خاستگاه تشیع و پیدایش فرقههای شیعی در عصر امامان

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از پایگاه اطلاع رسانی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، کتاب «خاستگاه تشیع و پیدایش فرقههای شیعی در عصر امامان» تألیف آقای علی آقانوری است که در هفت فصل سامان یافته و سعی دارد گزارشی تاریخی از شکل گیری و تکون تشیع در بستر تاریخی آن، ارائه دهد.
روشمندی کتاب و استفاده از منابع اصیل از ویژگیها بارز کتاب است که نشان از آشنایی دقیق مؤلف محترم با زمینههای بحث دارد؛ همچنین نثر کتاب بسیار دلنشین و خوش خوان است.
مؤلف در فصل نخست چگونگی پیدایش فرق اسلامی، با بیان معنی فرقه و مراد از آن به دلایل و مسائلی پرداخته که فرق اسلامی بر اساس آن شکل گرفتهاند.
فصل دوم که شیعه و فرقههای شیعی از نگاه ارباب ملل و نحل نام دارد، به پیشینه نگارش آثاری در باب فرق اسلامی که بیشتر به کتاب المقالات شهرت دارند، اشاره کرده و معرفی انتقادی از مهمترین منابع ملل و نحل نگاری اسلامی که مؤلف خود در تألیف کتاب از آنها بهره برده، آورده است (ص 51- 67).
این بررسی که نخست با ذکر کتاب الزینه فی الکلمات الاسلامیه العربیه از ابوحاتم رازی داعی اسماعیل وفادار به سنت قرمطیان آغاز شده با شرح و معرفی چهارده اثر پایان یافته است.
در میان آثاری که در این کتاب از آنها سخن گفته شده نام دو کتاب فرق الشیعه منسوب به حسن بن موسی نوبختی و کتاب المقالات و الفرق سعد بن عبدالله اشعری که گزارشهای مهمی درباره تاریخ تشیع آوردهاند، آمده است.
فصل سوم که مفهوم شناسی شعیه و تشیع نام دارد (ص 91- 116) به بررسی تکوین تاریخی مفهوم شیعه و تطور معانی مختلف آن در بستر تاریخی دارد.
نظریههای مختلف در باب شکلگیری شیعه و نقد و بررسی آنها موضوع فصل چهارم را تشکیل داده (ص 117-155) که از فصلهای خواندنی کتاب است.
بررسی مشکلات سیاسی، اجتماعی شیعه و رهبران شیعی در عصر ائمه (ص 157-196) فصل بعدی کتاب است؛ تعامل شیعیان در عصر اموی و عباسیان با حکومت و مشکلات آنها به تفصیل در این بخش مورد بحث قرار گرفته است.
بررسی اختلافات سیاسی کلامی شیعیان و اصحاب امامان موضوع فصل ششم کتاب است (ص 197-243) که فصلی بلند و با اهمیت است.
درگیری میان سادات حسنی و امامیه که آغازگر این بخش است با ذکر منازعات کلامی میان این دو جریان در عصر ائمه ادامه یافته و به عنوان مثالهایی از این گونه منازعات و محتوی آنها، مؤلف محترم از رساله قاسم بن ابراهیم رسی یاد کرده است(ص 203-205).
بحث از مسأله علم امام و ماهیت کلامی امامت در اندیشه اصحاب ائمه موضوع مفصلی است که به تفصیل در این بخش مورد بررسی قرار گرفته است (209-243)
انشعابات شیعی در عصر امامان (ص 245-317) که فصل هفتم و آخرین بخش کتاب را تشکیل می دهد، گزارشی از فرقهها و نحلههای شیعی در عصر ائمه است. بحث از کیسانیه که ظاهرا قدیمی ترین فرقه شیعی در عصر ائمه است، نخستین فرقه مورد بحث مؤلف است (ص 245-255) زیدیه و انشعابات مختلف آن (ص 255-272) دومین فرقهای است که مورد بحث قرار گرفته است./997/د101/ق