محتوای آموزشی با نیازهای تبلیغ فاصله دارد/موازی‌کاری تبلیغی بدون سامانه یکپارچه حل نمی‌شود

اشاره: در شرایطی که تبلیغ دین با تحولات شتابان فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی و تغییرات نیازهای مخاطبان، به‌ویژه نسل جوان، مواجه است، بازنگری در شیوه‌های تربیت مبلّغ و ساماندهی ظرفیت‌های تبلیغی حوزه‌های علمیه بیش از گذشته اهمیت یافته است. از سوی دیگر، تعدد نهادهای فعال در عرصه تبلیغ و ضرورت پرهیز از موازی‌کاری، مسئله هماهنگی و هم‌افزایی میان این مجموعه‌ها را به یکی از مطالبات جدی این عرصه تبدیل کرده است.

 

در همین راستا، خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا درباره آسیب‌شناسی وضعیت تبلیغ، نقش ساختار آموزشی حوزه در تربیت مبلغان حرفه‌ای، اقدامات انجام‌شده برای هماهنگی نهادهای تبلیغی و ضرورت بهره‌گیری از روش‌ها و ابزارهای نوین تبلیغی، با حجت‌الاسلام والمسلمین حسین ملانوری، مدیر مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ به گفت‌وگو نشسته که وی ضمن تشریح برخی چالش‌های ریشه‌ای تبلیغ، از اقدامات حوزه برای ارتقای جایگاه تبلیغ، توسعه آموزش‌های مهارتی و تخصصی، تربیت خطیب و ایجاد سازوکارهای هماهنگی میان نهادهای تبلیغی سخن می‌گوید و بر ضرورت حفظ ظرفیت‌های تبلیغ سنتی در کنار بهره‌گیری هوشمندانه از ابزارهای نوین تأکید دارد.

 

 

 

با توجه به رشد دانش در میان مردم بویژه جوانان، تأثیرگذاری رسانه و گسترش ارتباطات در دنیای امروز، لازم است مبلغان دینی به همین نسبت از نظر علمی، مهارتی و آشنایی با ابزراهای نو برای بهره برداری در تبلیغ تقویت شوند. 

 

ما اگر بخواهیم ضعف مبلغان در میدان تبلیغ را ریشه یابی کنیم، شاید بتوان عوامل ذیل را از مهم ترین ها دانست:

 

یکی از عوامل، پایین بودن جایگاه تبلیغ در نظامات حوزه های علمیه است که نتیجه آن تمایل طلاب علوم دینی به شئون غیر تبلیغی مانند امور آموزشی و پژوهشی است. زیرا در نگاه بسیاری از افراد، تبلیغ در حوزه کاری «دم‌دستی» و کم‌ارزش تلقی می‌شود؛ بنابر این بسیاری از طلاب مستعد ترجیح می‌دهند در پژوهش یا آموزش بمانند. امام شهید انقلاب در سال 1402 در جمع مبلغان نسبت به این مسئله تذکر دادند و فرمودند تبلیغ باید در حوزه در مرتبه اول قرار گیرد. 

 

دومین عامل ضعف تبلیغ این است که محتواهای آموزشی حوزه با نیازهای واقعی تبلیغ و مباحث  فکری و فرهنگی جامعه، به‌ویژه نسل جوان، فاصله دارد؛ از این رو شکاف میان آورده‌های تبلیغی با واقعیت‌های صحنه و میدان تبلیغ مشهود است. 

 

سومین عامل، عدم تسلط طلاب نسبت به مهارت‌های ارتباطی، اقناع، مخاطب‌شناسی و سواد رسانه‌ای است که باید نسبت به آن توجه ویژه نمود. 

 

در سالهای اخیر نسبت به موارد فوق اقدامات مناسبی در حوزه های علمیه صورت گرفته است که برخی از آنها در ذیل مطرح می شود. 

 

1. پس از سخنرانی سال 1402 امام شهید انقلاب، برای در اولویت اول قرار گرفتن تبلیغ، در آن زمان مدیریت حوزه های علمیه بویژه معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه طرحی را با عنوان طرح تحول تبلیغ حوزه های علمیه طراحی کردند و پس از بحث و بررسی فراوان توسط مدیر محترم حوزه های علمیه ابلاغ شد. اجرای این طرح می تواند نگاه به تبلیغ را در حوزه متحول کند و همه نظامات آموزشی، پژوهشی، تهذیبی و حمایتی حوزه را در خدمت تبلیغ قرار دهد. این کار آغاز شده و انشا الله به ثمر خواهد نشست. 

 

2. بحمد الله در سالهای اخیر نظام آموزشی حوزه ارتقا یافته و از حدود 30 رشته گرایش در 10 سال قبل به بیش از 400 رشته گرایش رسیده است و بازنگری خوبی در عناوین و سرفصلهای آموزشی حوزه صورت گرفته و بسیاری از رشته های علمی مورد نیاز جامعه و تبلیغ طراحی و به مرحله اجرا در آمده است. امید می رود با اجرای رشته گرایشهای جدید علمی حوزه، شاهد کاهش بسیاری از مشکلات و مسائل تبلیغ باشیم. 

 

3. تأسیس مرکز آموزشهای کاربردی و مهارتی حوزه، از دیگر اقدامات مدیریت حوزه های علمیه در سالهای اخیر است که در آن نظام آموزشی کاربردی و مهارتی طراحی و ابلاغ شده و دوره های آموزشی فراوانی که بخش عمده ای از آن، آموزشهای تبلیغی  برای تسلط مبلغان در عرصه های مختلف تبلیغی است، اجرا شده است. این آموزشها تأثیر فراوانی بر ارتقاء کار آمدی طلاب در عرصه تبلیغ داشته است. 

 

4. برگزاری دوره های آموزشی بدو خدمت و ضمن خدمت مبلغان توسط دستگاه های تبلیغی و از جمله معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه نیز در طول حدود 30 سال گذشته بر ارتقاء توان تبلیغ مبلغان افزوده است. 

 

5. ایجاد مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ، از ابتکارات مدیریت حوزه های علمیه برای تأمین نیازمندی های آموزشی و پژوهشی تبلیغ است که به لطف خدا در سال های اخیر منشأ آثار و برکات فراوانی برای تقویت تبلیغ و مبلغان بوده است. در حقیقت این مجتمع کانون جوشان تولید محتوا، تولید روشهای تبلیغی و تربیت مبلغان در سطوح 2 و 3 و 4 تبلیغ است و فارغ التحصیلان آن در اقصی نقاط کشور به تبلیغ دین مشغولند. مدرسه سفیران هدایت، مرکز آموزشهای تخصصی تبلیغ، مرکز هنر و رسانه، مرکز دین و فضای مجازی، مرکز تربیت معلم مبلغ و مرکز پژوهش های تبلیغی هم اکنون در این مجتمع فعال هستند و حدود 1300 طلبه در رشته گرایش های مختلف تبلیغی در آن مشغول تحصیل هستند. این مجتمع توانسته است مبلغانی در جایگاه های مناسب تربیت کند به گونه ای که بسیاری از دانش آموختگان آن به دلیل استقبال مردم و جذب در جایگاه های تبلیغی مختلف زمان مناسب برای ارائه رساله های خود نیافته اند و این از جمله مشکلات آموزشی در این مجتمع و رشته گرایش های تبلیغ است. 

 

6. علاوه بر این اقدامات، یک کار تخصصی برای تربیت خطیب در مجتمع عالی تبلیغ اجرا شده و ادامه دارد. در این برنامه طلاب و فضلایی که رشته تبلیغ را گذرانده اند و دارای توانمندیهای مناسب در زمینه سخنرانی هستند جذب می شوند و در یک دوره دو ساله توان افزایی می شوند تا بتوانند در سطح ملی بدرخشند و سخنرانی های عمیق و دارای شرایط کشوری ارائه کنند. اولین دوره از این مجموعه به پایان رسیده و دومین دوره آغاز شده است. این دوره کاملا موفق بوده است. 

 

ما در حال طراحی دوره های کاربردی تخصصی در 20 حوزه تخصصی تبلیغ هستیم و انشا الله در آینده شاهد شکوفایی استعداد های نخبگان حوزه در عرصه های مختلف تبلیغ خواهیم بود. 

 

 

به دلیل وجود نهادهای موازی در تبلیغ دینی، برای ایجاد هم‌افزایی، تمرکز بر هماهنگی ساختاری، یکپارچه‌سازی عملیاتی و همگرایی محتوایی ضروری است. بدین منظور مدیریت حوزه های علمیه به سهم خود تلاش کرده است موجبات هم افزایی مجموعه های مختلف تبلیغی را فراهم کند. برخی از این اقدامات عبارتند از:

 

1. راه اندازی شورای سیاستگذاری تبلیغ: این شورا در دوره مدیریت آیت الله مقتدایی راه اندازی شد و عمده مجموعه های تبلیغی کشور در آن عضو بودند و اقدامات مؤثری در زمینه هماهنگی اعزام و تبلیغ انجام داد. 

 

2. راه اندازی شورای نهادهای عالی حوزوی: این شورای پس از بررسی نقاط قوت و ضعف شورای سیاستگذاری تبلیغ، در دوره مدیریت آیت الله اعرافی شکل گرفت و هنوز فعال است و موجبات هماهنگی در عرصه های مختلف تبلیغ بویژه اعزام مبلغ را فراهم آورده است. 

 

3. ایجاد و اجرای شورای همت: این شورا در ذیل شورای هماهنگی نهادهای عالی حوزوی از حدود 6 سال پیش با محوریت معاونت تبلیغ حوزه شکل گرفت و معاونان تبلیغ برخی نهادها و سازمانها در آن عضویت داشتند و عملیات تبلیغ بویژه اعزام مبلغ را در آن هماهنگ می کردند.

 

4. راه اندازی شوراهای استانی تبلیغ توسط معاونت تبلیغ حوزه با حضور نهادهای حوزوی و فرهنگی برای هماهنگی برنامه های مبلغین و اعزام مبلغ در استانها.

 

5. راه اندازی  قرارگاه «بلاغ مبین»: این قرارگاه توسط مدیریت حوزه های علمیه در دو سال اخیر با هدف هماهنگی و راهبری نهادهای حوزوی برای مقابله با «جنگ ترکیبی دشمن» ایجاد شده و منشأ آثار خوبی بوده است.

 

6. پی گیری اعزام مشترک مبلغین: در سالهای اخیر اعزام مبلغین در فصول تبلیغی به صورت مشترک توسط نهادهای حوزوی و فرهنگی انجام می شود و این، گام بزرگی برای حذف موازی‌کاری در عرصه تبلیغ است.

 

7. تولید محتوای مشترک: در قرارگاه «بلاغ مبین»، کمیته تولید محتوا با مشارکت نهادهای تولید کننده محتوا شامل 20 نهاد، سازمان و مؤسسه و با محوریت مجتمع عالی آموزشی پژوهشی تبلیغ حوزه های علمیه شکل گرفته و بسیاری از محتواهای تبلیغی را با هم تولید می کنند و یا تولید آنها در سیاست ها، راهبردها و موضوعات هماهنگ است. «نشریه روزانه الکترونیک بلاغ مبین»، «نشریه روزانه موکب» و ویژه نامه های «تبیین در میدان» از آثار مشترک این مجموعه ها است که به لطف خداوند منشأ آثار مثبت در عرصه تأمین محتوای تبلیغی بوده است. 

 

البته با وجود گام‌های مثبت، تداوم این مسیر نیازمند اراده ساختاری قوی، تعریف مأموریت‌های واحد و استفاده از سامانه‌های یکپارچه است تا از تکرار فعالیت‌ها جلوگیری و اثربخشی تبلیغ دینی افزایش یابد.

 

 

این سؤال قدری غلط انداز است. در پاسخ به این سؤال چند نکته ارائه می شود. 

 

1. تبلیغ سنتی در حد خود تأثیرگذار است. تأثیر منبر و وعظ و خطابه در جای خود محفوظ است و طرفداران خاص خود را دارد. حتی بسیاری از نسل جوان امروز از این روشها بهره می برند و تأثیر کلمه و بیان را هیچگاه نمی توان انکار کرد. تبلیغ رودررو و چهره به چهره در تبلیغ های سنتی عمیقا وجود دارد و نَفَس و رفتار مبلغ و تأثیرگذاری معنوی او بسیار می تواند راهگشا باشد. 

 

2. به دلیل پیدایش ابزارها و روشهای جدید تبلیغی در جهان امروز ما نیز باید از آن غافل نمانیم و تا سرحد امکان و البته با رعایت مبانی، اصول و موازین و ارزشهای دینی از آن استفاده کنیم. طلاب و فضلای حوزه های علمیه باید با دانش و مهارت متناسب با ابزارها و فن آوریهای نو آشنا باشند و هنر به کار گیری آن را در خود ایجاد کنند. 

 

3. مدیریت حوزه های علمیه برای بهره گیری طلاب و فضلا و مبلغان دینی از ابزارها و روشهای نوین تبلیغی، علاوه بر ایجاد ستادهای راهبردی متناسب، رشته گرایشهای مناسبی طراحی کرده و در حوزه از استقبال خوبی برخوردار شده است. در مجتمع آموزشی پژوهشی تبلیغ دو مرکز مستقل برای اجرای رشته گرایشهای مرتبط و انجام مطالعات بنیادین و کاربردی در این عرصه ایجاد شده است. «مرکز هنر و رسانه» برای اجرای رشته های هنری و رسانه ای طراحی و پیاده سازی شده و هم اکنون رشته گرایشهای هنری و رسانه ای در حال اجرا است و فارغ التحصیلانی مخصوصا در گرایش تبلیغ مجازی داشته است. همچنین «مرکز دین و فضای مجازی» در این مجتمع طراحی و راه اندازی شده و در حال اجرای رشته گرایشهای «مطالعات دین و فضای مجازی» است. هم اینک طلاب حوزه در این رشته با گرایشهای «هوش مصنوعی»، «حکمرانی فضای مجازی» و «بازی های رایانه ای» در حال تحصیل هستند و استقبال از آن بسیار زیاد است. 

 

امید است با الطاف الهی و پی گیری و حمایت مسئولان و استقبال طلاب و فضلای حوزه بتوانیم در این عرصه پاسخگوی نیازهای تبلیغی مکتب نورانی اهل بیت علیهم السلام و نظام مقدس جمهوری اسلامی باشیم.