مبانی فقهی دفاع پیشگیرانه و پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی
حجت‌الاسلام سید حسن نجاتی‌زاده، منشی اول مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه‌های علمیه، در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، با تأکید بر پشتوانه‌های فقهی دفاع پیشگیرانه و پاسخ متقابل بدون محدودیت جغرافیایی، گفت: جهاد دفاعی واجب عینی و فوری است و هرگاه تهدیدی قریب‌الوقوع و واقعی، کیان کشور و اسلام را در معرض خطر قرار دهد، مراکز تهدیدزا می‌توانند هدف حمله مشروع نیروهای مدافع قرار گیرند.
حجت‌الاسلام نجاتی‌زاده در پاسخ به این پرسش که در اندیشه اسلامی و فقه سیاسی، مفهوم دفاع پیشگیرانه و پاسخ متقابل بدون محدودیت جغرافیایی چه پشتوانه‌های فقهی و اصولی دارد، اظهار کرد: بر اساس دیدگاه اسلام و با توجه به فرامین فرمانده معظم کل قوا، رهبر معظم انقلاب، در خصوص دفاع پیشگیرانه و پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی، این فرامین قطعاً پشتوانه علمی و فقهی قوی دارند.
منشی اول مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه‌های علمیه با اشاره به تقسیم‌بندی جهاد در اسلام به جهاد ابتدایی و دفاعی، افزود: در شرایط فعلی، آنچه در جریان است، جهاد دفاعی است و ما در حال جهاد دفاعی هستیم. جهاد دفاعی واجب عینی و فوری برای همه مسلمانان است و نیازی به اذن امام معصوم ندارد؛ چراکه حفظ کیان حکومت اسلامی و سرزمین‌های مسلمانان از اهمیت واجبات است.
حجت‌الاسلام نجاتی‌زاده با اشاره به قاعده دفع تهدید قریب‌الوقوع در حقوق بین‌الملل و فقه اسلامی، تصریح کرد: هر جایی که یک تهدید قریب‌الوقوع و فوری، کشور، نظام و اسلام را مورد هجوم قرار دهد و به تهدیدی برای کیان کشور و اسلام تبدیل شود، مراکز تهدیدزا هدف حمله مشروع مجاهدان راه حق خواهند بود و جهاد دفاعی نیز بر این مسئله تأکید دارد.
وی با بیان اینکه اصل ولایت فقیه و اختیارات حاکم اسلامی نیز از مبانی دفاع پیشگیرانه است، گفت: حاکم اسلامی به‌عنوان فرمانده کل قوا، هرگاه مصلحت نظام اسلامی را در دفاع پیش‌دستانه برای حفظ اسلام و مسلمانان ببیند، قطعاً دستور خواهد داد. این مسئله ریشه در اصل مصلحت و خوف غلبه دشمن دارد که طبیعتاً بر اساس تشخیص حاکم اسلامی قابل مدیریت و تنفیذ است.
حجت‌الاسلام نجاتی‌زاده یکی دیگر از اصول و مبادی دفاع پیشگیرانه را عنصر خوف دانست و خاطرنشان کرد: منظور از خوف، واهمه از دشمن نیست، بلکه خوف از هجوم دشمن و وجود نشانه‌های قطعی از حمله قریب‌الوقوع است. در چنین شرایطی، فقه اسلامی به مسلمانان اجازه می‌دهد اقدام پیش‌دستانه انجام دهند و از غفلت در برابر دشمن جلوگیری کنند.
منشی اول مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه‌های علمیه در ادامه، درباره پاسخ متقابل بدون محدودیت جغرافیایی، بیان کرد: این مسئله نیز در منطق دفاع مشروع، چه در فقه و چه در حقوق، ریشه دارد. دفاع مشروع استثنایی بر قاعده حرمت استفاده از زور است که هدف آن دفع تجاوز و بازدارندگی مشروع است و از جمله مبانی فقهی آن، رفع و دفع ید متجاوز است.
حجت‌الاسلام نجاتی‌زاده با اشاره به ریشه‌دار بودن بحث دفاع در قواعد فقهی، اظهار کرد: هرگاه مدافع و مجاهد احساس تهدید کند، تا زمانی که تهدید و تجاوز دشمن دفع نشده است، می‌تواند و حق دارد دفاع را ادامه دهد. همان‌گونه که پس از آزادسازی خرمشهر، امام راحل، امام خمینی(ره)، بر تنبیه متجاوز تا رفع فتنه و رفع تجاوز دشمن تأکید فرمودند و جنگ ادامه پیدا کرد.
وی با بیان اینکه پایگاه‌های دشمن در مناطق دوردست نیز می‌توانند در چارچوب دفاع مشروع هدف قرار گیرند، افزود: اگر دشمن از پایگاه‌های مختلف در مناطق دورافتاده و خارج از جغرافیای درگیری مستقیم برای طراحی، فرماندهی، پشتیبانی و ضربه‌زدن به سرزمین اسلامی استفاده کند، این پایگاه‌ها به‌عنوان مراکز تهدید محسوب می‌شوند و طبق اصل ضرورت دفاع، هدف مشروع نیروهای مسلح خواهند بود.
حجت‌الاسلام نجاتی‌زاده با اشاره به تغییر دکترین از دفاع صرفاً دفاعی به دکترین تهاجمی ـ دفاعی، گفت: این مسئله کاملاً تابع جغرافیای تهدید است. اگر منافع و نیروهای دشمن در هر نقطه‌ای از جهان، فراتر از منطقه غرب آسیا، در دسترس باشند و علیه ایران اسلامی اقدام کنند، طبق دستور فرماندهی کل قوا، اهداف مشروع خواهند بود؛ چراکه این اقدام دشمن صورت گرفته است.
دفاع بدون محدودیت جغرافیایی، به معنای عبور از خطوط قرمز شرعی نیست
منشی اول مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه‌های علمیه در تبیین خط قرمزهای شرعی میان دفاع مشروع و تجاوز، با اشاره به اصل ضرورت، تأکید کرد: دفاع پیش‌دستانه در جایی مشروعیت پیدا می‌کند که قرائن قطعی بر وقوع حمله وجود داشته باشد. در بحث تجاوز آمریکا و رژیم صهیونی، مسئله صرفاً وجود قرائن نیست، بلکه تجاوز واقع شده است. در فقه نیز دفاع در برابر خطر واقعی مطرح است و در اینجا خطر، واقعی و بالفعل است.
حجت‌الاسلام نجاتی‌زاده اصل تناسب یا تدرج در دفاع را از دیگر خطوط قرمز برشمرد و گفت: در کلام فقها آمده است که دفاع باید متناسب با تجاوز متجاوز باشد و نباید گسترده‌تر و سنگین‌تر از آن باشد؛ به‌گونه‌ای که به غیرنظامیان یا تخریب‌های غیرضروری منجر شود. به عبارت دیگر، هر جا خداوند دستور و اجازه دفاع و جهاد می‌دهد، همواره تأکید می‌کند که تعدی و تجاوز نکنید؛ بنابراین هر جایی که مصداق تعدی و تجاوز باشد، جایز نیست.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در عملیات‌های وعده صادق یک و دو بر هدف قرار ندادن غیرنظامیان، اظهار کرد: همان‌گونه که فرماندهان نقل کرده‌اند، ایشان حتی درباره سرزمین‌های اشغالی نیز بر هدف قرار ندادن غیرنظامیان تأکید داشتند. بنابراین جان غیرنظامیان نیز به‌عنوان یک خط قرمز باید از سوی نیروهای نظامی در نظر گرفته شود؛ البته این مسئله استثنائات خاص خود را دارد.
حجت‌الاسلام نجاتی‌زاده در جمع‌بندی سخنان خود، دستور پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی را تاکتیکی بازدارنده در برابر دشمن دانست و گفت: هر جغرافیایی که علیه اسلام و سرزمین‌های اسلامی مورد استفاده قرار گیرد، می‌تواند در همان محدوده جغرافیایی هدف دفاع مشروع قرار گیرد. این مسئله موجب مشروعیت دفاع در همان محدوده خواهد بود.