پژوهشگر روانشناسی اسلامی:
گسترش روانشناسی اسلامی در دانشگاه‌ها و مراکز بالینی ضروری است
حجت‌الاسلام عرب‌پور با بررسی تطبیقی وضعیت این رشته در جهان، عبور از مباحث صرفاً نظری و ورود به حوزه‌های بالینی و دانشگاهی را ضرورتی اساسی برای تعیین قطب آینده این علم برشمرد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام مصطفی عرب‌پور، پژوهشگر روانشناسی اسلامی، در رونمایی و معرفی کتاب «روانشناسی اسلامی در سراسر جهان» که امروز در سالن جلسات انجمن‌های علمی حوزه برگزار شد، بر ضرورت گسترش دستاوردهای این حوزه در ابعاد دانشگاهی و بالینی تأکید کرد و گفت: بررسی تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که روانشناسی اسلامی در جهان جریانی زنده و رو به رشد است، هرچند کشورها از نظر میزان پیشرفت علمی، حضور آکادمیک و کاربردهای درمانی تفاوت‌های قابل‌توجهی با یکدیگر دارند.
وی با قدردانی از نقش پیشگامانه قدردانی کرد و افزود: انتشار این کتاب به اصلاح نگاه ما کمک می‌کند؛ چراکه در ارزیابی فعالیت‌های داخلی گاه دچار ناارزنده‌سازی دستاوردها و گاه دچار بزرگ‌نمایی افراطی و بی‌رقیب پنداشتن خود می‌شویم، در حالی که در اقصی نقاط جهان تلاش‌های علمی چشمگیری در حال انجام است.
حجت‌الاسلام عرب‌پور تبیین دستاوردهای روانشناسی اسلامی در دانشگاه‌ها را یک ضرورت برشمرد و اظهار داشت: متأسفانه حتی در برخی دانشگاه‌های داخل کشور نیز مباحث عمیقی که در حوزه علمیه پیرامون روانشناسی اسلامی تولید شده به‌خوبی تبیین و تفهیم نشده است و این مسئله در سطح بین‌المللی نیز به چشم می‌خورد؛ بنابراین رسالت امروز ما تمرکز جدی بر گسترش و معرفی این مبانی است.
وی با اشاره به نقش برجسته «مالک بدری» در بیداری علمی جهان اسلام تصریح کرد: ردپای این اندیشمند در بسیاری از کشورهای بررسی‌شده در کتاب مشهود است. بدری با تکیه بر حدیث شریف نبوی و تألیف کتاب اثرگذار «روان‌شناسان مسلمان در لانه سوسمار»، نسبت به تبعیت بی‌چون‌وچرا و تقلید محض از روانشناسی غرب هشدار داد و حرکت به سمت روانشناسی بومی و متناسب با فرهنگ اسلامی را آغاز کرد.
این پژوهشگر با بررسی وضعیت کشورها به تجربه استرالیا اشاره کرد و گفت: استرالیا نخستین کشور غربی است که با سخنرانی مالک بدری در کنفرانس فدراسیون دانشجویان مسلمان در سال ۱۹۹۶ و سپس حمایت دانشگاه وسترن سیدنی در دهه ۲۰۰۰، روانشناسی اسلامی را در دوره‌های دانشگاهی گنجاند و نخستین انجمن رسمی آن را در غرب پایه‌گذاری کرد؛ فصلی که توسط «حنان دوور» در این کتاب به رشته تحریر درآمده است.
وی درباره وضعیت مصر خاطرنشان کرد: نقد فرویدیسم و مکاتب غربی از سال ۱۹۵۰ و سپس جرقه‌های روانشناسی اسلامی در دهه ۱۹۷۰ آغاز شد و در سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰ به اوج رسید، اما امروز دچار رکود است و به‌رغم جایگاه الازهر، به‌دلیل تفکیک کامل دانشکده‌های روانشناسی و علوم دینی، پیوند میان‌رشته‌ای مؤثری رخ نداده است؛ هرچند چهره‌هایی نظیر «محمد عثمان نجاتی» نقشی پدرانه در این جریان داشته‌اند.
حجت‌الاسلام عرب‌پور الگوی اندونزی را نزدیک به ایران دانست و افزود: جریان روانشناسی اسلامی در اندونزی حرکتی از «پایین به بالا» بوده که با جنبش‌های دانشجویی آغاز شد و اکنون در بیش از ۲۰ دانشگاه معتبر این کشور تدریس می‌شود. همچنین چهره‌هایی چون «زکیه درجات» این علم را به میدان عمل و حوزه‌های بالینی کشانده‌اند. تفاوت مهم رویکردها در این است که کشورهایی مانند استرالیا و اندونزی روانشناسی اسلامی را در سطح تئوری متوقف نکرده و وارد طراحی پروتکل‌ها، ابزارهای سنجش و کاربست‌های تجربی و آزمایشی شده‌اند.
وی با اشاره به وضعیت عربستان سعودی نیز اظهار داشت: این کشور با تأسیس دپارتمان‌های مربوطه در سال‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۶۲ آغاز زودهنگام و رشد خوبی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ داشت، اما در حال حاضر به‌رغم نگارش پایان‌نامه‌های متعدد، با رکود و ضعف در استمرار فعالیت‌های نهادی مواجه است.
حجت‌الاسلام عرب‌پور در پایان به پویایی این جریان در ایالات متحده اشاره کرد و گفت: از دهه ۱۹۷۰ به بعد، روانشناسی اسلامی در آمریکا از سطح دانشگاه‌ها فراتر رفته و به کلینیک‌ها وارد شده است. فعالیت «مرکز خلیل» به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد بالینی در حوزه روان‌درمانی سنتی اسلامی، راه‌اندازی «آزمایشگاه مسلمانان و سلامت روان» در دانشگاه استنفورد به مدیریت دکتر «رانیا عوّاد» و اقدامات انجمن دانشمندان علوم اجتماعی مسلمان، نشان‌دهنده سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی هدفمند برای تولید دانش و خدمات عملی در این کشور است.
ارسال نظرات