۵ توصیه امام شهید برای عبور دولت از روزهای سخت
به گزارش سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، هفته دولت، یادآور تشکیل دولت و گرامیداشت مقام شهیدان رجایی و باهنر است؛ اما این ایام در سالهای گذشته فرصتی برای دیدار سالانه اعضای هیئت دولت با رهبر شهید انقلاب نیز بود؛ دیدارهایی که در آن، فراتر از مسائل اجرایی روز، مجموعهای از رهنمودهای سیاسی، مدیریتی و اخلاقی برای دولت مطرح میشد.
آخرین دیدار هیئت دولت چهاردهم با امام شهید در سال ۱۴۰۴ نیز از همین جنس بود؛ دیداری که در آن، مجموعهای از توصیهها درباره نحوه مواجهه مسئولان با افکار عمومی، استفاده از فرصت خدمت، پرهیز از انتظار برای تحولات بیرونی، حفظ روحیه کار و تلاش و تقویت مؤلفههای قدرت ملی در کنار توصیههای اقتصادی مطرح شد.
بخش قابل توجهی از این بیانات، ناظر به یک مسئله اساسی در حکمرانی است که آن این مسئله مهم است: دولت در شرایط دشوار سیاسی و اقتصادی چگونه باید با جامعه سخن بگوید و چگونه نباید اجازه دهد فشارهای بیرونی، فضای تصمیمگیری و حرکت داخلی کشور را متوقف کند؟
در این چارچوب، پنج توصیه در آخرین دیدار هیئت دولت، در کنار یکدیگر تصویری نسبتاً روشن از رویکرد مورد انتظار رهبر شهید نسبت به دولت در شرایط حساس ارائه میکند؛ رویکردی که در آن، انکار ضعفها جایگاهی ندارد، اما برجستهسازی ضعف و تولید ناامیدی نیز به همان اندازه نادرست تلقی میشود. مسئول باید همزمان واقعیتهای موجود را ببیند، ظرفیتهای کشور را بشناسد و از فرصت مسئولیت برای حل مسائل استفاده کند.
این مجموعه توصیهها، بهویژه در شرایطی که کشور با فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی و نیز تلاش برای ایجاد فضای انتظار و بلاتکلیفی مواجه است میتواند بهعنوان یک نقشه راه برای نحوه مواجهه دولتمردان و مسئولان با مسائل جاری کشور مورد توجه قرار گیرد.
۱. دولت باید راوی قدرت کشور باشد، نه بازتولیدکننده ضعفها
نخستین توصیه، مستقیماً به نحوه مواجهه مسئولان با افکار عمومی بازمیگردد. در این نگاه، مسئله آن است که روایت رسمی کشور نباید به روایت ضعف، ناتوانی و بنبست تبدیل شود. مسئولان، رسانهها و صداوسیما در قبال تصویری که از وضعیت کشور به جامعه ارائه میکنند، مسئولیت دارند و دولت به دلیل ارتباط مستقیمتر با مردم، سهم مهمتری در این زمینه دارد.
«دوستانی از مسئولان کشور که با مردم حرف میزنند، راوی قدرت و قوّت و امکانات کشور باشند، راوی ضعفها نباشند. بله، ما ضعف داریم، نقص داریم، کمبود داریم؛ کدام کشور ندارد؟ لکن قوّتهایی داریم، تواناییهایی داریم، کارهایی شده، تلاشهایی شده؛ اینها را روایت کنیم و به مردم بگوییم. هم مطبوعات در این زمینه مسئولند، هم صداوسیما مسئول است، و بیش از همه خود مسئولان دولتی مسئولند که وقتی جلوی مردم پشت آن بلندگو قرار میگیرند، راوی ضعف و ناتوانی و ناامیدی و مانند اینها نباشند.»
۲. فرصت مسئولیت را نباید با روزمرگی از دست داد
دومین توصیه، ناظر به ماهیت خود مسئولیت است. مسئولیت دولتی از این منظر، یک موقعیت دائمی و تکرارنشدنی نیست؛ فرصتی محدود برای انجام وظیفه و خدمت است. بنابراین، ارزش هر ساعت از دوره مسئولیت در میزان کاری است که برای حل مسائل مردم و انجام تکلیف انجام میشود.
«از فرصت خدمت به مردم قدردانی کنید. این فرصت اوّلاً به همه داده نمیشود، ثانیاً همیشه داده نمیشود. من و شما چند سال یک مسئولیّتی داریم، یک کاری داریم، یک میدانی داریم که میتوانیم در این میدان حرکت کنیم، کار کنیم، به مردم خدمت کنیم و میتوانیم در این مدّت خدا را از خودمان راضی کنیم؛ این را از دست ندهیم. از ساعتساعتِ این عمرِ خدمتیِ خودمان استفاده کنیم.»
۳. کار کشور نباید معطل تحولات بیرونی بماند
سومین توصیه، یکی از روشنترین بخشهای این دیدار درباره نسبت دولت با تحولات خارجی است. در عرصه سیاست خارجی، دیپلماسی و مناسبات بینالمللی، حوادث متعددی ممکن است مسیر را تحت تأثیر قرار دهد؛ اما از این منظر، دولت نباید اداره امور داخلی کشور را به نتیجه تحولات بیرونی گره بزند. وظیفه مسئولان، انجام مسئولیتهای خود است؛ حتی زمانی که فضای بیرونی مبهم یا متغیر است.
«منتظر تحوّلات بیرونی هم نباشیم. در دنیا، در عالم سیاست، در عالم دیپلماسی، حوادثی اتّفاق میافتد؛ منتظر آنها نمانیم، کار خودمان را انجام بدهیم. آن کسانی که وظیفهشان آن کارها است، آنها را انجام میدهند. ما کار موظّف خودمان را انجام بدهیم.»
۴. در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نباید کشور را متوقف کرد
چهارمین توصیه، به یکی از آسیبهای مهم در شرایط فشار و تهدید مربوط میشود. ایجاد وضعیتی که نه جنگ در جریان است و نه صلح و ثبات شکل گرفته، اما همین وضعیت میتواند فضای اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی کشور را تحت تأثیر قرار دهد. راهکار مطرحشده، غلبه دادن روحیه کار و تلاش بر چنین فضایی است؛ یعنی حتی در شرایط تهدید و ابهام نیز نباید اجازه داد فضای کشور به انتظار، رکود و بیتحرکی کشیده شود.
«روحیهی کار و تلاش را غلبه بدهیم بر حالت «نه جنگ، نه صلح» که دشمن میخواهد بر ما تحمیل کند. یعنی یکی از ضررها و خطرهای کشور همین حالت «نه جنگ، نه صلح» است که خب خوب نیست، فضای خوبـی نیست. روحیهی کار را، روحیهی تلاش را، همّت و انگیزه را، با گفتن، با عمل کردن، با نشان دادن نتایج، بر این حالت غلبه بدهیم.»
۵. تقویت قدرت ملی از مسیر تقویت روحیه مردم
پنجمین توصیه، در واقع حلقه اتصال چهار توصیه دیگر است. قدرت ملی صرفاً در تجهیزات، امکانات اقتصادی یا ظرفیتهای سختافزاری خلاصه نمیشود؛ در این نگاه، مهمترین مؤلفه قدرت، جامعهای یکپارچه، امیدوار، باانگیزه و دارای روحیه است. بنابراین یکی از وظایف اصلی دولت، نهتنها مدیریت امور اجرایی، بلکه تقویت این سرمایه اجتماعی و جلوگیری از فرسایش آن است.
«وظیفهی مهمّ دولتها تقویت مؤلّفههای قدرت ملّی و عزّت ملّی است. در همهی دنیا اینجور است که وظیفهی همهی دولتها این است که مؤلّفههای قدرت ملّی را تقویت کنند که مهمترین آنها روحیه و انگیزه و یکپارچگی ملّت است؛ یعنی از مؤلّفههای قدرت ــ اگر چنانچه بخواهیم شماره کنیم ــ مهمترینش همین است که ملّت یکپارچه باشد، باروحیه باشد، امیدوار باشد، باانگیزه باشد. ما در کارکرد خودمان، در حرف زدن خودمان، در پایبندیمان به وظایف خودمان بایستی این روحیه را در ملّت به وجود بیاوریم و اگر وجود دارد، تقویت کنیم و مانع بشویم از زوال آن روحیه.»
اگر این پنج توصیه در کنار یکدیگر قرار گیرند، یک خط مشترک در آنها دیده میشود. مسئولیت دولت، روایت درست از تواناییهای کشور، استفاده حداکثری از فرصت خدمت، ادامه کار در شرایط ابهام و تقویت روحیه و انسجام جامعه است.
در این چارچوب، توصیه به روایت قدرت به معنای نادیده گرفتن ضعفها نیست؛ همانگونه که توصیه به کار و تلاش به معنای بیتوجهی به تهدیدهای بیرونی نیست. مسئله اصلی، نحوه مواجهه با این واقعیتهاست. مشکلات باید شناخته و حل شوند، تهدیدها باید دیده شوند، اما هیچکدام نباید بهانهای برای توقف حرکت کشور یا انتقال احساس ناتوانی به جامعه شوند.