کتاب جامعهپذیری دینی در ایران به چاپ رسید

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، مفهوم جامعهپذیری و به تبع آن جامعهپذیری دینی مفهومی نسبتا جدید است و از قدمت و پیشینه تاریخی طولانی برخوردار نیست، در عین حال، با توجه به اهمیت جامعهپذیری، این موضوع مورد توجه اندیشمندان رشتههای مختلف علوم انسانی قرار دارد. پرسش اصلی این کتاب این است که در یک جامعه دینی چگونه باورها، ارزشها و آموزههای دینی از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود؟
این کتاب شامل مقدمه و شش فصل با عناوین: «کلیات، مبانی جامعهپذیری، مباحث نظری جامعهپذیری، جامعهپذیری دینی ، کارگزاران جامعهپذیری دینی و جمعبندی» می شود.
نویسنده در مقدمه این کتاب آورده است: «در مورد نسل کنونی، دست کم تهنشستهایی از الگوهای مستقر حیات دینی که پیشاپیش در نهاد دینداران معاصر رسوخ و استقرار یافتهاند، حضور دارند و این امر امکان مقاومت و پایداری در برابر هجوم مخرب الگوها و ارزشهای دینی را، برای آنها فراهم میکند، اما در مورد نسلهای بعدی چنین امکانی از پیش منتفی است. نسلهای بعدی در شرایطی بزرگ میشوند و بهبار مینشینند، که جذابترین و اغواکنندهترین الگوهای غیردینی در قالب سرگرمیهای متنوع و گوناگون و امکاناتی که رسانههای جمعی به خصوص ماهواره و اینترنت امکانپذیر میکند، در مرئی و منظر این نسل قرار میگیرد و از این لحاظ این الگوها به حیلهها و نیرنگهای مختلف پیش از دغدغهها و علایق دینی، در درون نهاد افراد مستقر میشوند و به عنوان بخش مستور و مخفی وجود و نهاد که از درون رفتارها را کنترل میکند، اما هیچگاه در سطح آگاهی و شعور او حضور نمییابند، با مکانیسم ناخودآگاه، رفتارها، علایق و انگیزههای فرد را در کنترل میگیرند.
«مقدمه، تعریف و بررسی مفاهیم، جامعهپذیری، فرهنگ، فرهنگ پذیری، دین، فرهنگ دینی و جامعهپذیری دینی» را در فصل اول با نام کلیات میخوانیم.
در مقدمه این فصل آمده است: «مراد از جامعهپذیری دینی به عنوان مفهوم هم خویشاوندی جامعهپذیری، فرایندی است که افراد یک جامعه به تدریج با باورها، اعمال، آیینها، مراسم، مناسک، ارزشها و هنجارها و نمادهای دینی جامعه آشنا شده و آنها را فرا میگیرند و با درونی ساختن آنها به عنوان افراد دیندار ظاهر میشوند... کتاب کنونی با به کارگیری مفهومی نسبتا نوپا اما کارآمد(جامعهپذیری دینی) سعی میکند ضمن بررسی جامعهپذیری به صورت کلی و شرح ابعاد، گونهها، عوامل و نظریههای مربوط به آن، به مطالعه و بررسی ابعاد گوناگون جامعهپذیری دینی با تأکید بر الگوهای جامعهپذیری دینی در ایران بپردازد.»
در فصل دوم با عنوان مبانی جامعهپذیری، عناوین زیر مورد بررسی قرار گرفتهاند: «مقدمه، پیشینه مفهوم جامعهپذیری، اصول بنیادین جامعهپذیری، جامعهپذیری آشکار (رسمی)، جامعهپذیری پنهان (غیررسمی)، مکانیسم جامعهپذیری، دستاوردهای جامعهپذیری، و عوامل و کارگزاران جامعهپذیری».
در بخشی از مقدمه فصل دوم نوشته شده است: «از آنجا که مرگ سرنوشت محتوم هر فرد انسانی است، جانشینی اعضای جامعه باید تضمین گردد. این نیاز، به وسیله تولید مثل که میراث ژنتیکی جامعه را تداوم می بخشد، برآورده میشود. اما جامعه برای زندهماندن، افزون بر انتقال میراث ژنتیکی، نیازمند تداوم و انتقال میراث فرهنگی است که از طریق فرایند جامعهپذیری صورت میگیرد... این فصل به بررسی مبانی جامعهپذیری میپردازد، زیرا بررسی دقیق(جامعهپذیری دینی) و عناصر و مؤلفههای آن، بدون شناخت مبانی(جامعهپذیری) بهصورت عام، میسر نیست».
فصل سوم که مباحث نظری جامعهپذیری، نام گرفته است به «جامعهپذیری از دیدگاه روانشناسان، نظریه ژان پیاژه، جامعهپذیری از دیدگاه انسانشناسان فرهنگی، و جامعهپذیری از دیدگاه جامعهشناسان» پرداخته است.
در قسمتی از مقدمه فصلسوم میخوانیم: «میتوان گفت در واقع برای بحث دقیقتر پیرامون جامعهپذیری یک نگاه بینرشتهای نیاز است تا همه ابعاد و زوایای این موضوع مهم، کالبدشکافی شود... در این نوشتار سعی شده است با یک رویکرد بینرشتهای به موضوع جامعهپذیری توجه شود. البته در این میان جامعهشناسان در مقایسه با روانشناسان و انسانشناسان فرهنگی با نگاه عمیقتری به بررسی این موضوع پرداختهاند.
فصل چهارم جامعهپذیری دینی نام دارد که شامل «جامعه آرمانی، جامعه پذیری دینی، روشهای جامعهپذیری دینی، روشهای آشکار جامعهپذیری دینی، و روشهای پنهان جامعهپذیری دینی» است.
نویسنده در بخشی از مقدمه فصل چهارم آورده است: «نقطه آغاز جامعه دینی یا به تعبیر دقیقتر، جامعه اسلامی، به بعد از بعثت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) باز میگردد. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، به موازات ارائه برنامههایی در جهت تربیت و خودسازی افراد، تلاش پیگیر نمود تا قید و بندهای اجتماعی را که از زمان جاهلیت به پای انسانهای آن روزگار و زندگی روزمره آنان بسته بود، بگسلد و ارزشها و هنجارهای نوینی وضع کند و سرانجام، یک جامعه دینی بسازد.»
«کارگزاران جامعهپذیری دینی» نام فصل پنجم است که عناوین: «کارگزاران اولیه جامعهپذیری دینی و کارگزاران ثانویه جامعهپذیری دینی» را در خود گنجانده است.
مؤلف در مقدمه فصل پنجم نوشته است: «از آنجایی که جامعهپذیری دینی بخشی از فرایند جامعهپذیری است، همان عوامل، نهادها، مؤسسات و سازمانهایی که در جامعهپذیری افراد نقش دارند، به نحو مستقیم و غیرقابلانکاری در جامعهپذیری دینی افراد، نقش دارند... خانواده یکی از مهمترین نهادهایی است که تنها برای این منظور خاص تشکیل نمیشود که ارزشهای دینی را منتقل کند، در عین حال، یکی از عوامل بسیار مهم جامعهپذیری دینی است.»
فصل ششم کتاب جمعبندی از جامعهپذیری و استنتاجهای نظری را در خود جای داده است.
لازم به ذکر است، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری پژوهشکده باقرالعلوم علیهالسلام کتاب جامعهپذیری دینی در ایران تألیف محمدشریف حیدری را در 225 صفحه و با شمارگان 1000 نسخه و به بهای هفت هزار تومان به انتشار رسانده است./992/ن601/ق