بررسی تقیّه و شبهه نفاق در هفتادمین شماره پرتو پژوهش
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، هفتادمین شماره پرتو پژوهش با بررسی موضوع «تقیّه و شبهه نفاق» به همت معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم منتشر شد.
این شماره پرتو پژوهش در مقدمه پاسخ به این شبهه که «تقیه از مختصات مکتب شیعه است؛ تقیه یعنی دوگانگی در گفتار و رفتار و این همان نفاق است که اسلام آن را نفی کرده»، آورده است: «تقیه از احکام مهم اسلام است که خداوند آن را برای مؤمن تشریع فرموده تا در برابر ستمگران از جان، مال و شرف خود حفاظت کند».
این مقدمه میافزاید: «سنت پیامبر اکرم(ص) نیز در گفتار و کردار آن را تأیید کرده و صحابه، تابعان و همه فقیهان، محدثان و مفسران دیگر مذاهب و فرقههای اسلامی نیز بدان اعتراف کردهاند؛ این حکم الهی با عقل سلیم نیز موافق و هماهنگ است».
نوشتار حاضر با اشاره به قاعده «الضرورات تبیح المحظورات»، آن را با تقیه مرتبط میداند و تصریح میکند: «تقیه برخلاف آنچه برخی میپندارند، از مختصات مذهب شیعه نیست؛ بلکه فقهای همه مذاهب اسلامی، اعم از مالکی، حنفی، شافعی و حنبلی بر مشروعیت آن اتفاقنظر داشته و بر صحت آن از طریق کتاب و سنت و اجماع استدلال کردهاند».
اگرچه از میان مذاهب مختلف اسلامی، تنها شیعه امامیه به استفاده از این اصل مشهور شدهاند، اما این امر بر هرکس که تاریخ را بیطرفانه بررسی کند و از رنجهای فراوان و درازمدتی که ائمه اطهار(ع) بدان دچار بودهاند و نیز روزگار درازی که بنابر عوامل سیاسی و تعصب فرقهای، تشیع را گناهی نابخشودنی میدانستند، آگاهی یابد، پوشیده نیست.
هفتادمین شماره پرتو پژوهش با اشاره به یکی از اتهامات سلفیها به پیروان مذهب اهل بیت(ع) که میگویند شیعیان منافقند و در دین خود تقیه میکنند و تقیه همان نفاق است، اضافه میکند: «اینها اگر به مبانی فقهی و فتوای علمای متقدم خود مراجعه کنند، مشروعیت آن را به روشنی درک کرده و خواهند دانست که تقیه با نفاق متفاوت است».
در ادامه این نوشتار معنای لغوی و اصطلاحی تقیه تشریح شده است که در بخش دوم آن به تعریف اندیشمندان اهل سنت و اندیشمندان شیعه از تعریف اصطلاحی تقیه میپردازد و در تعریف شیخ اعظم انصاری از تقیه میآورد: «مقصود از تقیه حفظ خویش از ضرر غیر است، از طریق همراهی با او، در سخن یا فعلی که مخالف حق است».
همچنین در تعریف سرخسی، فقیه به نام مذهب حنفی از تقیه آورده است: «تقیه عبارت است از اینکه انسان به آنچه اظهار میکند جان خویش را حفظ کند؛ هرچند خلاف آن را در دل پنهان کرده باشد؛ بعضی مردم از تقیه کردن ابا دارند و آن را نفاق میدانند، اما درست آن است که تقیه به سبب آیه 28 سوره آل عمران جایز است».
از بخشهای دیگر این منشور تعریف نفاق در لغت و اصطلاح و بیان برخی تفاوتهای نفاق و تقیه است که از آن جمله میتوان به تقیه وسیلهای برای حفظ عقیده یا جان در برابر غیر است، اما نفاق وسیلهای برای فریب و ضرر زدن به غیر است و همینطور تقیه پنهان کردن حق و اظهار باطل است؛ اما نفاق، پنهان کردن باطل و اظهار حق است، اشاره کرد.
پیشینه تقیه، منابع تشریع تقیه، منابع مشروعیت تقیه، تقیه در منابع فقهی مذاهب اسلامی از دیگر بخشهای این نوشتار است که در بخش آخر تقیه در منابع فقه مالکی، فقه حنفی، فقه شافعی، فقه حنبلی و فقه شیعه مورد بررسی قرار گرفته است.
جدیدترین شماره پرتو پژوهش در پایان نتیجه میگیرد: «در قرآن و روایات و اجماع، تقیه مورد تأیید حکم عقل نیز هست و عقل هر عاقلی حکم میکند در مواردی که خطر و ضرری متوجه جان یا مال کسی است و در موقعیت ضعف و ناتوانی قرار دارد، برای حفظ جان و مال خود ایمانش را بپوشاند و اظهار نکند».
گفتنی است، پرتو پژوهش، منشوری است در پاسخ به پرسشهای عقیدتی که هر هفته از سوی واحد پاسخ به سؤالات عقیدتی معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم منتشر میشود. /920/ن601/ع