قرآن در اندیشه رهبر شهید، کتاب تربیت انسان و ساخت جامعه بود

محمدحسین محمدزاده، پژوهشگر قرآنی، در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، با اشاره به جایگاه قرآن در اندیشه و منظومه فکری رهبر شهید اظهار کرد: رهبر شهید را می‌توان یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌های قرآنی عصر حاضر دانست که حرکت خود را برای رساندن جامعه اسلامی به تمدن اسلامی، بر اساس همان محورهایی دنبال کرد که خداوند متعال برای تمدن‌سازی اسلامی به پیامبر گرامی اسلام(ص) وحی فرموده است.

 

وی افزود: یکی از مهم‌ترین آیاتی که می‌توان در تبیین این رویکرد به آن استناد کرد، آیه دوم سوره مبارکه جمعه است؛ آنجا که خداوند درباره مأموریت پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ».

 

محمدزاده ادامه داد: در این آیه، سه مأموریت اساسی برای پیامبر اکرم(ص) بیان شده است؛ نخست تلاوت آیات الهی، دوم تزکیه و سوم تعلیم کتاب و حکمت. در واقع، آنچه رهبر شهید درباره خودسازی، جامعه‌پردازی و در نهایت رسیدن به حکومت اسلامی و تمدن اسلامی مطرح کردند، در همین منظومه قرآنی قابل تحلیل است و مؤلفه‌های تمدنی پیامبر گرامی اسلام(ص) را دنبال می‌کند.

 

 

 

این پژوهشگر قرآنی با اشاره به مجموعه مطالبات قرآنی رهبر شهید بیان کرد: در بررسی بیانات ایشان، حدود ۲۰ مطالبه قرآنی را می‌توان احصا کرد که بخش قابل توجهی از آنها در دیدارهای ابتدای ماه مبارک رمضان با قاریان و استادان قرآن و همچنین در اختتامیه مسابقات بین‌المللی قرآن مطرح شده است.

 

وی افزود: این مطالبات صرفاً توصیه‌هایی مقطعی و مربوط به یک دوره زمانی خاص نبود، بلکه در یک منظومه کلان و در راستای مؤلفه‌های تمدن‌سازی اسلامی مطرح شده‌اند. بنابراین اگر بخواهیم میراث قرآنی رهبر شهید را به درستی دنبال کنیم، باید این مطالبات را در یک مجموعه منسجم و مرتبط با اهداف کلان جامعه اسلامی مورد توجه قرار دهیم.

 

محمدزاده با بیان اینکه تلاوت قرآن یکی از محورهای مهم این مطالبات است، تصریح کرد: تلاوت در اندیشه قرآنی رهبر شهید، هم موضوعیت دارد و هم مقدمه و آستانه‌ای برای ورود به مراحل بعدی رشد قرآنی انسان و جامعه محسوب می‌شود.

 

وی با اشاره به برخی دیدگاه‌ها درباره جایگاه تلاوت گفت: در میان کارشناسان و صاحب‌نظران قرآنی، این دیدگاه وجود دارد که تلاوت صرفاً یک پل و مقدمه برای رسیدن به مراحل بالاتر است؛ اما با دقت در آیه دوم سوره جمعه و همچنین در اندیشه قرآنی رهبر شهید، می‌توان دریافت که تلاوت هم موضوعیت دارد و هم مقدمه است و نباید آن را صرفاً مرحله‌ای عبوری تلقی کرد.

 

این پژوهشگر قرآنی ادامه داد: در این آیه، خداوند از تعبیر «يَتْلُو» استفاده می‌کند که فعل مضارع است و استمرار را نشان می‌دهد. بنابراین تلاوت باید در کنار دو مؤلفه دیگر یعنی تزکیه و تعلیم، به صورت مستمر در زندگی انسان حضور داشته باشد.

 

وی تأکید کرد: این‌گونه نیست که فرد پس از آنکه قواعد تلاوت را آموخت و در این مرحله رشد کرد، دیگر تلاوت را کنار بگذارد و صرفاً به مراحل بعدی بپردازد. بلکه تلاوت قرآن یک نیاز مستمر در مسیر رشد انسان است.

 

محمدزاده در ادامه گفت: اگر به سیره بزرگان نیز توجه کنیم، می‌بینیم شخصیت‌هایی همچون حضرت امام خمینی(ره) و رهبر شهید تا آخرین لحظات عمر شریف خود با قرآن مأنوس بودند و تلاوت قرآن در زندگی آنان استمرار داشت. این مسئله نشان می‌دهد که تلاوت صرفاً یک مرحله مقدماتی نیست، بلکه در مسیر تکامل انسان، چه در بعد فردی و چه در بعد اجتماعی و حتی در مسیر تمدن‌سازی، همواره مورد نیاز است.

 

 

 

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سایر مطالبات قرآنی رهبر شهید اظهار کرد: انس با قرآن کریم، حفظ قرآن، آگاهی عمومی از محتوای قرآن و گفتمان‌سازی قرآنی از جمله موضوعاتی هستند که در مجموعه مطالبات ایشان مورد توجه قرار گرفته‌اند.

 

محمدزاده خاطرنشان کرد: مجموعه این مطالب نشان می‌دهد که رهبر شهید نگاه خود به قرآن را صرفاً در چارچوب یک برنامه کوتاه‌مدت یا یک مطالبه مربوط به یک سال خاص مطرح نمی‌کردند؛ بلکه این مطالبات باید در چارچوب یک حرکت مستمر و بلندمدت و در نسبت با هدف بزرگ‌تر یعنی تمدن‌سازی اسلامی دیده شوند.

 

وی افزود: اگر این مجموعه مطالبات و اندیشه‌های قرآنی را به صورت یک منظومه مورد توجه قرار دهیم، روشن می‌شود که قرآن در نگاه رهبر شهید، صرفاً کتابی برای قرائت و بهره‌گیری فردی نیست؛ بلکه منبعی برای تربیت انسان، ساخت جامعه و حرکت به سوی تمدن اسلامی است.

 

این پژوهشگر قرآنی با تأکید بر ضرورت توجه به میراث قرآنی رهبر شهید گفت: اگر جامعه اسلامی بتواند میراث‌دار خوبی برای این فرمایشات و مطالبات قرآنی باشد، می‌توان امیدوار بود که این مسیر در گام‌های بعدی نیز استمرار پیدا کند و پایه‌هایی که برای تمدن‌سازی نوین اسلامی گذاشته شده، به مراحل بالاتری برسد.

 

وی در پایان اظهار کرد: آنچه امروز اهمیت دارد این است که مطالبات قرآنی رهبر شهید صرفاً در قالب نقل سخنان و بازخوانی بیانات باقی نماند، بلکه به یک حرکت عملی و مستمر قرآنی در جامعه تبدیل شود؛ حرکتی که از تلاوت و انس با قرآن آغاز می‌شود، به تزکیه و تعلیم می‌رسد و در نهایت می‌تواند در ساخت جامعه و تحقق تمدن اسلامی اثرگذار باشد.