فهم دین بدون فلسفه ممکن نیست

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، «همایش فارابی و تاسیس فلسفه» روز گذشته با حضور اندیشمندان و اساتید فلسفه در بنیاد حکمت اسلامی صدرا آغاز به کار کرد.

در این همایش دکتر دینانی،‌ استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی در مورد آثار فارابی گفت: اکثر آثار فارابی موجز و پر معنا است، کتاب الحروف و کتاب العبارت این فیلسوف بزرگ اسلام به صورت تفصیلی است و اینکه کتاب فصوص الحکمه از آثار فارابی باشد به شدت مشکوک است و شواهدی در این رابطه وجود دارد ولی عده ای از جمله ملاصدرا قائل شده اند که مولف فصوص الحکمه فارابی بوده است.

دینانی افزود: کتاب الحروف فارابی یکی از مهمترین کتاب های فلسفی جهان اسلام است که متاسفانه آنطور که شایسته بررسی بود به آن پرداخته نشده است؛ نام این کتاب شبیه به نام کتب نحوی است ولی فارابی در این کتاب با وجود اینکه از حروف، اسماء و کلمات بحث می کند ولی آنها را از دیدگاه فلسفی بررسی کرده است.

وی گفت: احتمال دارد  آن گفته ابن سینا که «من چهل بار کتاب متافیزیک ارسطو را خواندم و نفهمیدم و کتاب فارابی را خوانم متوجه مسائل کتاب ارسطو شدم» در باره همین کتاب باشد.

وی در مورد فیزیک و متافیزیک بحث به میان آورد و گفت: تمامی موجودات فیزیکی در زیر مجموعه مقولات ارسطو یعنی جوهر و اعراض هستند و هر چه در عالم یافت می شود خارج از این مقولات نیست؛‌ اما موجودات متافیزیک، موجوداتی هستند که فوق مقولات هستند و به هیچ وجه قید زمان و مکان برای آنها متصور نیست.

این استاد فلسفه افزود: کار علوم مادی و فیزیکی این است که کیفیت را به کمیت تبدیل می کند مانند اینکه تب که در مورد حال انسان و کیفی است را به کم تبدیل می کند و از جهت پزشکی بالاتر از 37 درجه دمای بدن را تب می گویند. پزشک با کم تب را می‌فهمد در صورتی که تب از مقوله کیف است و بیمار آن را به علم حضوری درک می کند.

وی در مورد مقوله جوهر اظهار کرد: جوهر را هیچ کس ندیده و نمی‌بیند و در واقع حس جوهر شناسی در انسان وجود ندارد گر چه خود جوهر از طریق اعراض به فهم عقل در می آید ولی درک حقیقت جوهر برای هیچ کس ممکن نیست.

دینانی افزود: اصل هستی فوق مقوله و متافیزیک است و در واقع متافیزیک خود انسانها هستند که ارتباط بدن و اندیشه، ارتباط فیزیک و متافیزیک است،‌ با توجه به اینکه وجود فیزیکی بدون زمان وجود ندارد، آیا ممکن است که برای فکر زمان تعیین کنیم و به عنوان مثال بگوییم فکر چند سالش است و یا چند کیلو است؟

وی گفت: هر کس چگونگی رابطه اندیشه و بدن را به خوبی درک کند، می‌تواند درک صحیحی از فیزیک و متافیزیک داشته باشد که در واقع باید متافیزیک را به محیط بودن بر فیزیک معنا کرد و ماوراء و ما بعد ترجمه صحیحی برای متافیزیک نیست.

دینانی در ادامه به موضوع رابطه وجود و سخن پرداخت و با اشاره به این‌که در جهان اسلام فارابی بیش از هر کسی به موضوع سخن پرداخته است، گفت: طبق نظر فارابی الفاظ با ذهن نزدیک‌ترند تا با جهان خارج چرا که بسیاری از کلمات را داریم که درذهن و لفظ متفاوتند؛ اما در جهان خارج قابل تفکیک نیستند.

وی به مثال‌هایی در این زمینه اشاره کرد و گفت: طول و طویل، سیاه و سیاهی، علم و عالم و گرم و گرمی هر کدام در ذهن و لفظ معنای خاصی دارند؛ اما همین کلمات در جهان خارج قابل تفکیک نیستند چرا که ما نمی‌توانیم علم جدا از عالم را ببینیم یا تا زمانی که شیء سیاهی موجود نباشد نمی توانیم سیاهی را درک کنیم.

استاد فلسفه دانشگاه تهران در ادامه با تأکید بر این‌که فلسفه می‌تواند جهان بینی انسان را عوض کند، اذعان کرد: ملتی که فلسفه نداشته باشد ماندگار نیست؛ بنابر این باید فلسفه را جدی گرفت چرا که در عالم هیچ چیز جدی تر از فلسفه نیست.

دینانی افزود: ممکن است عده‌ای بگویند دین از فلسفه بالاتر است،‌ بله دین بالاتر است؛ اما آیا نباید دین را فهمید؟ فهمیدن دین بدون فلسفه امکان ندارد./956/ت302/ع