وقتی «دوران کودکی» به حراج گذاشته میشود + فیلم
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، اعلام موضع اخیر مرکز اطلاعرسانی پلیس تهران درباره «کودکبلاگرها»، نقطه عطفی در مواجهه با یک چالشِ نوظهور اما بهشدت آسیبزا در فضای مجازی است. بیانیه پلیس، «کودکابزاری» را نه یک فعالیت هنری، بلکه مصداقی از نقض حقوق کودک و سوءاستفاده دانسته است. اما چرا این پدیده به چنین بحرانی تبدیل شده و راهکار چیست؟
۱. ریشههای معضل: «سرمایه انسانی» یا «سرمایه تبلیغاتی»؟
اقتصادِ توجه (Attention Economy): در فضای مجازی، کودکان به دلیل ویژگیهای ظاهری و رفتاری، «ماشینهای تولید کلیک» هستند. والدینِ ناآگاه یا سودجو، کودک را از یک «شخصیت مستقل» به یک «ویترین فروش» تقلیل دادهاند.
سقوط اخلاق در سایه درآمدهای کلان: زمانی که مبالغ کلان تبلیغاتی وارد معادله خانواده میشود، مرزهای اخلاقی کمرنگ میگردد. در این شرایط، کودک دیگر «کودک» نیست؛ او یک «کارگرِ مجازی» است که برای تأمین منافع مالی والدین، آزادی و امنیت روانیاش فدا میشود.
۲. آسیبهای پنهان: آنچه در پسِ لبخندهاست
بحران هویت: کودکانی که در برابر دوربین بزرگ میشوند، درگیرِ «خودِ نمایشی» هستند نه «خودِ واقعی». این مسئله در آینده به اضطرابهای شدید اجتماعی و بحرانهای هویتی منجر میشود.
نقض حریم خصوصی و امنیت: انتشار عمومیِ جزئیات زندگی، مکانها و عادات کودک، او را در برابر انواع سوءاستفادههای احتمالی از سوی افراد سودجو در فضای مجازی بیپناه میگذارد.
فرسودگی روانی: قرار گرفتنِ مداوم در معرض قضاوت عمومی، لایک و دیسلایک، برای ساختار روانی ظریف کودک مخرب است.
۳. راهکارها: چگونه چرخه را متوقف کنیم؟
برای مدیریت این آسیب، رویکرد باید چندجانبه باشد:
الف) رویکرد قانونی (پلیس و قوه قضاییه): حمایت پلیس از حقوق کودکان باید فراتر از «هشدار» رفته و به سمت «جرمانگاری صریح» حرکت کند. ایجاد پروندههای قضایی برای والدینِ بهرهکش و برخورد با شرکتهای تبلیغاتی که از کودکان برای پیشبرد محصولاتشان استفاده میکنند، ضروری است.
ب) رویکرد رسانهای و آموزشی: نیاز به پویشهای ملی برای افزایش «سواد دیجیتال» والدین داریم. باید به جامعه یادآوری کرد که انتشار تصویر کودک در فضای مجازی برای کسب درآمد، نوعی «استثمار نرم» است.
ج) رویکرد پلتفرمی: شرکتهای فناوری (شبکههای اجتماعی) باید الگوریتمهای خود را طوری تنظیم کنند که محتوای کودکبلاگرها را محدود کرده و نظارت سختگیرانهتری بر حسابهای کاربریِ کودکان داشته باشند.
کودکی، دورهای برای تجربه، بازی و رشد در امنیت است؛ نه زمانی برای پر کردنِ حسابهای بانکیِ بزرگسالان. بیانیه پلیس باید سرآغازِ یک مطالبهگری عمومی باشد تا فضای مجازی را برای کودکانِ این سرزمین «ایمنتر» کنیم. جامعهای که در آن «معصومیت» برای «پول» ذبح شود، در آیندهای نزدیک با نسلی از جوانان آسیبدیده و سرخورده مواجه خواهد بود.
یادمان باشد؛ لایکها گذرا هستند، اما آسیبهای روانی ناشی از استثمارِ کودکی، تا ابد باقی میمانند.