پیششرط ازدواج و فرزندآوری، ایجاد امید اجتماعی است
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، دکتر رسول صادقی، رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور و دبیر ستاد جوانی جمعیت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در بیستوپنجمین پیشنشست تخصصی با موضوع «یک ایران، چند الگوی باروری؛ ضرورت حکمرانی منطقهمحور جمعیت و خانواده» که به همت معاونت امور فرهنگی و اجتماعی و دبیرخانه ستاد جوانی جمعیت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با مشارکت مؤسسه کار و تأمین اجتماعی و همکاری دبیرخانه همایش بینالمللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» دانشگاه جامع امام حسین(ع) برگزار شد، با اشاره به تفاوتهای قابل توجه جمعیتی در مناطق مختلف کشور، بر ضرورت حرکت از سیاستگذاری یکسان به سمت سیاستگذاری مکانمحور تأکید کرد.
وی اظهار داشت: مکان یا جغرافیا صرفاً محلی برای اجرای سیاست یا آزمایشگاهی برای اجرای سیاست نیست، بلکه خود بخشی از مسئله سیاست و همچنین بخشی از راهحل و راهکار سیاست است.
ضرورت سیاستگذاری متناسب با شرایط هر منطقه
صادقی با اشاره به مطالعات بینالمللی در زمینه جمعیت و خانواده گفت: در برخی مطالعات انجامشده در کره جنوبی مشخص شده است که وجود مراکز مراقبت از کودک و مهدکودکها در مناطق کلانشهری، به دلیل بالا بودن اشتغال زنان، اثر بیشتری بر باروری داشته است. همچنین مطالعاتی در چین نشان داده است که افزایش قیمت مسکن در همه مناطق این کشور تأثیر یکسانی بر باروری نداشته و در مناطق کلانشهری، اثر افزایش قیمت مسکن بر باروری قابل توجه بوده است.
وی افزود: این مطالعات به ما گوشزد میکند که در کنار سیاستگذاری ملی، باید سیاستگذاریهای مکانمحور داشته باشیم؛ چراکه وزن و اهمیت عوامل مؤثر بر باروری در مناطق مختلف متفاوت است.
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور با بیان اینکه در یک منطقه ممکن است کاهش باروری بیشتر ناشی از افزایش هزینه مسکن باشد، ادامه داد: در منطقهای دیگر ممکن است مسئله اصلی، کمبود مهدکودک و مراکز مراقبت از کودک باشد و در منطقهای دیگر عوامل فرهنگی نقش پررنگتری داشته باشند. بنابراین بسته سیاستی باید متناسب با شرایط و ویژگیهای جغرافیایی، منطقهای و فرهنگی طراحی شود.
ایران با ناهمگونی قابل توجه در الگوهای باروری مواجه است
صادقی با اشاره به کاهش سریع باروری در ایران اظهار داشت: ما در سالهای اخیر کاهش بسیار سریعی در باروری داشتهایم و به سطوح بسیار پایین باروری رسیدهایم. این کاهش در ایران با سرعت زیادی اتفاق افتاده است؛ بهگونهای که مسیری که در کشوری مانند انگلستان حدود ۱۰۰ سال طول کشیده تا باروری از حدود پنج فرزند به دو و نیم فرزند برسد، در ایران در حدود یک دهه اتفاق افتاده است.
وی در عین حال بر تفاوت قابل توجه میان استانهای کشور تأکید کرد و گفت: اگرچه همه استانهای کشور روند کاهشی باروری را تجربه کردهاند، اما سطح باروری در استانها تفاوت زیادی دارد. سیستان و بلوچستان بالاترین و استانهایی مانند گیلان و مازندران پایینترین سطح باروری را دارند.
صادقی، گفت: میتوان استانهای کشور را بر اساس سطح باروری به چند گروه تقسیم کرد؛ برخی استانها در پایینترین سطح باروری قرار دارند و برخی دیگر در سطوح بالاتر قرار گرفتهاند. استانهای گیلان، مازندران، البرز و تهران در گروه دارای باروری بسیار پایین قرار میگیرند، در حالی که استانهایی مانند خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان بالاتر از سطح جایگزینی قرار دارند.
وی ادامه داد: تفاوتها تنها در سطح باروری نیست، بلکه در ترجیحات فرزندآوری نیز دیده میشود. برای مثال، در سیستان و بلوچستان حدود ۷۰ درصد افراد معتقدند بهترین حالت، داشتن سه فرزند و بیشتر است، در حالی که این رقم در گیلان حدود ۱۷ درصد است. در مقابل، ترجیح تکفرزندی در سیستان و بلوچستان حدود دو درصد و در گیلان نزدیک به ۲۱ درصد گزارش شده است.
«یک نسخه برای همه» در سیاست جمعیتی کارآمد نیست
صادقی با تأکید بر تنوع قومی، فرهنگی و توسعهای کشور گفت: در چنین شرایطی که در کنار تنوع قومی و فرهنگی، با ناهمگونی باروری نیز مواجه هستیم، نمیتوان یک بسته سیاستی واحد را برای همه مناطق کشور به کار گرفت.
وی افزود: حتی در داخل شهر تهران نیز میان مناطق و محلههای مختلف، سطوح متفاوتی از باروری وجود دارد که بخشی از آن به اثرات ترکیبی ویژگیهای توسعهای و هنجارهای فرهنگی مربوط میشود. در برخی محلهها ممکن است هنجار فرهنگی فرزندآوری شکل گرفته باشد و به همین دلیل باروری بالاتر باشد.
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور تصریح کرد: در سطح بینالمللی نیز از این رویکرد با عنوان «چارچوب ملی، اجرای منطقهای و محلی» یاد میشود. در اندونزی، پلتفرمهای محلی برای اجرای سیاستهای خانواده وجود دارد؛ در گرجستان شهرداریها بخش قابل توجهی از سیاستهای جمعیتی را اجرا میکنند و در کشورهای شمال اروپا مانند سوئد، دانمارک و نروژ نیز ایجاد محیط دوستدار خانواده و امکان سازگاری کار و خانواده، از محورهای اصلی سیاستهاست.
حکمرانی جمعیت باید چندسطحی باشد
صادقی با بیان اینکه دولت تنها بازیگر حوزه حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیست، گفت: شهرداریها، نهادهای مردمنهاد، بخش خصوصی و دانشگاهها نیز در این حوزه نقش دارند. بنابراین به جای اینکه صرفاً از «حکمرانی جمعیت در دولت» صحبت کنیم، باید به سمت یک نظام حکمرانی چندسطحی حرکت کنیم که در سطوح مختلف، بازیگران متعددی در آن نقش داشته باشند.
وی افزود: در کنار حکمرانی چندسطحی، باید از حکمرانی منطقهای نیز صحبت کنیم. این رویکرد به ما گوشزد میکند که نمیتوان برای همه مناطق یک نسخه واحد پیچید و باید متناسب با شرایط، نیازهای خانوادهها، بافت فرهنگی و سطح توسعه، راهکارهای بومی و ابداعی طراحی کرد.
صادقی با اشاره به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت گفت: این قانون تکالیف متعدد و مشخصی برای دستگاهها تعیین کرده است، اما این تکالیف نباید به گونهای باشد که تفاوت میان تهران و سایر مناطق کشور نادیده گرفته شود. سیاست ملی میتواند چارچوب، اهداف و منابع را مشخص کند، اما ظرفیتهای اجرایی و حتی راهکارهای ابداعی باید متناسب با شرایط محلی شکل بگیرد.
«تهرانیزه شدن» برخی قوانین، چالش سیاستگذاری است
وی با انتقاد از تمرکزگرایی در سیاستگذاری اظهار داشت: گاهی با پدیدهای مواجه هستیم که میتوان از آن با عنوان «تهرانیزه شدن قوانین» یاد کرد؛ یعنی قانونی که متناسب با شرایط تهران شکل گرفته، برای کل کشور تجویز میشود، در حالی که این رویکرد با واقعیتهای متنوع کشور سازگار نیست.
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور تأکید کرد: باید از ظرفیتها و پتانسیلهای محلی و فرهنگی مناطق مختلف کشور برای اجرای سیاستهای جمعیتی استفاده کنیم.
وی با اشاره به تجربه واگذاری اختیارات بیشتر به استانها در دوران جنگ گفت: این تجربه نشان داد که با وجود شرایط جنگی، میتوان با افزایش اختیارات استانها، خدمات را به شکل مناسب ارائه کرد. این تجربه میتواند برای حرکت به سمت تمرکززدایی در سیاستگذاری مورد استفاده قرار گیرد.
صادقی افزود: تمرکز فرصتها در تهران خود یکی از عوامل ایجاد چالشهای جمعیتی است. وقتی بیشترین فرصتها در تهران ایجاد میشود، جریان مهاجرت به سمت این شهر شکل میگیرد. اکنون بخش قابل توجهی از مهاجرتهای کشور به سمت استان تهران است و حومه تهران نیز با مشکلات ناشی از این تمرکز مواجه شده است.
باید استانهای کشور را از نظر چالشهای جمعیتی تیپبندی کرد
وی پیشنهاد کرد: باید یک تیپشناسی و خوشهبندی از استانهای کشور از نظر مسائل و چالشهای جمعیتی داشته باشیم.
صادقی ادامه داد: برای مثال، در موضوع باروری میتوان چند خوشه از استانها ایجاد کرد و در کنار سیاستهای کلی و ملی که در همه مناطق اجرا میشوند، برای هر خوشه راهکارهای متناسب با شرایط آن طراحی کرد.
وی تأکید کرد: منظور از سیاستگذاری منطقهمحور این نیست که هر استان سیاست کاملاً جداگانهای داشته باشد؛ بلکه باید در چارچوب سیاستهای کلی، سیاستهای منطقهای نیز اعمال شود.
وی، افزود: تجربه برخی مناطق نشان میدهد ظرفیتهای بومی میتوانند در حل مسائل اجتماعی مؤثر باشند. صادقی با اشاره به تجربه یکی از استانهای کشور در زمینه کاهش طلاق گفت: در این منطقه یکی از نهادهای مردمی با توجه به ساختار ایلی، از سازوکار سنتی ریشسفیدی برای حل بسیاری از تنشهای خانوادگی استفاده کرده است. این نمونه نشان میدهد یک راهحل و ظرفیت اجتماعی میتواند از بستر اجتماعی خاص یک منطقه تولید شود.
صادقی گفت: بیش از آنکه افزایش یک رقم مانند نرخ باروری کل را به عنوان هدف مستقیم ببینیم، باید محیط اجتماعی را تغییر دهیم و آن را به محیط دوستدار خانواده تبدیل کنیم.
وی افزود: برای ایجاد محیط دوستدار خانواده، ابتدا باید محیط را بشناسیم؛ زیرا بافتهای فرهنگی، قومی و توسعهای در ایران متفاوت است. بنابراین باید بر اساس ویژگیهای هر محیط، راهکارهایی طراحی کنیم که آن محیط را به محیط دوستدار خانواده تبدیل کند. وقتی چنین اتفاقی رخ دهد، افزایش باروری نیز میتواند پیامد آن باشد.
امید اجتماعی، پیششرط تصمیم به ازدواج و فرزندآوری است
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور در پاسخ به پرسشی درباره اقدامات اولویتدار برای خروج از وضعیت فعلی گفت: اگر بحث را مشخصاً به باروری پایین به عنوان یک چالش محدود کنیم، باروری پایین بیشتر یک برآیند ساخت اجتماعی است. برای افزایش باروری باید شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه را بهبود بخشیم.
وی مهمترین اقدام را «ایجاد امید اجتماعی» دانست و افزود: باید چشمانداز روشنی از شرایط آینده ایجاد کنیم تا جوان بتواند برای ازدواج و فرزندآوری تصمیم بگیرد.
صادقی در عین حال بر مجموعهای از سیاستهای حمایتی تأکید کرد و گفت: یکی از تغییرات مهمی که در جهان رخ داده، حرکت از «مرخصی مادری» به «مرخصی والدینی» است. در برخی کشورها تجربه مرخصی طولانی برای زنان موجب شد کارفرمایان تمایل کمتری به استخدام زنان داشته باشند. به همین دلیل، مرخصی والدینی طراحی شد تا بخشی از آن برای پدران نیز در نظر گرفته شود.
وی افزود: در برخی الگوها، برای مثال شش ماه مرخصی برای مادر و سه ماه برای پدر در نظر گرفته میشود تا پدر از دوران نوزادی در مراقبت از فرزند نقش داشته باشد و به همسر خود نیز کمک کند. مطالعات بینالمللی و مطالعات انجامشده در ایران نشان میدهد هرجا مشارکت مردان در خانواده بیشتر باشد، تمایل زنان برای فرزندان بعدی نیز بیشتر است.
صادقی همچنین بر ضرورت تعریف «مرخصی مراقبتی» تأکید کرد و گفت: مرخصی نباید فقط به زمان تولد فرزند محدود شود. ممکن است فرزند در طول سال بیمار شود و والدین نیازمند مرخصی مراقبتی باشند؛ بنابراین چنین مرخصیای نیز باید در کنار مرخصی والدینی تعریف شود.
وی کمبود مهدکودک و خدمات مراقبت از کودک را یکی از چالشهای مهم کلانشهرها دانست و گفت: کیفیت مهدکودکها، هزینه خدمات و میزان مشارکت دولت در این حوزه اهمیت زیادی دارد.
صادقی افزود: اگر دولت و شهرداریها در توسعه کمی و کیفی نظام مراقبت از کودک سرمایهگذاری کنند، این اطمینان را به والدین میدهد که یک نظام خدماتی مناسب برای مراقبت از فرزند وجود دارد و هزینه زیادی نیز به خانواده تحمیل نمیشود.
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور با اشاره به برخی تجربههای کشورهای آسیای جنوب شرقی گفت: یکی از سیاستهای قابل توجه، حمایت از مسکن چندنسلی است. برای مثال، در برخی کشورها اگر فرد هنگام دریافت وام مسکن، واحدی نیز برای والدین خود در همان ساختمان در نظر بگیرد، از تسهیلات بیشتری برخوردار میشود.
وی افزود: این سیاست میتواند هم هزینه مراقبت از کودک را کاهش دهد و هم به جای فرستادن والدین به خانه سالمندان، امکان مراقبت درون خانواده را فراهم کند و نوعی حمایت اجتماعی بیننسلی شکل دهد.
خانواده باید محور همه سیاستها و قوانین باشد
صادقی با تأکید بر ضرورت «خانوادهمحوری» گفت: روح حاکم بر همه سیاستها و قوانین باید خانواده باشد. در جامعه ایران که قوام جامعه به قوام خانواده وابسته است، خانواده یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی محسوب میشود.
وی افزود: ممکن است قانون کار، قانون آموزش، سیاست مسکن یا قوانین دیگر به گونهای باشند که با خانواده سازگار نباشند. بنابراین باید قوانین را بازنگری کنیم و ببینیم تا چه اندازه خانوادهمحوری در آنها لحاظ شده است.
صادقی تأکید کرد: این موضوع فقط به قانون کار محدود نمیشود. آموزش عالی نیز باید در چارچوب خانوادهمحوری و دانشگاه دوستدار خانواده حرکت کند.
زن نباید در انتخاب میان تحصیل، اشتغال و مادری قرار گیرد
وی با اشاره به اهمیت نقش زنان در سیاستهای جمعیتی اظهار داشت: در سیاستهای افزایش باروری نباید زنان به عنوان گروه هدف اصلی تعریف شوند؛ بلکه خانواده باید هدف سیاست باشد.
صادقی گفت: یکی از مسائل اصلی، تعارض میان کار و خانواده است. زنان نباید برای ادامه تحصیل، اشتغال، رشد اجتماعی و مادری مجبور به انتخاب یکی از این مسیرها باشند. باید شرایطی ایجاد شود که این نقشها بتوانند در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی افزود: در کشورهای آسیای شرقی مانند ژاپن و کره جنوبی، فرهنگ کار طولانی و سخت یکی از عواملی بوده که تعارض میان کار، ازدواج و فرزندآوری را تشدید کرده است. افراد احساس میکنند باید میان کار و فرزند یکی را انتخاب کنند.
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور تأکید کرد: باید محیط کار را به محیط دوستدار خانواده تبدیل کنیم؛ محیطی که در آن زن به عنوان مادر و مرد به عنوان پدر بتوانند وظایف خانوادگی خود را انجام دهند و در عین حال وظایف شغلی خود را نیز ادامه دهند.
دانشگاهها باید به محیط دوستدار خانواده تبدیل شوند
صادقی با اشاره به نقش وزارت علوم گفت: یکی از برنامههای وزارت علوم، کاهش طول دورههای تحصیلی است؛ برای مثال کاهش دوره کارشناسی به سه سال و کوتاهتر شدن دوره دکتری.
وی افزود: موضوع دیگر، «دانشگاه دوستدار خانواده» است که معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم نیز در این زمینه برنامههایی دارد.
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور گفت: دانشگاه دوستدار خانواده میتواند شامل وجود نظام مراقبت از کودک، دسترسی به مهدکودک، اتاق مادر و کودک، مرخصیهای مناسب، امکان حضور مجازی مادران در کلاسهای درس و تسهیل نقلوانتقال دانشجویان باشد.
وی با اشاره به تجربه یکی از دانشگاههای استرالیا گفت: در این دانشگاه پس از بازگشت یکی از استادان از مرخصی زایمان، رئیس دپارتمان از همکاران خواست برای تولد فرزند او جشن بگیرند. چنین رویکردی نشان میدهد مادری به عنوان یک ارزش و اتفاق مثبت در محیط دانشگاه دیده میشود.
صادقی تصریح کرد: تا زمانی که این موضوع برای مدیران و مجریان درونی نشود، حتی با وجود قوانین و مقررات مناسب، ممکن است اجرای قانون با مشکل مواجه شود. مدیری که به اهمیت مادری و خانواده باور داشته باشد، حتی میتواند قوانین را به گونهای تفسیر و اجرا کند که به خانواده کمک شود.
حمایت مالی از خانواده باید افزایش یابد
وی با اشاره به سهم پایین حمایت از خانواده در ایران گفت: در کشورهای مختلف سهمی از تولید ناخالص داخلی برای اجرای سیاستهای خانواده اختصاص مییابد. در کشوری مانند فرانسه این سهم حدود چهار درصد است، در حالی که در ایران کمتر از نیم درصد است.
صادقی تأکید کرد: اگر قرار است از بحران جمعیتی عبور کنیم، سهم بودجه حمایت از خانواده از تولید ناخالص داخلی باید افزایش پیدا کند.
وی با اشاره به شرایط پس از جنگ افزود: در شرایطی که تابآوری اجتماعی جامعه تا حد زیادی در درون خانواده شکل میگیرد، نباید بودجه حمایت از خانواده کاهش یابد؛ بلکه باید آن را افزایش داد. حتی در حوزه پژوهش نیز نباید به بهانه شرایط خاص، بودجه پژوهشی را کاهش دهیم، زیرا پژوهش میتواند به بازسازی اجتماعی جامعه کمک کند.
صادقی یکی از اقدامات قابل توجه را حمایت از مادر در دو سال نخست زندگی کودک دانست و گفت: طرح کارت اعتبار مادری میتواند حداقل بخشی از هزینههای کودک مانند پوشک و شیرخشک را پوشش دهد.
وی همچنین توسعه نظام خدمات مراقبت از کودک را یکی از اولویتهای اصلی دانست و افزود: بخش قابل توجهی از بودجه باید به کاهش سهم هزینه خانواده برای دریافت خدمات مراقبت از کودک و مهدکودک اختصاص یابد، بهویژه در کلانشهرها که هزینه این خدمات بالاست.
خوابگاههای متأهلین و حمایت از دانشجویان
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور با اشاره به اقدامات وزارت علوم در زمینه حمایت از دانشجویان متأهل گفت: در سالهای اخیر نهضت خوابگاههای متأهلین در وزارت علوم آغاز شده و در این زمینه با همکاری بنیادها، نهادهای مختلف و خیرین اقداماتی صورت گرفته است.
وی افزود: همچنین از طریق صندوق رفاه دانشجویان، ودیعه مسکن برای دانشجویان متأهل در نظر گرفته شده که میزان آن در کلانشهرها و شهرهای کوچک متفاوت است.
صادقی تأکید کرد: ایجاد مهدکودک در دانشگاهها نیز اقدام ارزشمندی است، اما ظرفیت این مهدکودکها در برخی دانشگاهها پاسخگوی تعداد متقاضیان نیست و خانوادهها در نوبت قرار میگیرند. از سوی دیگر، هزینه مهدکودک برای دانشجویان بالاست و دولت باید در این زمینه کمک کند.
گلوگاه اصلی باروری در ایران؛ مسئله ازدواج
صادقی در بخش دیگری از سخنان خود، مهمترین گلوگاه باروری در ایران را مسئله ازدواج دانست و گفت: جامعه ایران جامعهای است که فرزندآوری عمدتاً در درون ازدواج اتفاق میافتد؛ بنابراین وقتی ازدواج با مسئله و مشکل مواجه میشود، باروری نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
وی افزود: میزان باروری برای زنان متأهل حدود دو فرزند است، اما وقتی کل جمعیت در محاسبه میزان باروری کل وارد میشود، این رقم به حدود یکونیم میرسد. این موضوع نشان میدهد بخش قابل توجهی از مسئله باروری به تأخیر در ازدواج یا کاهش ازدواج مربوط است.
صادقی با اشاره به اینکه حدود ۲۵ درصد دختران تا سن ۳۰ سالگی ازدواج نکردهاند، گفت: تأخیر در ازدواج یک مسئله جدی در ایران است.
وی سه عامل «امکان ازدواج، مطلوبیت ازدواج و دسترسی به ازدواج» را در این زمینه مهم دانست و توضیح داد: در مناطق غرب کشور که بیکاری بالاتر است، جوانان برای یافتن فرصت شغلی مهاجرت میکنند و بسیاری از آنها در مقصد ازدواج میکنند. در نتیجه در مناطق مبدأ، توازن تعداد دختر و پسر برای ازدواج به هم میخورد و برخی دختران فرصت ازدواج را از دست میدهند.
تحصیلات و «مضیقه ازدواجی» نیز باید مورد توجه قرار گیرد
صادقی با اشاره به افزایش سهم زنان در آموزش عالی گفت: حدود ۶۵ درصد داوطلبان و بیش از ۶۰ درصد پذیرفتهشدگان دانشگاهها دختر هستند. وقتی دختر تحصیلکرده دانشگاهی برای ازدواج به دنبال فردی با سطح تحصیلات مشابه است، کاهش تعداد پسران تحصیلکرده میتواند توازن ازدواج را برهم بزند.
وی از این وضعیت با عنوان «مضیقه ازدواجی» یاد کرد و افزود: این عدم توازن در برخی گروههای تحصیلی میتواند برای دختران تحصیلکرده و همچنین پسران با سطح تحصیلات پایینتر ایجاد شود.
صادقی تأکید کرد: نمیتوان عوامل اقتصادی و فرهنگی را در برابر یکدیگر قرار داد و گفت مسئله یا اقتصاد است یا فرهنگ. این دو عامل در کنار یکدیگر عمل میکنند.
وی افزود: موتور تغییرات باروری، تغییرات ساختاری است و فرهنگ نقش روغن این موتور را دارد؛ این عوامل در کنار یکدیگر عمل میکنند و نمیتوان اثر آنها را از هم تفکیک کرد.
صادقی با اشاره به نقش شرایط اقتصادی و چشمانداز آینده در روند ازدواج و باروری گفت: در سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵ شاهد افزایش ازدواج و باروری بودیم، زیرا چشمانداز و امیدی نسبت به بهبود شرایط ایجاد شده بود. از سال ۱۳۹۶ به بعد، همزمان با تغییر شرایط، روند ازدواج و باروری نیز نزولی شد.
اگر باروری پایین به هنجار تبدیل شود، تغییر آن دشوارتر خواهد بود
رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور در پایان هشدار داد: اگر شرایط ساختاری منجر به باروری پایین برای مدت طولانی پایدار بماند، خودِ باروری پایین میتواند به الگو و هنجار تبدیل شود.
وی با اشاره به تجربه سیاست تکفرزندی در چین گفت: این کشور چند دهه سیاست تکفرزندی را اجرا کرد و در سالهای اخیر سیاست خود را به سمت دو و سه فرزند تغییر داد، اما خانوادهها همچنان در بسیاری موارد الگوی تکفرزندی را حفظ کردهاند؛ چراکه چند دهه اجرای یک سیاست و ایجاد شرایط برای یک الگوی خاص باروری، آن الگو را به هنجار تبدیل میکند.
صادقی خاطرنشان کرد: بنابراین باید پیش از آنکه باروری پایین به یک هنجار پایدار تبدیل شود، برای اصلاح شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نهادی اقدام کنیم و محیطی دوستدار خانواده ایجاد کنیم.