هفدهمین شماره دوفصلنامه آموزه های قرآنی را منتشر شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این دوفصلنامه شامل هشت مقاله با عنوان‌های زیر است:

«بررسی جایگاه صلح فرهنگی در قرآن کریم/ مهدی حسن‌زاده، رسول اکبری چایی‌چی»

«شواهد قرآنی روایات باب کبر اصول کافی/حسن خرقانی، سید مهدی خدایی»

«بررسی روایت إقرأ کما یقرأ الناس با نگاهی به فهم شیخ انصاری/ محمدعلی مهدوی‌راد، سیدعلی دلبری، علی نصرتی»

«تأثیر سرمایه اجتماعی بر نفوذ اجتماعی دین؛ در آموزه‌های قرآن/ سعید معیدفر، محمدباقر آخوندی»

«مؤلفه‌های نظریه اجتماعی بر اساس مبانی شناخت جامعه در قرآن/ غلامرضا جمشیدیها، مجید کافی»

«تحلیل معناشناختی توجه به علم خدا و آثار آن در رفتار انسان از دیدگاه آیات و روایات/ عبدالهادی مسعودی، عبدالحسین کافی»

«معناشناسی واژه ذکر در قرآن کریم سهراب مروتی، سارا ساکی»

«تحلیل و بررسی روش تفسیری کیوان قزوینی/ عباس مصلایی‌پور، یحیی میرحسینی»

بررسی جایگاه صلح فرهنگی در قرآن کریم

 مهدی حسن‌زاده

رسول اکبری چایی‌چی

چکیده: بر خلاف نگاه برخی منتقدان معاصر که ادیان را از عوامل اصلی بروز درگیری و مناقشات در تاریخ بشر، به ویژه در تاریخ معاصر می‌دانند، به نظر می رسد ادیان و متون مقدس آن‌ها می‌توانند در زمینه نفی خشونت و اهتمام در ایجاد صلح، نقشی کارساز داشته باشند. به طور خاص، برای دستیابی به راهکارهای متون مقدس در این زمینه، می‌توان از نظریات خشونت و صلح بهره برد تا چارچوبی مشخص تنظیم شود. جستار حاضر بر آن است تا از مجرای نظریات پیشتاز در این زمینه، به برخی آیات قرآنی مرتبط، توجه کند. قرآن کریم در مقام منبع مهم معرفتی و نگرشی، در آیات خود به مخالفت با خشونت فرهنگی پرداخته و توصیه‌ها و قابلیت‌های مناسبی در برقراری صلح فرهنگی پیش داشته است. در زمینه صلح‌آفرینی فرهنگی نیز می‌توان بر عنصر همدلی متمرکز شد که قرآن کریم آن را بیش از هر چیز با زبان اشتراکات انسانی معرفی می‌کند؛ اشتراکاتی که می‌‌توانند در سه مقوله متافیزیکی، زیستی و تاریخی دسته‌بندی گردند.

شواهد قرآنی روایات باب کبر اصول کافی

حسن خرقانی

سید مهدی خدایی

چکیده: قبل از بررسی جهت و دلالت روایت باید از اصل صدور آن از معصوم مطمئن شد و بی‌گمان عرضه روایات بر قرآن کریم کارسازترین تدبیر در حصول این اطمینان است. در این روش تأیید حدیث به وسیله شواهد قرآنی حجتی بر صدور حدیث از معصوم می‌باشد و ناسازگاری با کتاب خدا دلیل اخلال در نظام صدور و نقل آن روایت است. اندیشمندان این روش را از جهات مختلف مورد بررسی قرار داده‌اند اما به دلیل کمی نمونه‌های عینی از روایات عرضه شده بر قرآن دیدگاه‌های متفاوتی را در مورد این معیار بیان داشته‌اند. نوشتار حاضر با عرضه روایات باب کبر کتاب شریف کافی بر قرآن، نمونه‌هایی ملموس را از روایات عرضه شده بر قرآن ارائه می‌دهد و در این باب 17 روایت وجود دارد که تنها یک روایت با شواهد قرآنی ناسازگار است.

بررسی روایت إقرأ کما یقرأ الناس با نگاهی به فهم شیخ انصاری

محمدعلی مهدوی‌راد

سیدعلی دلبری

علی نصرتی

چکیده: از دیرباز میان عالمان و فقیهان شیعه این پرسش محل بحث است که چه قرائتی از قرآن، معتبر و حجت است و دیدگاه‌های گوناگونی در پاسخ آن ارائه شده است. بررسی مستندات به روشنی نشان می‌دهد که مهم‌ترین دلیل، روایت إقرأ کما یقرأ الناس است. این جستار، با روش توصیفی ـ تحلیلی ضمن بررسی سندی و دلالی روایت یادشده، نشان می‌دهد که این روایت از نظر سند صحیح است و فهم شیخ انصاری رحمةالله علیه از آن قابل دفاع نیست و نگارنده بر این باور است که روایت، مصحف و قرائت کنونی را تأیید و قرائت مخالف با آن را رد می‌نماید.

تأثیر سرمایه اجتماعی بر نفوذ اجتماعی دین؛ در آموزه‌های قرآن  

سعید معیدفر

محمدباقر آخوندی

چکیده: هدف این پژوهش بررسی نفوذ اجتماعی دین از طریق افزایش سرمایه اجتماعی در آموزه‌های قرآن است. این مهم از طریق تحلیل محتوای کیفی تفاسیر قرآن، کدگذاری و طبقه‌بندی مفاهیم به دست می‌آید. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که افزایش علاقه‌مندی به پیام، تحریک احساسات و عواطف، وابستگی‌های دوستانه، روابط اجتماعی گرم دوستانه و چهره به چهره، اعتماد و داشتن تعهد، بر نفوذ اجتماعی دین می‌افزاید. نتیجه آنکه می‌توان با افزایش سرمایه اجتماعی در جامعه، نفوذ اجتماعی دین را افزایش و زمینه تغییر نگرش و عقاید را از این طریق فراهم کرد.

مؤلفه‌های نظریه اجتماعی بر اساس مبانی شناخت جامعه در قرآن

غلامرضا جمشیدیها

مجید کافی

چکیده: رویکردهای علم دینی تاکنون از دو طریق گسترش یا اصلاح روش‌ها و تکنیک‌های علمی و فربه کردن محتوا و داده‌های علم، علوم جدید را اصلاح یا علومی دینی ایجاد کرده‌اند. شرط تولید علم اولا این است که بتوان نظریه‌هایی از گزاره‌های دینی ساخته و پرداخته کرد و ثانیا این نظریه‌پردازی‌ها هماهنگ با پارامترهای پارادایمی و در پرتو مؤلفه‌های جهان‌بینی دینی صورت پذیرد. مؤلفه‌های یک نظریه اجتماعی، مبانی شناخت جامعه (واقعیت اجتماعی) است که باید دید این مبانی از نظر قرآن کدامند. از این‌رو می‌توان این سؤال را مطرح کرد که چه چیز یا چیزهایی مبنای شناخت جامعه از منظر قرآن است؟ این مفاهیم اساسی شناخت جامعه در قرآن، به تولید چه نظریه‌ای می‌انجامد؟ این تحقیق در پی شناسایی و ارائه امکان استنباط مبانی یا مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده یک نظریه اجتماعی از آیات قرآن به منظور فهم و تبیین واقعیات اجتماعی از آیات قرآن، به منظور فهم و تبیین واقعیات اجتماعی است. بنابراین مهم‌ترین مبنای شناخت جامعه از میان مبانی پنج‌گانه شناخت جامعه (مردم، نیاز، ارتباط، اختلاف و آرمان) در قرآن، مفهوم ارتباط است که به عنوان محور اصلی شناخت جامعه اهمیت به‌سزایی دارد. روش در این تحقیق نیز روش مبناشناسی است که تلفیقی بین روش تفسیر موضوعی قرآن، تحلیل محتوا (مفهوم‌پردازی، مقوله‌بندی مفاهیم و تعیین مفاهیم اصلی)، و کشف و بیان ربط منطقی بین مفاهیم اصلی است.    

تحلیل معناشناختی توجه به علم خدا و آثار آن در رفتار انسان از دیدگاه آیات و روایات

عبدالهادی مسعودی

عبدالحسین کافی

چکیده: از دیدگاه آیات و روایات، توجه انسان به علم خدا آثاری مبارک برای او دارد. در میان این آثار، تأثیرات اخلاقی این موضوع چشم‌گیرتر به نظر می‌رسد. توجه به علم خدا هم سبب پرهیز از رذایل است و هم آراستگی به فضایل و مقصود از پرهیز از رذایل، ترک گناه، ظلم، هواپرستی و مانند آن است. تعدادی از مصادیق جزئی‌تر این موضوع در آیات و روایات، ‌رابطه میان کلیدواژه‌های این حوزه معنایی، قرارداشتن همه آن‌ها در خویشتن‌داری انسان از گناهان و رذایل است. میان این حوزه معنایی و برخی دیگر از حوزه‌های معنایی، رابطه‌ای نزدیک وجود دارد؛ مانند رابطه آثار توجه به علم خدا و آثار ذکر الله که عموم و خصوص من وجه است.

معناشناسی واژه ذکر در قرآن کریم

سهراب مروتی

سارا ساکی

چکیده: این پژوهش می‌کوشد با روش اسنادی ـ کتابخانه‌ای و پیمایش مراحل سه‌گانه توصیف، تحلیل و تبیین، واژه ذکر را در قرآن کریم مورد واکاوی قرار دهد. در این مقاله ضمن بازشناسی معنای لغوی و اصطلاحی ذکر، دیدگاه مفسران با رویکرد تاریخی درباره معانی اصطلاحی و تنصیصی ذکر، ارتباط مفهومی آن با واژه‌های هم‌نشین و جانشین مانند قرآن، صلاة، تقوا و ...، و معانی برآمده از ارتباط سازمان یافته آن‌ها مورد تحلیل قرار گرفته است. سپس با استفاده از قاعده سیاق و دقت در مقتضای آیات قرآن کریم، چگونگی کاربرد ذکر در سرتاسر آیات قرآن کریم تبیین گردیده است. یکی از نتایج مهم بررسی توصیفی، آشکارشدن پیوند معنایی عمیق ذکر با سایر واژه‌های هم حوزه در قرآن است.  

تحلیل و بررسی روش تفسیری کیوان قزوینی

عباس مصلایی‌پور

یحیی میرحسینی

چکیده: تفسیر عرفانی یکی از گرایش‌های تفسیری معروف و پرسابقه در کنار گرایش‌های دیگر از جمله کلامی، فلسفی، فقهی، ادبی و ... است. این گرایش تفسیری در قرن چهاردهم در دو مسیر متفاوت کلاسیک و غیر کلاسیک راه خود را در پیش گرفت. بررسی روش تفسیری عباسعلی کیوان قزوینی هدف نگارش این جستار است. گرایش تفسیری وی عرفانی است و به دلیل تفاوت‌های بسیار با تفاسیر عرفانی متقدم، باید آن را از اولین تفاسیر عرفانی غیرکلاسیک به شمار آورد. توجه بیش از حد وی به ظواهر الفاظ نسبت به تفاسیر عرفانی گذشته، پایبند نبودن به اقوال تفسیری گذشتگان، مراجعه‌نکردن به احادیث معصومان علیهم‌السلام و صحابه و رویکرد تقریبی بین مذاهب اسلامی از مهم‌ترین ویژگی‌های تمایزبخش روش تفسیری کیوان قزوینی از هم عصران خود است.

قابل ذکر است هفدهمین شماره دوفصلنامه علمی پژوهشی آموزه‌های قرآنی در 190 صفحه و با شمارگان 500 نسخه و با قیمت تک شماره 3000 تومان از سوی دانشگاه علوم اسلامی رضوی به بازار کتاب عرضه شد./992/ت302/ق