رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس:
فقه مقارن براساس فرهنگ علم، تقریب و تعامل شکل گیرد
خبرگزاری رسا ـ حجتالاسلام و المسلمین مبلغی اظهار داشت: ما در فقه مقارن باید به سمت سه فرهنگ؛ یکی فرهنگ علم، دیگری فرهنگ تقریب و سومی فرهنگ تعامل و تبادل برویم و چارچوبه فقه مقارن را بر اساس این فرهنگها بنا کنیم.
به گزارش خبرگزاری رسا،حجتالاسلام والمسلمین احمد مبلغی، رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در کنفرانس «روابط تاریخی و مشرکات مراکز علمی» که به همت مجمع تقریب مذاهب اسلامی و مؤسسه امام صادق(ع) لبنان برگزار شد با بیان این مطلب با برشمردان نقاط قوت و برجسته چهار مرکز بزرگ علمی جهان اسلام یعنی حوزه قم، الازهر، حوزه نجف، و حوزه جبل عامل گفت: هر یک از این مراکز بزرگ در روش پرداختن به فقه دارای ویژگیها و اختصاصاتی هستند که در صورت تجمیع و درآمیختن آنها به هم، فقه مقارن افزون بر خروج از رکود کنونی و رونقیابی، به سطحی پویا و پر کارکرد در جهان اسلام دست خواهد یافت.
وی تصریح کرد: این خصوصیتها عمدتا مضمونی نیستند، بلکه منهجی و روشی هستند؛ در نتیجه اگر اینها به مثابه عناصری وارد فقه مقارن شوند، اصحاب هر مذهب، با مضامینی خلاف مذهب خود مواجه نخواهد شد، و به تعبیر دیگر عناصری هستند که نسبت به پایههای اصلی هر مذهب وضعیتی خنثی دارند.
رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس گفت: از جمله ویژگیهای مهمی که حوزه علمیه قم به آن دست یافته است، عناصری از روش در استنباط مسائل پر تحول جهان کنونی است که اگر تحقیقی تطبیقی در این زمینه صورت گیرد، صدق این مدعا روشن خواهد شد و هنگامی که این مدعا را در کنفرانسی در قطر بیان کردم برخی گفتند روشی که شما میگویید درست است.
وی افزود: حوزه علمیه قم امروز در آستانه بدل شدن به کانون توجه به مسائل جدید قرار گرفته و در زمینه کشف عناصر روشی در استنباط مسائل جدید، پیشرفتهای نسبی کرده است که اگر به خوبی اداره شود، وضعیتی را رقم خواهد زد که فقه درعین حفظ شدن چارچوب آن پاسخگو شود.
حجتالاسلام و المسلمین مبلغی با اشاره به تجربه کهن و طولانی حوزه علمیه نجف اشرف گفت: شیوه فنی بحث در حوزه علمیه نجف اشرف از یک وضوح، شفافیت و کارآمدی بالایی در سه جبنه ورود و خروج در بحث، داشتن اصطلاحات فنی و به کارگیری آنها در بحث و بهره مندی از استنتاج علمی و منطقی برخوردار است.
وی اظهار کرد: علما و مجتهدان نجف اشرف، فنیترین شکل بحث کردن را به نمایش گذاشتهاند که بحث در مدار اصطلاحات فنی و فکرساز قرار میگیرد و هم ورود و خروج دقیقی در بحث انجام میپذیرد و هم کوشش در بحث به سمت نتیجهگیری شفاف سوق مییابد.
رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی گفت: مرحوم محمدتقی حکیم از علمای حوزه علمیه نجف اشرف در کتاب «الاصول العامه للفقه المقارن» از این محصول و شیوه حوزه علمیه نجف(فنی بحث کردن) استفاده کرده و اصول فقه مقارن را بر روی ریلی سوار کرده است که هم مصطلحاتی است، هم ورود و خروج فنی دارد و هم سوق بحث در آن به سمت استنتاج منطقی است.
وی در ادامه این سخنرانی همچنین گفت: یکی از نقاط قوت، تجربه و توانایی الازهر مصر این است که مسائل فرهنگی را به حال خود رها نکرده بلکه توانسته است قابلیتها و امکانات فقه را به سمت فرهنگ ببرند و در مواردی نیز لباس فقه را بر تن فرهنگ بپوشانند.
حجتالاسلام و المسلمین مبلغی تصریح کرد: اگر فرهنگ به حال خود رها شود چه بسا به امر تشریفاتی، زبانی و بیشتر رسمی تبدیل میشود و کارآمدی و حضور در عرصه عمل را در اجتماع از دست خواهد داد. در فرهنگ تقریب، مذاهب باید همدیگر را به رسمیت بشناسند و تعامل درستی نسبت به هم داشته باشند ولی الازهر از این مرحله عبور کرده و مساله جواز تعبد به مذهب شیعه را مطرح کرد که شیخ شلتوت این فتوا را صادر کرد.
وی گفت: الازهر توانست است آنچه قبل از این مرحله در فضای فرهنگی تقریبی وجود داشت که به مذاهب ارزش بدهیم و تعاملات را شروع کنیم، این بحث ارزشی را لباس فقهی که عبارت از جواز تعبد باشد، برتن آن بپوشاند.
وی ادامه داد: در فرهنگ علم گفته میشود ما تابع دلیل اقوی هستیم این یک امر فرهنگی است یعنی به فرهنگ علم ارتباط مییابد، ولی بیشتر برای مجامله، همراهی و همسخنی گفته میشود، ولی شیخ شلتوت در مواردی تصریح کرد که در احوال شخیصه مواردی را یافتم که دلیل شیعه قویتر بود و آن را اخذ کردم. بسیاری از مسائل فرهنگی و اجتماعی را الازهریها وارد فقه کرده و فتواهای ناظر به فرهنگ دادهاند که از این جهت خصوصیت مثبتی دارند.
رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی گفت: در فضای فقه مقارن، تابع اقوائیت دلیل بودن امری است که باید پذیرفته شود، در ناصریات سیدمرتضی چنین چیزی به چشم میخورد و علامه حلی نیز مواردی از این قبیل را دارد، ما در فقه مقارن باید به سمت سه فرهنگ؛ یکی فرهنگ علم، دیگری فرهنگ تقریب و سومی فرهنگ تعامل و تبادل برویم و چارچوبه فقه مقارن را بر اساس این فرهنگها بنا کنیم.
وی همچنین با اشاره به اهمیت حوزه سابق جبلالعامل نیز گفت: شهیدین مؤسس این حوزه کهن بودند و ویژگی برجسته مدرسه فقهی جبلالعامل در ارتباط با فقه مقارن این است که نمونه عرضه شده از فقه مقارن در این مدرسه واجد سه بعد پژوهشی، آموزشی و افتایی است.
حجتالاسلام و المسلمین مبلغی ادامه داد: هیچجا چنین خصوصیتی نیست که فقه مقارنی برخوردار از این سه بعد باشد، به عنوان مثال شهیدین کتابهای را در فقه مقارن نوشتند شهید اول «قواعد و فوائد» و شهید ثانی نیز «مسالک» را نوشتند اینها فقه مقارن هستند و یک پژوهش، بررسی و بحث است ولی مهم این است که آنها فقه مقارن را نیز تدریس میکردند و این بعد آموزشی فقه مقارن بود. شهیدین در کنار آموزش مذهب شیعه و مذاهب اربعه به افتاء به مذاهب اربعه نیز دست میزدند که این نشان میدهد همه ظرفیتهای مربوط به فقه را در فقه مقارن دنبال میکردند.
وی اظهار کرد: مجمع فقهی جده علاوه بر الازهر از دیگر مراکز مهم اهل تسنن است که پتانسیل و ظرفیت بالایی برای فقه مقارن دارد، اگر در این حوزههای بزرگ علمی جهان یک تعامل فقهی ایجاد و هر مذهبی حرف خود را بزند و در قبال مشکلات خروجیهای مشترک گرفته شود عالم اسلام بدون آن که الغاء مذهب صورت گیرد شاهد یک تحول و تطور در تعامل همراه با احترام خواهد شد. با این همکاری فقه مقارن در کوتاهترین زمان ممکن میتواند ارتقای بزرگی پیدا کند./917/د103/ص
ارسال نظرات