پنجاه و ششمین شماره فصلنامه علوم سیاسی منتشر شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، تازه ترین شماره فصلنامه علمی ترویجی علوم سیاسی با هفت مقاله تخصصی به همت دانشگاه باقر العلوم علیه السلام  منتشر شد.

در این شماره می خوانید: «تغییر ساختارهای اجتماعی و تحول فقه سیاسی در دوره مشروطه»، «حریم خصوصی در کلام و سیره امام علی علیه السلام»، «فرهنگ تکثر گرای غربی و چالش های نو پدید آن در زیست و هویت مسلمانان شرقی»، «آموزه های انسجام جوامع چند فرهنگی در اندیشه سیاسی اسلامی»، «مسأله یابی جایگاه دین در روابط بین الملل»، «بررسی اثرات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر روندهای سیاسی آسیایی مرکزی»، «آثار عناصر هویت بر شکل دهی سیاست خارجی مشترک کشورهای اسلامی خاورمیانه».

تغییر ساختارهای اجتماعی و تحول فقه سیاسی در دوره مشروطه

محمود شفیعی

چکیده: فقه سیاسی شیعه در دوره طولانی غیبت با تکیه بر اصول اجتهادی خود و در تعامل با شرایط مختلف تاریخی همواره در پاسخ به پرسش های سیاسی و اجتماعی به شکلی مناسب متحول گشته و در وجهی پویا تداوم یافته است. از زمان تأسیس سلسله صفویه تا مشروطه نه تنها مناسبات سیاسی و اجتماعی حاکم بر جامعه ایران تغییرات گسترده ای یافت، بلکه اندیشه های سیاسی جدیدی نیز به تدریج وارد تاریخ اندیشه پردازی ایران شد. شکل گیری حکومت شیعی و امکان دخالت روحانیت شیعه در امور سیاسی در این مدت از یک سو و ورود اندیشه مشروطه از مغرب زمین از طرف دیگر، آن چنان شرایط جدیدی پدید آورد که فقه شیعه نیز به فراخور مناسبات جدید اجتماعی و شکل گیری ذهنیت جدید سیاسی، از کلان نظریه صبر و انتظار قدیم ـ که تنها فقه سیاسی را در قلمرو زندگی خصوصی مؤمنان امکان پذیر می نمود ـ خارج گشت و نظریه تاریخی جدیدی را به وجود آورد که می توان از آن به نظریه جواز تأسیس حکومت نیمه مشروع در دوره غیبت تعبیر نمود. این نظریه برخلاف نظریه سلبی گذشته که در شکل اثباتی تنها حاکم مشروع برای رتق و فتق امور خصوصی مؤمنان را تبیین می نمود، روی تأسیس سازمان سیاسی برای اداره جامعه تمرکز یافت. این مقاله، مکانیسم این تحول و تطور را با تکیه بر رهیافت جامعه شناسی معرفت و به روشی تاریخی مقایسه ای توضیح می دهد.

حریم خصوصی در کلام و سیره امام علی علیه السلام

معصومه عامری

چکیده: حق حریم خصوصی از اصول ارزش مند حقوق بشر می باشد. امام علی علیه السلام به عنوان الگوی حاکم شایسته برای دولتمردان و هم در دوران حکومت خویش و هم در غیر آن، به مسأله پاسداشت حریم خصوصی پرداخته و از برترین منادیان حقوق بشر و عاملان به آن می باشد. بررسی های انجام شده حاکی از آن است که در کلام امام، از اصطلاح حریم خصوصی یاد نشده و امام، رویکردی تحول گرایانه نسبت به آن داشته و از حریم خصوصی در قالب حقوق دیگر حمایت نموده است. بررسی کلام و سیره امام علی علیه السلام درباره حق حریم خصوصی، برای ارائه الگویی شایسته که قادر است راهکارهای مناسبی را در این حیطه بیان نماید و بتواند با حفظ دینی بودن نظام، به فرد به عنوان یک انسان فارغ از عقیده بنگرد و نه تنها حقوق بشر، بلکه حقوق شهروندی را نیز مورد حمایت قرار دهد و در سایه گستر این حکومت، همه افراد با هر مسلک و عنوانی از امنیتی کامل و همه جانبه برخوردار باشند، به عنوان یک ضرورت احساس می گردد که این مقاله کوشش می کند موضوع فوق را در کلام و سیره امام علیه السلام جست و جو و تحلیل نماید.

فرهنگ تکثر گرای غربی و چالش های نو پدید آن در زیست و هویت مسلمانان شرقی

حبیب الله بابایی

چکیده: در این مقاله با مروری بر مختصات فرهنگ متکثر مدرن در دنیای غرب، چالش های برآمده از (تکثر فرهنگی) در زیست دینی غربی ها مانند (سکولاریزاسیون استدلالی روان شناختی)، (ضعف ایمانی)، و (بحران هویت دینی) مورد اشاره قرار می گیرد. آن گاه با تطبیق فضای فرهنگی غرب بر وضعیت جدید دنیای اسلام، که نشانه هایی از غرب زدگی فرهنگی در آن آشکارا دیده می شود، امکان تکرار همان چالش های زیستی و هویتی، هر چند به شکلی متفاوت، در فضای غیر غربی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. سپس در خاتمه با اشاره به رویکردهای مختلف در حل تکثر سکولار غربی در جامعه مسلمانان و ایجاد وحدت مترقی اسلامی (صراط مستقیم توحیدی)، بر ضرورت تکثیر و تکثر اسلامی (سُبُل توحیدی) به مثابه جانشینی برای وضعیت پلورال مدرن امروز تأکید خواهد شد.

آموزه های انسجام جوامع چند فرهنگی در اندیشه سیاسی اسلامی

غلامرضا بهروز لک

امان الله شفایی

چکیده: باتوجه به ظرفیت های جوامع چند فرهنگی (به ویژه کشورهای چند فرهنگی اسلامی) در گسیختگی و میل به سوی بحران های اجتماعی و سیاسی، این نوشتار با مراجعه به اندیشه و فلسفه سیاسی اسلامی، اصول و آموزه هایی را با عنایت به اقتضائات و شرایط جوامع چند فرهنگی مورد تحلیل و تبیین قرار داده است که به کار بستن آن ها می تواند موجبات انسجام اجتماعی و سیاسی در این جوامع را فراهم کند. این نوشتار بر اساس تعریفی که از انسجام و چند فرهنگی ارائه داده، از پرداختن به آموزه های کلی در باب انسجام پرهیز و صرفا بر آموزه هایی تأکید نموده است که بیشترین ثمره را برانسجام جوامع چند فرهنگی بر جای خواهد نهاد. لذا آموزه های هشت گانه تلقی فراگیر از امت واحده، جامع گرایی و کل گرایی آموزه ها، تکثرگرایی اسلامی، صلح و همزیستی، تساهل و مدارا، احترام به تفاوت ها، اصل محبت و نفی خشونت، و تعاون و تعامل، مهم ترین آموزه ها در اندیشه و فلسفه سیاسی اسلامی هستند که عنایت به این آموزه ها، به حل و فصل منازعات برخاسته از چند فرهنگی بودن کشورهای اسلامی ای مانند: افغانستان، عراق و لبنان مساعدت خواهد کرد.

مسأله یابی جایگاه دین در روابط بین الملل

رسول نوروزی فیروز

چکیده: این نوشتار بر اهمیت مسأله یابی جایگاه دین در روابط بین الملل تأکید می نماید که به منزله مقدمه ای برای دست یابی به علمی اجمالی در مباحث مربوط به دین در روابط بین الملل می باشد. از جمله این مقدمات، تبیین چگونگ یک حذف و به حاشیه رانده شدن دین از روابط بین الملل، ارائه تعریفی دقیق و روشن از هر دو مفهوم، و ماهیت رابطه میان دین و روابط بین الملل؛ موانع نظریه پردازی تئوری دینی روابط بین الملل می باشد که در این مقاله به طور مختصر به آن ها پرداخته می شود. این مقاله بر این فرضیه استوار است که پیش از تئوری سازی در باب نقش و جایگاه دین در روابط بین الملل می بایست مسأله یابی این امر صورت پذیرد تا با در نظرگرفتن تمامی جوانب آن، امکان تحقق نظریه ای دینی (اسلامی) فراهم آید. از آنجا که مفروض اصلی روابط بین الملل مدرن بر پایه مبانی سکولاریسم است، لذا فهم رابطه دین و روابط بین الملل، مترتب بر کشف رابطه دین و سکولاریسم است. به دیگر بیان با تحدید مفاهیم دین و روابط بین الملل، و فهم رابطه دین و سکولاریسم می توان چارچوب روشنی برای فهم ارتباط دین و روابط بین الملل به دست داد.

بررسی اثرات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر روندهای سیاسی آسیایی مرکزی و رهیافت های بنیادین (با تمرکز بر دوران پس از استقلال کشورهای آسیای مرکزی)

ابوالفضل لطفی زاده

چکیده: آسیای مرکزی به عنوان بخشی از گستره حوزه تمدنی ایران، از جایگاه ویژه ای در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران برخوردار است. وجود اشتراکاتی چون آئین، کیش، قرابت جغرافیایی، اشتراک زبانی و حضورایرانیان مقیم و پیوندهای تاریخی، فرهنگی و امتیاز غلبه تأثیرگذاری فرهنگ ایران بر تأثیرپذیری (شخصیت های فرهنگی) بین ایران و آسیای میانه و نیز پتانسیل های عظیم نفت و گاز و .. فرصت های بالقوه ای را پیش روی ایران قرار داده که ایران نمی تواند خود را در محدوده اهداف ملی محبوس کند و به نوعی موجب شده تا زمینه های مناسبی برای گسترش مناسبات فراهم گردد.

جمهوری اسلامی ایران با فراز و نشیب های عمده ای در سیاست خارجی خود در این منطقه رو به رو بوده است. تا جایی که برای دست یابی به حقوق اولیه همسایگی و ذی نفع شدن در منافع مشترک باید از مسیر سخت دفع نیروهای بیرونی عبور نماید. بر این اساس، بررسی شرایط منطقه ای برای شناخت سطح روابط استراتژیک کشور با آن، از ضرورت های اولیه می باشد. البته در اثرگذاری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر روندهای سیاسی آسیای مرکزی، موانعی نیز وجود دارد که مهم ترین آن ها عبارتند از: فقدان استراتژی سیاست خارجی جامع که در قالب آن، سیاست خارجی ما درآسیاس مرکزی تدوین شده باشد، وجود تصور غلط از جمهوری اسلامی ایران در منطقه و تلاش اندک ما برای بازسازی این تصویر، خصومت آمریکا با ایران و تلاش این کشور برای مهار ایران.

آثار عناصر هویت بر شکل دهی سیاست خارجی مشترک کشورهای اسلامی خاورمیانه

غلامرضا عراقی

چکیده: هدف این مقاله بررسی تأثیرگفتمان های هویت بر شکل دهی و یا عدم شکل دهی سیاست خارجی مشترک اسلامی با عنایت به مؤلفه های تأثیر گذار در حوزه داخلی و خارجی کشورهای مسلمان حوزه خاورمیانه است. دو مؤلفه اساسی در این چارچوب، اعتقادات و ارزش ها و فشارهای قدرت های فرا منطقه ای است. پژوهش بر این نظر است که اعتقادات، زمینه های انتزاعی لازم جهت شکل دهی هویت را فراهم می آورد اما هویت های بر آمده از ارزش ها لزوما کارکرد همگراساز ندارند. بدین معنا که اگر چه اعتقادات دینی، نظیر اعتقاد به خدا، پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله، قبله و کتاب مشترک، کشورهای مسلمان خاورمیانه را به شکل دهی سیاست خارجی مشترک رهنمون می سازد (نقش ایجابی)، اما در عین حال، افتراقات مذهبی ـ فرقه ای که گفتمان هایی در درون گفتمان اسلامی هستند، مانع از شکل دهی سیاست خارجی مشترک اسلامی خواهند شد (نقش سلبی). از سوی دیگر، غرب نیز تأثیرات ایجابی و سلبی بر این فرایند دارد. چه اینکه وقتی اقدامات غرب کل جامعه اسلامی را به چالش می کشد (مثل اسلام ستیزی) نقش ایجابی را در فرایند شکل دهی سیاست خارجی مشترک اسلامی ایفا می کند و وقتی در ایجاد روابط دوستانه میان کشورهای مسلمان کار شکنی می کنند (مثل تلاش در جهت تهدید جلوه دادن ایران و شیعیان) نقش سلبی در این فرایند دارند.

پنجاه و ششمین شماره فصلنامه علوم سیاسی به صاحب امتیازی دانشگاه باقر العلوم علیه السلام و مدیر مسؤولی شمس الله مریجی در 200 صفحه با قیمت 2100 تومان منتشر شده است./913/پ202/ق