز ضروری است، افزود: همه این بزرگان برای ما محترم هستند، اما باید این تفاوتهای فکری بهدرستی تبیین شود؛ زیرا جامعه امروز آمادگی بیشتری برای شنیدن و فهم این نقاط عطف دارد.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده نخستین ویژگی این رویکرد را اهتمام عملی رهبر شهید انقلاب به مسئله زنان دانست و گفت: ایشان هرگز موضوع زنان را در حد شعار مطرح نکردهاند؛ برخلاف برخی که از حقوق زنان سخن میگویند اما در مقام عمل دچار تردید میشوند، رهبر شهید انقلاب همواره بر پیگیری عملی این مسائل تأکید داشتهاند.
علاسوند با انتقاد از فاصله بخشی از جریانهای انقلابی با دیدگاههای رهبر شهید انقلاب در حوزه زنان تصریح کرد: جریان انقلابی و ولایتمدار کشور، با وجود پایبندی سیاسی به ولایت، در حوزه نظری، بهویژه در موضوع زنان، گاه با اندیشههای رهبر شهید انقلاب فاصله دارد.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب در دیدارهای متعدد، بهویژه در ایام ولادت حضرت فاطمه زهرا سلاماللهعلیها و هفته زن، بارها از «ستم بر زنان در محیط خانواده» به عنوان یکی از مسائل اساسی یاد کردهاند، در حالی که این موضوع در میان برخی جریانهای انقلابی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
تأکید بر اجتهاد بانوان از مطالبات رهبر شهید انقلاب است
علاسوند همچنین به تأکید اخیر رهبر شهید انقلاب بر موضوع «اجتهاد بانوان» اشاره کرد و گفت: این موضوع میتوانست به یکی از عرصههای شکوفایی حوزههای علمیه تبدیل شود، اما متأسفانه تاکنون آنگونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته و بیشتر در حد نشستها و گفتوگوهای محدود میان فضلای حوزه باقی مانده است.
وی با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب در حوزه زنان بر پایه یک دکترین منسجم و مبتنی بر واقعیتهای اجتماعی حرکت کردهاند، اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران، با وجود همه مشکلات و موانع، در عرصه پیشرفت زنان شتاب قابل توجهی داشته و اگر این روند در بستر تاریخی و با در نظر گرفتن محدودیتها ارزیابی شود، سرعت این پیشرفت بهخوبی آشکار خواهد شد.
علاسوند با استناد به برخی آمارها گفت: کشوری که پیش از انقلاب از سطح پایینی در مشارکت علمی زنان برخوردار بود، امروز به جایگاهی رسیده است که حدود ۳۳ تا ۳۴ درصد اعضای هیئت علمی دانشگاههای آن را بانوان تشکیل میدهند و این نشاندهنده رشدی سریع و ارزشمند است.
وی ادامه داد: وجود حدود دو هزار و چهارصد شرکت دانشبنیان با حضور مؤثر بانوان در هیئتمدیره و همچنین فعالیت نزدیک به هزار ناشر زن، که احتمالاً امروز این تعداد نیز افزایش یافته است، بیانگر آن است که اندیشه برخاسته از مبانی فقهی، اعتقادی و رهبری انقلاب اسلامی توانسته در مدتزمانی نهچندان طولانی، تحول قابل توجهی در عرصه حضور اجتماعی زنان ایجاد کند.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده با اشاره به تبلیغات رسانهای علیه جمهوری اسلامی اظهار داشت: مقایسه این دستاوردها با فضاسازیهای رایج علیه جمهوری اسلامی نشان میدهد که امروز شمار زیادی از بانوان ایرانی، در کنار تحصیلات، فعالیتهای اجتماعی، ازدواج و مادری، حضوری فعال و مسئولانه در عرصههای مختلف جامعه دارند.
وی در ادامه تأکید کرد: زنانی که در عین ایفای نقشهای اجتماعی، خانواده، مادری و نظام ارزشی خانواده را مقدس و دارای اولویت میدانند، نماد موفقیت این الگو هستند و به باور من، این همان برگ برندهای است که در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب درباره زن و خانواده وجود دارد.
رهبر شهید انقلاب با الگوسازی از حضرت زهرا(س) و حضرت زینب(س)
علاسوند با تبیین ابعاد دیگری از منظومه فکری رهبر شهید انقلاب در حوزه زن و خانواده، اظهار داشت: یکی از مهمترین ویژگیهای این منظومه، نوع الگوسازی ایشان از شخصیتهایی همچون حضرت صدیقه طاهره سلاماللهعلیها و حضرت زینب کبری سلاماللهعلیهاست؛ الگویی که فاصلهای آشکار با قرائتهای متحجرانه از جایگاه زن دارد.
وی با تأکید بر اینکه مقصود از سنت، تحجر نیست، افزود: رهبر شهید انقلاب بارها تصریح کردهاند که برجستهترین ویژگی حضرت زهرا سلاماللهعلیها تنها ابعاد معنوی شخصیت ایشان نیست، بلکه مسئولیتپذیری و نقشآفرینی اجتماعی آن حضرت، مهمترین شاخصه زندگی ایشان به شمار میرود.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده ادامه داد: بررسی مجموعه بیانات رهبر شهید انقلاب نشان میدهد که نظریه ایشان درباره زن بر چند محور اساسی استوار است که یکی از مهمترین آنها، مسئولیت اجتماعی زن است. تأکید بر این ویژگی در معرفی برجستهترین شخصیتهای معصوم، بیانگر نگاهی است که نقش زن را فراتر از محیط خانواده تعریف کرده و او را کنشگری اثرگذار در عرصه جامعه میداند.
رهبر شهید انقلاب زن را شخصیتی مسئول و اثرگذار میدانند
علاسوند با اشاره به جایگاه حضرت زینب سلاماللهعلیها در تحلیلهای رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: ایشان در تبیین نقش حضرت زینب(س) در حادثه عاشورا، بر ایستادگی تاریخی آن حضرت در مجلس یزید تأکید کردهاند؛ در شرایطی که بسیاری از مردان جرئت سخن گفتن نداشتند، حضرت زینب سلاماللهعلیها با صلابت، رسالت تاریخی خود را انجام دادند.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده تصریح کرد: از منظر رهبر شهید انقلاب، سفارشهای دینی درباره حمایت از زنان هرگز به معنای ضعیف دانستن شخصیت آنان نیست، بلکه ناظر به تکریم و حمایت از گروههای آسیبپذیر است و نباید این مفاهیم به برچسبی برای زنان تبدیل شود.
الگوی اسلام، زنِ مسئول در کنار مادری و خانواده است
وی ادامه داد: به اعتقاد رهبر شهید انقلاب، الگوی اسلام برای زن، زنِ مادر است؛ مادری که در کنار ایفای نقش بیبدیل خود، نسبت به مسائل جامعه، ولایت، سرنوشت امت اسلامی و آگاهیبخشی به مردم نیز احساس مسئولیت میکند.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده با اشاره به سیره حضرت زهرا سلاماللهعلیها اظهار داشت: آن حضرت تنها به خواص جامعه اکتفا نکردند، بلکه با زنان کوچه و بازار ارتباط داشتند، از مسائل اجتماعی با آنان سخن میگفتند و آنان را نسبت به تحولات جامعه آگاه میساختند.
وی افزود: بر همین اساس، جامعه اسلامی نباید از آگاه شدن، باسواد شدن و حضور فعال زنان در عرصههای اجتماعی هراس داشته باشد، بلکه باید در کنار حفظ هویت مادری، زمینه نقشآفرینی مسئولانه آنان در جامعه را فراهم کند.
نقش مادری جایگزینپذیر نیست
علاسوند با اشاره به نگاه رهبر شهید انقلاب درباره جایگاه مادری گفت: ایشان با تعبیری الهامبخش، نقش مادر را به اثر انگشت انسان تشبیه میکنند و معتقدند همانگونه که اثر انگشت هر فرد منحصربهفرد است، هر مادر نیز برای فرزند خود اثری یگانه دارد که هیچکس قادر به جایگزینی آن نیست.
وی ادامه داد: حتی اگر کودک در اختیار بهترین مربیان قرار گیرد، آنان هرگز نمیتوانند جای محبت، شناخت و پیوند عاطفی منحصربهفرد مادر با فرزند را پر کنند و این همان ویژگی ممتاز نقش مادری است که رهبر شهید انقلاب بر آن تأکید دارند.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده با اشاره به جایگاه ازدواج در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: ایشان با استناد به روایت «مَن تَزَوَّجَ فَقَد أحرَزَ نِصفَ دینِهِ»، ازدواج را از مهمترین عوامل صیانت از دینداری جامعه معرفی میکنند و تشکیل خانواده، مادری، زنانگی و استحکام نهاد خانواده را از ارکان جامعه اسلامی میدانند.
وی خاطرنشان کرد: در کنار این جایگاه، رهبر شهید انقلاب بر آگاهی زنان نسبت به مسائل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و سرنوشت امت اسلامی نیز تأکید دارند و این مسئولیت را بخشی از هویت زن مسلمان میدانند.
دکتر فریبا علاسوند در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت بازخوانی جامع منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: به نظر میرسد در سالهای گذشته، در معرفی اندیشههای رهبر شهید انقلاب، تنها برخی گزارهها بهصورت گزینشی برجسته شده و همین مسئله تا حدی موجب اجحاف در معرفی جامع شخصیت و منظومه فکری ایشان شده است.
وی افزود: در برخی آثار رسانهای درباره بانوان برجسته انقلاب اسلامی نیز بخش مهمی از ابعاد شخصیتی آنان مورد غفلت قرار گرفته است؛ در حالی که با مراجعه به خاطرات و روایتهای دوران دفاع مقدس و سالهای نخست انقلاب، بهویژه نقشآفرینی بانوان در سپاه همدان و دیگر عرصههای جهاد و مقاومت، میتوان با الگوهایی آشنا شد که رهبر شهید انقلاب نیز بارها از آنان یاد کردهاند؛ زنانی که در متن میدان حضور داشتند، مسئولیت میپذیرفتند، مقاومت میکردند و در عین حال هویت زنانه و خانوادگی خود را حفظ کرده بودند.
عضو هیأت علمی پژوهشکده زن و خانواده با بیان اینکه نگرانی اصلی نباید آگاهی و حضور اجتماعی زنان باشد، تصریح کرد: آنچه باید از آن بیم داشت، گرفتار شدن ذهن و زندگی زنان در روزمرگی، مصرفزدگی، رقابتهای ظاهری، صنعت مد و زیبایی و سرگرم شدن به امور کماهمیت است.
وی خاطرنشان کرد: زنان باسواد، آگاه و برخوردار از احساس مسئولیت اجتماعی، سرمایهای بزرگ برای ارتقای جامعه اسلامی هستند و با مدیریتی صحیح میتوان از ظرفیت عظیم آنان در مسیر پیشرفت جامعه بهره گرفت.
علاسوند ادامه داد: اگر اندیشه رهبر شهید انقلاب درباره استعمار، بازیابی هویت ملتها و بازخوانی شرق از منظر بومی و تمدنی، در کنار دکترین ایشان درباره زن و خانواده، بدون گزینش و سانسور به جهان معرفی شود، با توجه به آثار عمیقی که این منظومه طی دهههای گذشته در جامعه ایران بر جای گذاشته، ظرفیت بزرگی برای شناخت انقلاب اسلامی در سطح جهانی فراهم خواهد شد.