تبدیل مشهد به پایگاه گفتوگوی علمی با دارالعلم
به گزارش خبرگزاری رسا در خراسان، حجتالاسلام مهدی عبداللهی، استاد مدرسه علوم عقلی دارالعلم و عضو هیئت علمی مؤسسه حکمت و فلسفه، پیرامون دارالعلم بیان داشت: این دوره به نظر بنده دورهای شایسته و بلکه برگزاری چنین دورههایی بایسته است، بهخصوص در حوزه علمیه مشهد که وامدار وجود نازنین علی بن موسیالرضا(علیهالسلام)، است.
وی افزود: کسانی که اندکی با تاریخ علیبنموسیالرضا(علیهالسلام) آشنایی داشته باشند، میدانند که ایشان محل تردد اندیشمندان مختلف در عرصههای مختلف و از مذاهب و مکاتب گوناگون بودهاند؛ بنابراین جا دارد که مشهد این بُعد از شخصیت علیبنموسیالرضا(علیهالسلام) را تقویت کند.
حجتالاسلام عبداللهی ادامه داد: در دیداری که دو روز پیش با تولیت آستان قدس رضوی داشتیم، وی نیز به همین نکته تصریح فرمودند که حوزه علمیه مشهد و آستان قدس رضوی میتوانند فعالیتهای مهمی انجام دهند تا مشهد به عنوان یک پایگاه علمی و محل تردد و گفتوگوهای علمی میان اندیشمندان مختلف باشد و این امر قطعاً به ترویج، گسترش و تحکیم معارف اسلامی و معارف رضوی کمک خواهد کرد.
ضرورت توجه به فلسفه علوم در آموزشهای حوزوی
استاد مدرسه علوم عقلی دارالعلم بیان داشت: سنت حوزوی ما، چون تا پیش از درس خواندن، متنمحور است، تمام تلاش استاد بر ارائه دقایق و جزئیات موجود در متن متمرکز میشود و در نتیجه، طلبه نیز تلاش میکند متن و ظرایف آن را بهطور دقیق حلاجی و فهم کند. این مسئله در جای خود قطعاً ضرورت و اهمیت دارد، اما کافی نیست.
عضو هیئت علمی مؤسسه حکمت و فلسفه ادامه داد: یکی از نواقصی که در سنت حوزوی ما، نه بهطور کامل غایب، بلکه به نحو شایسته و بایسته مورد توجه قرار نگرفته، این است که وقتی وارد یک دانش میشویم، حتی اگر دو یا سه کتاب را با دقت و موشکافی لازم خوانده باشیم، از کلیت آن دانش، تاریخچه، فراز و فرودهایی که داشته و روابط و نسبتهای آن با سایر دانشها اطلاع کافی نداریم و این موارد را متأسفانه در درسهای حوزوی به شکل شایسته نمیبینیم.
وی تصریح کرد: ممکن است طلبهای خوشاستعداد و درسخوان، چندین سال یک دانش را با موفقیت دنبال کند و کتابهای مختلف درسی را پشت سر بگذارد، اما از رابطه آن دانش با دانشهای پسین و پیشین خود، دانشهایی که از نظر منطقی تقدم و تأخر دارند، فراز و فرودها و دورههایی که آن دانش داشته و نقاط عطف آن اطلاع کافی نداشته باشد.
حجتالاسلام عبداللهی خاطرنشان کرد: حتی گاهی طلبه نسبت به ضرورت آن دانش و اینکه اساساً این دانش به چه کار او میآید نیز آگاهی کافی ندارد. این موارد را میتوان با ادبیات امروزی «فلسفه آن دانش» نامید. اگر فقه میخوانم، غیر از اینکه کتابهای فقه را مطالعه میکنم، باید درباره خود فقه نیز اطلاعات کافی داشته باشم که برخی اندیشمندان در ادبیات امروزی از آن با عنوان «فلسفه مضاف آن علم» یاد میکنند.
وی گفت: به نظر بنده، یکی از نقاط خالی سنت حوزوی ما در آموزش علوم اسلامی این است که به فلسفههای مضاف علوم، در متن دروس حوزوی، به نحو بایسته پرداخته نمیشود و این مسئله آفاتی را به دنبال دارد.
استاد مدرسه علوم عقلی دارالعلم بیان کرد: گاهی طلبه چندین سال یک علم را به خوبی دنبال کرده و جزئیات یک کتاب را بررسی کرده است، اما وقتی از او پرسیده میشود که در نهایت میخواهد با این دانش چه کار کند و این دانش به چه کار او میآید، ممکن است در برههای این سؤال برای خودش نیز مطرح شود که این مطالب را برای چه آموخته و اگر نمیآموخت چه اتفاقی میافتاد.
وی افزود: این مسئله بهخصوص در زمانه امروز ما ضرورت بیشتری دارد؛ چراکه ما با جامعه اسلامی و کشور اسلامی مواجه هستیم و حوزه نیز درصدد است در کلیت و در پهنه زمین و عرصه بینالملل اثرگذار باشد. بنابراین باید نسبت دانشهایی را که داریم با عینیتهای زندگی بشری به روشنی فهم کرده باشیم. این مسئله هم در فهم آن دانش و هم بعدها در کاربست آن، قطعاً به ما کمک میکند.
پژوهش؛ حلقه ضروری برای پیشرفت علوم
حجتالاسلام عبداللهی با اشاره به دومین مسئله مورد نیاز در سنت حوزوی اظهار کرد: یکی دیگر از اموری که به نظر بنده جای آن در سنت حوزوی ما خالی است، مسئله پژوهش است. همه میدانیم که پیشرفت علم به پژوهش وابسته است و آموزش صرف هیچگاه علم را پیش نمیبرد.
وی ادامه داد: گزارههای علمی که در پهنه تاریخ رشد و گسترش پیدا میکنند، محصول پژوهشهای اندیشمندانی هستند که دوره آموزشی خود را با موفقیت پشت سر گذاشتهاند و با اتکا به آموزش مستحکم در آن دانش، مسائل و گزارههای جدیدی را مطرح و پرسشهای جدیدی را پیش میکشند و تلاش میکنند به آن پرسشها پاسخ دهند و به این ترتیب، علم گسترش پیدا کرده و پیشرفت میکند.
عضو هیئت علمی مؤسسه حکمت و فلسفه خاطرنشان کرد: واقعیت این است که ما در متن آموزش سنتی حوزوی خود، آنگونه که شایسته و بایسته است، به پژوهش اهمیت ندادهایم. به همین جهت، با اینکه طلاب پس از یک مقطع و پس از هشت یا ۹ سال آموزش، برای اینکه سطح سه را با موفقیت پشت سر بگذارند باید پژوهشی با عنوان پایاننامه ارائه کنند، شاهد هستیم که عموم طلاب در این مقطع واقعاً با چالش مواجه میشوند.
وی علت اصلی این چالش را چنین عنوان کرد: سنت حوزوی ما مقدمات و ملزومات لازم برای یک پژوهش بایسته را در اختیار طلبه قرار نداده است. این مقدمات، به نظر بنده، باید در متن خود آموزشهای حوزوی و کتابهایی که میخوانیم شکل بگیرد و این امر بر عهده اساتید است که صرفاً به حلاجی کردن متن درسی بسنده نکنند.
حجتالاسلام عبداللهی افزود: استاد باید به مناسبت، آثار کلاسیک آن دانش و آثار اصلی آن را به طلبههای پای درس خود معرفی و آنها را به این منابع ارجاع دهد؛ برای مثال، مطلبی که شیخ انصاری در اینجا از صاحب جواهر و محاسن نقل میفرماید، طلبه را ارجاع دهد که این مطلب را در آثار اصلی آن نیز بررسی کند.
وی بیان کرد: با همین ارجاعات مختصر و کوتاه که زمان زیادی هم از طلبه نمیگیرد، بهتدریج طلبه با کتابهای اصلی آشنا میشود، کلمات سایر اندیشمندان را میبیند و وقتی دورهای از آموزش خود را پشت سر گذاشت، با منابع اصلی آن دانش آشناست و به هرکدام چند بار مراجعه کرده است. به این ترتیب، برخی از مقدمات پژوهش را در متن همان آموزش پشت سر گذاشته و برای اقدام به یک پژوهش جدی آماده شده است.
حجتالاسلام عبداللهی در پایان با ارائه توصیهای به طلاب گفت: به عنوان یک طلبه، توصیه مهمی که میتوانم به برادران و خواهران عزیزم داشته باشم، همان نکته دوم است که اشاره کردم؛ گسترش و پیشرفت علم به پژوهش است و با آموزش صرف هیچ پیشرفتی در علم حاصل نمیشود.
وی خاطرنشان کرد: بهخصوص با توجه به ضعفی که متأسفانه بهطور متعارف در سنت حوزوی ما وجود دارد، هم اساتید باید به این مسئله عنایت کافی داشته باشند و هم خود طلاب، اگر در جایی استاد به هر نحوی فرصت کافی ندارد یا به هر عنوانی این نقص برطرف نمیشود، خودشان دنبال این باشند که از همان استاد یا اساتید دیگر بهره بگیرند و این نقیصه را برطرف کنند.
این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: طلاب باید تلاش کنند تا در آینده از زحمات چندین سالهای که در عرصه آموزش کشیدهاند، به نحو احسن استفاده کنند و آنها را مقدمهای برای پژوهشهای علمی بیشتر و رسیدن به نتایج جدیدتر قرار دهند؛ نوآوری و نظریهپردازی نیز از همین مسیر پژوهش میگذرد و این مسیر باید آموخته شود./933/