آزادی انسانی و فلسفه عبادت
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شصت و چهارمین شماره پرتو پژوهش با عنوان «آزادی انسانی و فلسفه عبادت» از سوی معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم منتشر شد.
در این شماره و در پاسخ به این سؤال که انسان، آزاد آفریده شده، عبادت خدا چه فلسفهای دارد، آمده است: «ابتدا اینگونه به ذهن میرسد که در معنای عبادت تذلّل و کرنش و خضوع نهفته است و خضوع در برابر هر موجودی با آزادی و کرامت انسان منافات دارد؛ پس عبادت ضد آزادی است».
این نوشتار میافزاید: «پاسخ اجمالی به این اشکال آن است که این سؤال، یک برداشت نادرست و باطل است؛ در حقیقت، نه تنها عبادت با آزادی انسان منافات ندارد و ضد آزادی نیست، بلکه به آزادی ارزش داده و به آن جهت میبخشد».
«در واقع دوری از عبادت خداوند است که انسان را ذلیل کرده، کرامت و آزادی را از او سلب میکند؛ چون هرگاه انسان خود را از تعلقات مذهبی و قوانین دینی رها احساس کند، گرفتار تعلقات و قید و بندهای بسیاری خواهد شد که همان بندگی در برابر شیطان، نفس اماره، شهوت، شهرت و مقام است».
در ادامه این نوشتار، عبادت براساس کتب اهل لغت به پرستش با تواضع و ذلت، چیزی را به مالکیت و تصرف خود در آوردن و خضوع و تذلّل معنا شده که در معنای سوم نیز آمده است: «عبودیت اظهار تذلل و عبادت، نهایت خضوع و تذلل است».
بخش دیگری از شصت و چهارمین شماره پرتو پژوهش با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) که فرمودهاند «من اطاع رجلاً فی معصیة الله فقد عبده»، آورده است: «عبادت در اصطلاح، همان پرستش و اطاعت است که در هر دو معنا، مصداق واقعی و حقیقی آن خداوند سبحان است».
تبیین فلسفه عبادت از دیگر بخشهای این نوشتار است که در پاسخ به این سؤال که فلسفه جعل عبادت چیست، تصریح میکند «عبادت نیاز است، نه مانع زندگی و آزادی؛ یعنی یکی از اصیلترین ابعاد وجودی آدمی، حس نیایش، عبادت و پرستش است».
«هر انسانی به عبادت و بندگی نیاز دارد؛ زیرا عبادت سرچشمه حصول ملکات فاضله نفسانی است و هنگامی که این اعمال به اندازه کافی انجام گرفت، آن ملکات فاضله در نفس انسان قوت یافته و سرچشمه اعمال نیک بیشتر شده و اطاعت و بندگی خالصتری را به دنبال میآورد».
این شماره پرتو پژوهش ادامه میدهد: «نظام عبادات از نظامهای ثابت الهی است و قرآن کریم در آیات متعدد، به انگیزهها و فلسفه پرستش و عبادت اشاره فرموده که از آن جمله میتوان به خالقیت خدا، تقدیر و سپاسگذاری در برابر خالقیت خدا و رفع نیاز در هنگام گرفتاری و اندوهها اشاره کرد».
در این میان با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) آمده است: «اگر گویندهای بگوید چرا خداوند مردم را به بعضی امور متعبد ساخته، پاسخ این است که مردم به وسیله این تعبد، خدا را فراموش نکرده و آداب توجه به مقام او را ترک نکنند که اگر آنها را بدون تعبد رها کند و به حال خود واگذارد، در طول زمان، دلهای آنان به قساوت و خشونت میگراید».
شصت و چهارمین شماره پرتو پژوهش در پایان نتیجه میگیرد که عبادت نه تنها عامل بازدارنده از آزادی انسان نیست، بلکه عامل تکامل و تعالی انسان است؛ تکامل با آزادی منافات ندارد و آنچه با آزادی منافات دارد، تعبد در برابر غیر خداوند است که مانع کمال و تقرب به خداوند میشود. /920/ن601/ع