اگر هنرمند خود را در خدا فانی کند، خداوند در آثارش تجلی مییابد

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از سوره مهر درباره کتاب «همسفرآسمان» مصاحبه ای با نویسنده صورت گرفته است که متن آن به شرح زیر است:
خانم ابراهیمی بهتازگی کتاب «همسفرآسمان» درباره زندگی هنری شهید آوینی، از شما منتشر شده است. بعنوان آغاز گفتگو قدری درباره این اثر توضیح دهید؟
کتاب «همسفر آسمان»، که بهتازگی به همت انتشارات سوره مهر منتشر شده، و کتاب «روایت در روایت»، که بهزودی توسط ناشر مزبور به چاپ خواهد رسید، بر مبنای مطالعاتی بود در پژوهشگاه اندیشه و هنر اسلامی حوزه هنری، به منظور تدوین سرفصلهای درسی رشته سینما، بر اساس تفکر و اندیشه سید مرتضی آوینی و به همت بزرگوارانی چون استاد گرامی سید علیاصغر تقوی و کارشناس محترم سید محمدحسین حسینی. این دغدغه درباره سرفصلهای رشتههای دانشگاههای هنری، بهویژه سینما، بوده که در حال حاضر سرفصلهایی که در آن تدریس میشود با تفکر و اندیشه اسلامی و حکمت و فلسفه فاصله و شاید تفاوت دارد.
از آنجایی که پس از دو سال، به دلیل تغییرات مدیریتی در حوزه هنری، گروه کارشناسی این موضوع از هم گسست، و نگرانی از اتفاقات عجیب و غریب پس از تغییرات و جابهجایی مدیریتی در کشور، که معمولاً به هدر رفتن سوابق گذشته منجر میشود، به منظور پیشگیری از این اتفاق، مطالب مطروحه در جلسات کارشناسی ـ اعم از متون دستهبندیشده، گفتوگوهای نامنظم و... ـ را تنظیم و تدوین کردم و بخشی از آنها را در کتاب «روایت در روایت» استفاده کردم.
بنابراین، با توجه به حجم زیاد مطالبی که شخصا گردآوری کرده بودم و بر اساس گفتوگو و مصاحبه با افراد نزدیک به سید مرتضی آوینی، داستان زندگی فرهنگی و هنری سید مرتضی آوینی را به رشته تحریر درآوردم.
اما هدفم از تحریر کتاب «همسفر آسمان»
با حضور در بهشت زهرا ـ به دلیل دغدغههای شخصی ـ و تنفس در آتمسفر شهدا و گذر از آرامشکده این یاران امام حسین علیه السلام هزاران سؤال در ذهنم نقش میبست: زندگی بسیاری از کسانی که شبهای جمعه در بهشت زهرا، در کنار آرامگاه شهدا، قدم میزدند برایم گنگ و نامفهوم بود. سکوت پرمعنا، خیره نگریستن به دوردست، و فرار از پرسشهای سمج در پاسخ به این سؤال که چرا به قطعه شهدا میآیید ارادهام را برای یافتن پاسخ و تلاش برای ورود به این درون آرام پُرتلاطم زیبا قلم را در دستانم ثابت قدم کرد.
داستان «همسفر آسمان» بستری بود تا بخش بسیار کوچکی از تفکر و اندیشه شهید مرتضی آوینی را به زبان ساده به تحریر درآورم. امیدوارم دوستداران این بینش و تفکر، علاوه بر قدم زدن در بستر آرمانهای شهیدان، بتوانند درباره تفکر و اندیشه انسان بزرگی که دردش جوانان و انسان معاصر بود تعقل و تفکر کنند. از سوی دیگر، اعتقاد دارم درک آثار انقلاب و جنگ و مردان روزگارش، که در جهانی متفاوت میزیستهاند، همچون روایات دوران اساطیری، که امروز برای ما بینیاز از تأویل و تفسیر نیست، برای بسیاری از جوانان همین نسل بسیار دشوار است. بنابراین، باید با تدوین این آثار کلمات، جملات، و دیدگاههای آنان را رمزگشایی و درخور فهم سازیم. آثار هنری انقلاب و جنگ روایت و اندیشهای است که در ذهن فعال شکل گرفته و در قلمهایی جوشیده که خود راوی روایتی دیگرند.
همچنین، نگاه به دوردست به منظور روشن نگاه داشتن چراغ هنر انقلاب برای نسلهای دوران بعد است که میخواهند در هزارتوی تاریخ و فرهنگ بزرگان تاریخ و اسلام و انقلاب اسلامی ایران واجویی و ریشهیابی کنند و در پی هنرمندانی باشند که تفکر و اندیشه آنان در آرمانها و اندیشههای حضرت امام خمینی قدس سره الشریف گره خورده و ولایتپذیر بودهاند. بنابراین، لازم است منابع موثقی از شیوه زندگی آنان و مشکلات و سختیهایی که متحمل شدهاند در اختیار نسلهای آینده قرار بگیرد.
کوتاهی ما قطعا به قلب تاریخ توسط بیگانگان و جایگزینی هنرمندان بیتعهد و بیتناسب با انقلاب اسلامی و تفکر و اندیشه حضرت امام قدس سره الشریف منجر خواهد شد.
سینمانگاری یکی از دغدغههای شماست، چون در شرح و زندگی شهید آوینی بیشتر دیدگاههای سینمایی وی را بررسی کردهاید؟
مباحث گروه کارشناسی نقد آثار شهید آوینی بر این محور بود که آوینی انسان بزرگی است که حرارت ایمان و یقین خود را بر خزانیترین فصل هنر معاصر، یعنی سینما، آخرین دستاورد تغافل بشری، تاباند برای اشراق معانی متفاوت و درک تجلی حضور رحمانی در این گریزگاه ظهور جسمانیت و انانیت بشر مدرن و آفتابی شد. شهید اهل قلم راه را نمینمود بلکه خود راه بود.
آوینی معتقد است، برخلاف آنچه عموماً نقل میشود، فیلمْ بازآفرینی یا بازتاب واقعیت نیست، بلکه بازتابی است از درون فیلمساز، بنابراین، او اصالت را به فیلمساز میدهد. وی از فیلمسازی نام میبرد که در ساحت حقیقت گام برداشته و از تکنیک و تکنولوژی عبور کرده است. بنابراین، فیلمسازی که خود وارد ساحتی از حقیقت گشته و با هستی ارتباطی تنگاتنگ برقرار کرده به نسبت معرفتی که کسب نموده میتواند از تکنولوژی عبور نماید و فیلمی متناسب با تفکر و اندیشه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس بسازد.
از آن جایی که دغدغه من تولید فیلم مستند و شناخت ماهیت سینماست، در حوزه سینما، هنرمندان فرهیختهای همچون ابراهیم حاتمیکیا و رسول ملاقلیپور را به خاطر نگاه نظربازانهشان در ساخت فیلمهای دفاع مقدس انتخاب کردم.
«همسفر آسمان»، درباره زندگی شهید آوینی. آیا خواننده با مطالعه این کتاب بهدرستی به وجوه زندگی شهید آوینی پی خواهد برد؟
هر کسی از ظن خود شد یار من. این دو جلد کتاب چکیدهای است از احوالات شهید اهل قلم سید مرتضی آوینی. آوینی چشمهای است که میجوشد.
آیا دیدگاه فلسفیـ عرفانی شهید آوینی به مقوله هنر،همواره در ایشان وجود داشته یا اینکه آوینی بهمرور زمان به این نوع نگرش رسیده است؟
در کتاب کاملا آن را بررسی کردهام. با پیروزی انقلاب اسلامی، سید مرتضی سرچشمه حقیقت را مثل بسیاری از یاران حضرت امام قدس سره الشریف یافته بود. او شیفته امام خمینی شده بود. کم کم عاشقانهای به رنگ خدا در درون آوینی شکل گرفت. نور در جای جای سلولهایش در هم میتنید. او آرام آرام به تماشا دعوت میشد و رنگ و بوی زندگیاش در مسیر تغییری شگرف بود. او به دنبال جمال درونی برای رضایت سرچشمه هستی قدمها را هر روز بلندتر برمیداشت.
او معتقد بود اگر هنرمند خود را در خدا فانی کند، خداوند در آثارش تجلی مییابد.
بهزعم شما، اگر امروز شهید آوینی در قید حیات بودند، چه دغدغههایی در هنر داشتند؟
به نظر شما، دغدغه آوینی که این همه مطلب و مقاله دارد همه به نتیجه رسیده است؟ سید مرتضی آوینی دغدغهاش انسان معاصر بود؛ انسانی که روز به روز از خودش دور میشود./998/د101/ق