مقاومت باعث شکلگیری امت واحده شده است
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، پنجمین نشست از سلسلهنشستهای «هماندیشی ادبیات جاری جنگ تحمیلی سوم» با موضوع بررسی ابعاد ادبی و روایی جنگ، به همت گروه ادبیات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و با همکاری اندیشکده ادبیات پایداری، روز یکشنبه ۱۰ خردادماه به صورت برخط برگزار شد.
در این نشست دکتر سیدحسین شهرستانی، دکتر امین بابازاده، حجتالاسلام مهدی جهان، دکتر حامد صافی و محمدحسن شاهنگی به بیان دیدگاههای خود درباره نقش زبان، ادبیات، روایت و مقاومت در تحولات اخیر پرداختند.
معناداری جنگ از مسیر زبان و ادبیات میگذرد
دکتر سیدحسین شهرستانی در ابتدای این نشست با بیان اینکه معناداری جنگ از مسیر زبان و ادبیات میگذرد، اظهار داشت: در این جنگ به طور خاص زبان فارسی وجود دارد و بخشی از نزاع محسوب میشود؛ این نقش هم در کلام رهبر شهید و هم در کلام رهبر جدید نمود دارد.
وی افزود: زبان در گفتمان مقاومت جایگاه والایی دارد و سرحدات و مرز مواجهه و مقابله ما با دشمن، زبان است. دشمن در ساحت زبان به صورت مستمر به ما تهاجم میکند. همانطور که دلار آمریکا بخشی از رکن قدرت اقتصادی و مادی غرب است، بخشی از هژمونی غرب نیز مبتنی بر رواج زبان انگلیسی است.
شهرستانی ادامه داد: همانطور که گسترش اقتصاد مقاومتی در دستور کار قرار دارد، نباید رواج و گسترش زبان فارسی نیز از نظر دور بماند و باید نسبت به این مسئله اهتمامی جدی داشت.
وی با اشاره به جایگاه زبان فارسی در گفتمان مقاومت گفت: سیدحسن نصرالله میگفت «زبان دین، زبان عربی است و زبان مقاومت، زبان فارسی است». برخی کلمات در این زبان نقش محوری دارند و همه ما سر سفره طیبه آنها نشستهایم. یکی از این کلمات کلیدی، «شهادت» است. این واژه جدا از مدلول خود، بار معنایی زیادی دارد و تقریباً ترجمهناپذیر است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: شهادت لفظی است که در پس آن یک سنت فلسفی، عرفانی و دینی عمیقی وجود دارد و این مفهوم در عصر انقلاب اسلامی صورت جدیدی پیدا کرده است. مفهوم بازیافته شهادت، بار انقلاب اسلامی را بر دوش خود گرفته است.
وی تصریح کرد: حقیقتاً انقلاب اسلامی، جمهوری شهادت است. شهادت پرتودهی معنایی دارد و معادلات را تغییر میدهد؛ به گونهای که مردن و کشته شدن تبدیل به شهید شدن میشود. مهمترین گوهر روایی ما چه در جنگ هشتساله، چه در جنگ ۱۲ روزه و چه در جنگ ۴۰ روزه، ذیل مفهوم شهادت قابل طرح است.
شهرستانی با بیان اینکه دال مرکزی نبرد ما حول محور شهادت میچرخد، گفت: باید گرد این مفهوم چرخید و به لحاظ روایی و معنایی آن را توضیح داد. سرنوشت جنگ اخیر نیز با همین مفهوم دگرگون شد؛ به همین دلیل شهادت رهبر، برخلاف تصور دشمن، موجب فروپاشی سیاسی در کشور نشد.
وی افزود: دشمن گمان میکرد با شهادت رهبر خلأ قدرت ایجاد میشود، اما این اتفاق نیفتاد و عاطفه ملی در ایران به شکل دیگری عمل کرد. بنابراین در میدان، کلمه کار میکند و عمل میکند.
شهرستانی تأکید کرد: مرز ما با دشمن، کلمه است؛ کلمه ما «شهادت» و کلمه دشمن «کشتن» است. شهادت صرفاً یک تسکین معنوی نیست، بلکه تعیینکننده عنصر میدان نبرد است و شرایط تاریخی را تغییر میدهد.
زبان به خودی خود عامل هژمونی نیست
دکتر حامد صافی نیز در این نشست با طرح این پرسش که آیا زبان به خودی خود میتواند جزئی از هژمونی به حساب آید یا اینکه این امر به پشتوانه مؤلفههای دیگر اتفاق میافتد، اظهار داشت: زبان انگلیسی از حیث غنای امکانات، زبان قدرتمندی به حساب نمیآید و زبان ضعیفی است؛ در حالی که زبان عربی به مراتب بالاتر و اصیلتر است و زبان فارسی نیز از کهنترین زبانهای زنده جهان به شمار میرود.
وی افزود: امروزه چون علم و دانش دارای خاستگاه غربی است، ما مجبوریم زبان علم، یعنی زبان انگلیسی، را فرا بگیریم. به نظر من خود زبان به تنهایی نمیتواند عامل هژمونی باشد و برای تحقق چنین وضعیتی به عوامل اصیل دیگری نیاز است.
مقاومت روشی برای شکلگیری و تعالی تمدن است
دکتر امین بابازاده در ادامه این نشست با اشاره به نقش مقاومت در شکلگیری امت واحده گفت: مقاومت باعث شکلگیری امت واحده شده و این امت واحده در سه رکن جامعه، یعنی رفتار حکمرانی، ارزشهای ایدئولوژیک و علم و آگاهی تجلی میکند.
وی افزود: اندیشه آرمانی حزبالله این قابلیت را دارد، اما همواره عوامل افساد در جامعه نیز به عنوان ضد مقاومت ظهور میکنند و موجب انشقاق در وحدت امت میشوند. حدود خلل و تخلف این ضد مقاومت نیز به تکثر جوامع ایمانی منجر شده است.
بابازاده خاطرنشان کرد: مقاومت روشی برای شکلگیری، گسترش و تعالی این تمدن است و برای رسیدن به آن باید با عمل به تکالیف دینی، قدم نخست را برای مقابله با دشمن برداشت تا در نهایت به دروازههای آرمانشهر اسلامی رسید.
وی ادامه داد: برای نمونه، مسلمان باید انفاق کند تا اقتصاد در معیشت آحاد امت شکل گیرد و این انفاق به جایی میرسد که انسان مسلمان هر لحظه خود را در میدان جهاد فیسبیلالله انفاق میکند.
این پژوهشگر تصریح کرد: جامعه آرمانی اسلامی امکان پدید آوردن تمدن اسلامی حزبالله را دارد و اندیشههای جدید در انسان مسلمان، ضمن توجه به جهات مدرن، تلاش میکند تحولات معرفتی جهان مدرن را بدون پارادوکس و بنبست درک کند.
جنگ تمدنی مؤثرترین شکل تحولات تمدنی است
حجتالاسلام مهدی جهان نیز در این نشست با بیان اینکه در انواع جنگ، جنگ تمدنی مهمترین و مؤثرترین شکل جنگ است، اظهار داشت: جنگ تمدنی تغییرات سیاسی و اجتماعی بسیاری را در طول تاریخ شکل داده است؛ چراکه علت برتری برخی نظامهای حکومتی و جوامع فرهنگی یا ظهور و سقوط انواع تمدنها، جنگ تمدنی است.
وی افزود: ملاک مشروعیت جنگ و برتریهای اجتماعی خاصی که برخی جوامع را در صدر جوامع بشری قرار میدهد نیز مولود همین جنگ تمدنی است.
حجتالاسلام جهان خاطرنشان کرد: جنگ تمدنی، جوامع بسته و منزوی را نیز مجبور به گشایش میکند؛ بنابراین این نوع جنگ با توسل به زور، هر انزوای روانی را به سمت تمدن اجتماعی سوق میدهد و از این جهت، نیرومندترین و مؤثرترین شکل تحولات تمدنی است.
وی ادامه داد: جنگ تمدنی جنگی قطعی و ضروری است که ناچار میان دو یا چند تمدن شکل میگیرد و هنگام وقوع تنازع و تقابل میان دو تمدن، مقاومت یکی از رفتارهای تمدنی انسان است. بخشی از این مقاومت در روایت از تمدن شکل میگیرد و اساساً هنگام روایت از تمدن است که مقاومت عمومیت پیدا میکند.
این پژوهشگر با تأکید بر ضرورت انسجام و عمومیت روایت فرهنگی گفت: نخست باید نوعی انسانشناسی متناسب با فرهنگ اجتماعی به معرفت عمومی تبدیل شود؛ دوم، با ابزار حکومتی و رفتار نخبگانی، معرفت عمومی به کنش جمعی تبدیل شود و سوم، امکانات روایی متناسب با مقاومت فرهنگی، مانند سینمای فرهنگی، انواع و اشکال شعر، مفاهیم و لوازم تئاتر سیاسی و مقدمات نگارش زندگینامه و خاطره برای جامعه راویان فراهم شود.
وی هشدار داد: اگر روایت فرهنگی از مقاومت ملی فرهنگی ایرانیان صورت نگیرد و روایت خطی و بدون خلاقیت در علوم اجتماعی جایگزین آن شود، کنش اجتماعی ملی محدود به نخبگان خواهد شد و مقاومت ملی ایرانیان در میان عموم مردم به فراموشی سپرده میشود.
خیابان امروز یکی از رسانههای نوین گفتمان انقلاب اسلامی است
محمدحسن شاهنگی نیز در این نشست با اشاره به اهمیت فضای عمومی جامعه اظهار داشت: خیابان امروز یکی از مدیومهای رسانهای نوین گفتمان انقلاب اسلامی است و این سنگر نیازمند قالبهای مختص خود برای مخاطبان حاضر در آن است.
وی افزود: برای نمونه میتوان به قالب مهم روایت شفاهی یا داستان شفاهی اشاره کرد که میتواند در کف جامعه، مخاطب را بهرهمند سازد.
شاهنگی ادامه داد: گاهی اوقات ارتباط چهرهبهچهره، موردی و تکبهتک کارایی بزرگی دارد که چهبسا ارتباطات دیگر مشابه آن را نداشته باشند. گفتوگوی صمیمانه هر کنشگر فرهنگی با بهرهگیری از کلمات، ادبیات و هنر با مردم حاضر در خیابانها شاید در نگاه نخست کمبازده، بیفایده و کماهمیت جلوه کند، اما دارای برکات فردی و اجتماعی منحصر به فردی است.