روششناسی نقد احادیث منتشر شد
محمدحسین نصیری، مدیر اجرایی مؤسسه معارف وحی و خرد در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری رسا از انتشار کتاب روششناسی نقد احادیث، جدیدترین اثر علمی حجتالاسلام علی نصیری به همت انتشارات وحی و خرد خبر داد.
وی با بیان اینکه این اثر پس از چهار ماه تلاش برای تمهید مقدمات انتشار، هفته گذشته به چاپ رسید، اظهار داشت: روششناسی نقد احادیث در 824 صفحه و یازده فصل تنظیم شده است.
براساس این گزارش، در فصل نخست کتاب، مفهوم لغوی و اصطلاحی نقد، ضرورت نقد روایات با توجه به راهیافت آسیبها در آنها، پیامد آسیبهای حدیثی، ارتباط نقد احادیث با چهار دانش حدیث و دو روش سندی و متنی نقد روایات مورد بررسی قرار گرفته و بر کارآمدی نقد سندی در روایات فقهی و کارآمدی نقد متنی در روایات اخلاقی و اعتقادی تاکید شده است.
آن گاه با اذعان به فقدان جامعیت و ضعف چینش در برشمردن معیارهای نقد محتوایی که از سوی اندیشوران فریقین ارایه شده، معیارهای نقد متنی روایات در ده محور قرآن، سنت، مبانی دینی، ضرورت دین و مذهب، عقل، تاریخ، اجماع، حسّ و علم، اضطراب متن و ساختار و رکاکت معرفی شدهاند.
فصل دوم کتاب درباره چهار آسیب اصلی احادیث یعنی جعل، نقل به معنا، تصحیف و تقیه سخن گفته شده است و بررسی زمان آغاز راهیافت وضع و جعل در روایات و تاکید بر آغاز آن از دوران پیامبر(ص)، مفهوم نقل به معنا، بررسی کارکردهای مختلف آن، معرفی عوامل راهیافت این پدیده در روایات و بررسی سه دیدگاه در باره نقل به معنا و تقویت دیدگاه مدافعان جواز آن، از جمله مباحث این فصل است.
این فصل پدیده تصحیف عوامل آن و راههای تشخیص تصحیف در روایات را مورد بررسی قرار داده و در بررسی پدیده تقیه بر این نکته تاکید دارد که به سبب حفظ کیان تشیع، گریزی از آن نبوده است و در عین حال اهل بیت(ع) راه تشخیص روایات تقیهای را برای ما تبیین کردهاند.
در فصل سوم کتاب، سیر تاریخی نقد در چهار دوره تاریخی دوران پیامبر اکرم(ص)، دوران اهل بیت(ع)، دوران صحابه و تابعان و از دوران تدوین جوامع حدیثی تا کنون مورد بررسی قرار گرفته است که تبیین نقش اهل بیت(ع) در نقد روایات و بررسی دیدگاه دوازده تن از صاحبنظران شیعه و ده تن از صاحبنظران اهل سنت در زمینه نقد احادیث بر اساس سیر تاریخی، از جمله مباحث این فصل است.
فصل چهارم روششناسی نقد احادیث به بیان مراحل هشتگانه نقد سندی روایات یعنی بررسی اصالت حدیث، بررسی اصالت منبع، بررسی انتساب حدیث به معصوم، بررسی اتصال سند، بررسی هویت راویان، بررسی شخصیت راویان، بررسی سایر طرق حدیث، بررسی ضعفهای بیرونی حدیث اختصاص دارد و عناصر اعتبار یابی منابع حدیثی، قواعد و دشواریهای مراجعه به منابع رجالی از مباحث دیگر این فصل است.
بررسی دو معیار قرآن و سنت و نقش آنها در نقد روایات در فصل پنجم این کتاب به چشم میخورد که مفاد و مدالیل روایات عرضه، برخورد عالمان شیعه و اهل سنت با این روایات، معیار بودن مخالفت تباینی با قرآن، رویکرد صاحبنظران در تحلیل سنت، مولفههای قوت روایات و برشمردن مواردی از روایات که با معیار قرآن و سنت نقد شدهاند، از جمله مباحث این فصل است.
فصل ششم کتاب نقش دو معیار مبانی دینی و ضرورت دین و مذهب در نقد روایات را مورد بررسی قرار میدهد که نقد روایات نکوهش ملیتها، روایات ناظر به مجبور بودن انسانها و روایاتی که به فرمان برداری مطلق از حاکمان ستمگر دعوت میکنند، بر اساس معیار مبانی دینی در این فصل انعکاس یافته است و بررسی مفهوم و ویژگیهای دین و مذهب و نقد روایاتی در سایه این معیار همچون روایات مخالف خاتمیت پیامبر اکرم(ص) از جمله مباحث دیگر آن است.
در فصل هفتم این اثر ارزشمند، نقش معیار عقل در نقد روایات مورد بررسی قرار گرفته و جایگاه عقل در قرآن و روایات، مفهوم و کارکرد عقل از منظر صاحبنظران، دستهبندی روایات در تعامل با عقل، لزوم اجتناب از عقل استحسانی در نقد روایات از جمله مباحث آن است؛ همچنین در این فصل نقد روایات انسان انگاری خداوند و روایات مخالف عصمت پیامبران با استفاده از معیار عقل انعکاس یافته است.
فصل هشتم با بررسی نقش معیار حسّ و علم در نقد روایات، دیدگاههای مختلف در زمینه جایگاه معرفتهای حسی و علمی، مفهومشناسی و تقسیمبندی علوم، نقد و بررسی هشت نمونه از روایاتی که با معیار حس و علم مورد نقد قرار گرفتهاند همچون روایت کاستی استخوان دنده مردان نسبت به زنان و روایت قرار گرفتن زمین بر روی شاخ گاو را مورد تحلیل قرار میدهد.
بررسی نقش دو معیار تاریخ و اجماع در نقد روایات، دستهبندی گزارشها و منابع تاریخی، دیدگاه ابن خلدون در باره کارکرد تاریخ در نقد روایات، بازکاوی مفهوم اجماع و تفاوت دیدگاه عالمان شیعه و اهل سنت در این زمینه و نقد نمونههایی از روایات بر اساس دو معیار تاریخ و اجماع در فصل نهم این کتاب انعکاس یافته است.
در فصل دهم، نقش دو معیار اضطراب و رکاکت در نقد روایات مورد بررسی قرار گرفته است؛ تبیین اقسام اضطراب، تبیین جایگاه معیار اضطراب در نقد روایات با توجه به راهیافت آسیبهایی همچون نقل به معنا در روایات، مفهومشناسی، دستهبندی و تبیین کارکرد معیار رکاکت در نقد روایات و بررسی نقش این دو معیار با برشمردن نقد برخی از روایات از جمله مباحث این فصل است.
فصل یازدهم کتاب به رغم انعکاس نمونههایی از نقد روایات در بررسی هر یک از معیارهای نقد روایات، بر اساس دو روش نقد سندی و متنی، به نقد سه نمونه از روایات یعنی روایت ذباب، روایات هاروت و ماروت و روایت تلقیح خرما اختصاص یافته است و در حقیقت تلاش شده تا کارکرد دو روش نقد سندی و متنی و نقش معیارهای ده گانه مورد تاکید در کتاب در نقد روایات به صورت عملی و تطبیقی بررسی شود.
گفتنی است، کتاب روششناسی نقد احادیث، اثر حجتالاسلام علی نصیری، در قطع وزیری، 824 صفحه، شمارگان 1500 نسخه و به قیمت شانزده هزار تومان از سوی انتشارات وحی و خرد منتشر شد. /920/ت301/ع