شماره 76 نشریه مهندسی فرهنگی وارد بازار نشر شد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این شماره از نشریه به مقالات زیر اختصاص دارد:
کنکاشی پیرامون موانع توسعه فرهنگ دینی با تکیه بر قرآن و حدیث
اصول تربیت مبتنی بر مبانی ارزشی تربیت شهروندی از منظر اسلام
نقش جامعه نبوی و حکومت اسلامی در تعلیم و تربیت اسلامی
جنگ نرم و راهکارهای مقابله با آن با الهام از دیدگاه مقام معظم رهبری
مطالعه جامعه شناختی پیوست فرهنگی در حوزه مدیریت شهری
ماهیت و چیستی شادی در آموزههای اسلامی
تحول در علوم انسانی موجود و مزیتهای فرایندنگری
نقش فعالیتهای فرهنگی دانشگاهها در توسعه فرهنگی جامعه
بررسی رابطه بین استفاده از اینترنت و هویت ملی کاربران
تفاوتهای فرهنگی و تأثیر آن بر روابط زناشویی
کنکاشی پیرامون موانع توسعه فرهنگ دینی با تکیه بر قرآن و حدیث
مهدی اکبرنژاد
محسن حسنوندی
فاطمه دالوند
چکیده: قلمرو فرهنگ از مهمترین و زیربناییترین حیطههای توسعه یک کشور به شمار میرود. در جوامع اسلامی، فرهنگ دینی از زیر مجموعههای فرهنگی جامعه بوده و از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ اما با این حال بایستی اذعان داشت که در گذر زمان، خواه و ناخواه در مسیر توسعه فرهنگ دینی در جوامع چالشهایی به وجود میآید. بر همین اساس، هدف از انجام پژوهش حاضر، شناخت و بررسی چالشها و موانع موجود بر سر راه توسعه فرهنگ دینی است. در گردآوری مطالب، از روش کتابخانهای استفاده شده و طی آن، چالشهای شناسایی شده را با استفاده از آیات قرآن کریم و روایات معصومین علیهمالسلام تحلیل و بررسی کرده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که در سر راه توسعه فرهنگ دینی، مجموعهای از عوامل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خودنمایی میکنند؛ که با شناخت آنها میتوان گام اول را در مسیر توسعه فرهنگ دینی برداشت.
اصول تربیت مبتنی بر مبانی ارزشی تربیت شهروندی از منظر اسلام
محمدحسین حیدری
کمال نصرتی هشی
محمد نریمانی
چکیده: هدف این نوشتار، بازشناسی اصول تربیت مبتنی بر مبانی ارزشی تربیت شهروندی از منظر اسلام است. در این راستا، با بهرهگیری از رویکرد کیفی و با روش تحلیلی ـ استنتاجی، به اجمال پس از بازبینی منابع قابل دسترس،شماری از اصول تربیت را بر اساس مبانی نظام ارزشی تربیت شهروندی از دیدگاه اسلام استنباط و معرفی کرده است. یافتههای حاصل از این تحقیق، حول مبانی تربیت شهروندی، از این قرار است: توحیدمحوری، عدالتمحوری، آزادی، عقلانیت، احترام به کرامت انسان، تعاون و برادری و شور و مشورت. با در نظرداشتن مبانی ذکر شده، میتوان اصل خدامحوری، اصل توجه به حاکمیت قانون و قانونمداری، اصل رعایت حقوق شهروندی، اصل حقوق و آزادیهای فردی و اجتماعی، اصل لزوم کمک به فراگیران برای رسیدن به استقلال شخصیت، اصل ضرورت احترام به اختیار و آزادی دانشآموزان، اصل ضرورت افزایش توانایی مهارتهای تفکر به شهروندان، اصل ضرورت آگاهساختن دانشآموزان به ارزش وجودی خود، اصل تقویت روح همگرایی و مسؤولیتپذیری اجتماعی و اصل توجه به تقویت مشارکت شهروندان را در جریان تربیت مورد توجه قرار داد.
نقش جامعه نبوی و حکومت اسلامی در تعلیم و تربیت اسلامی
ولیالله ملکوتیفر
حسن فریدی
چکیده: جامعه کنونی ما بیش از هر زمان دیگری نیازمند دگرگونی در روشهای تربیتی، به منظور پرورش نسلی سازنده، مستقل، آزاده و خداجوست. لازمه چنین تحولی، رهایی از وضع موجود است؛ یعنی اقدام به یک انقلاب علمی ـ نگرشی در مفاهیم و روشهای تربیتی، به گونهای که بتوان تربیت را از اقتصاد و تجارت جدا کرد. تحقیقات نشان میدهد که راز اصلی موفقیت بچهها، نه در کمیت و انبوهسازی اطلاعات، بلکه در کیفیت ارائه نکات تربیتی، به خصوص مکتب تربیتی پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله و ائمه معصومین علیهمالسلام است. در پژوهش حاضر که با روش تحلیل اسنادی انجام شده، ضمن اشاره به تعاریف و بررسی تربیت از نگاه قرآن و اسلام، به برخی مبانی، اصول، روشها و رفتارهای مکتب تربیتی از منظر پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله پرداخته شده است. هدف این نوشتار، ارائه تصویری اجمالی از نظام تربیتی پیامبر اعظم صلیالله علیه و آله است. بیان شاخصههای تربیت نبوی و ویژگیهای تربیتی مورد تأکید حضرت رسول صلیالله علیه و آله از نظر علم و عمل که اغلب مبتنی بر فطرت ذاتی انسانند و این امر، جاودانهبودن تربیت نبوی را بیمه میکند. نتیجه اینکه، نظام تربیت نبوی در هر زمان و مکان، قابل اجراست و ضرورت مراجعه به آن، نیاز امروز و آینده بشر است و راهی برای برون رفت از معضلات فرهنگی ـ اجتماعی موجود در جهان امروز به نظر نمیرسد، جز بازگشت به تعالیم حیاتی رسولخدا صلیالله علیه و آله که ضامن سعادت دنیا و آخرت انسان است.
جنگ نرم و راهکارهای مقابله با آن با الهام از دیدگاه مقام معظم رهبری
سعید ملکی
داود حاتمی
چکیده: هدف این مقاله، بررسی جنگ نرم و راهکارهای مقابله با آن، با الهام از دیدگاه مقام معظم رهبری و ذکر منابع قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدهای نرم آمریکا بوده و درصدد است با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، جنگ نرم را تعریف و واکاوی کرده، راههای مقابله با آن را با تأکید بر دیدگاههای مقام معظم رهبری تحلیل کند. فرضیه اصلی تحقیق، مبتنی بر ظرفیتهای بالقوه و بالفعل قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدهای نرم آمریکا و به دنبال آن است که ناتوانی آمریکا را در برابر قدرت نرم جمهوری اسلامی اثبات کند.در این تحقیق، ویژگیها و ابعاد مختلف قدرت نرم به طور عام و قدرت نرم جمهوری اسلامی در مقابل آمریکا و سایر دشمنان ایران به طور خاص مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان از آن دارد که ایران توانسته است با رهنمودهای مقام معظم رهبری و تکیه بر منابع و تواناییهای خود، جلوی جنگ نرم آمریکا و پیامدهای ناشی از آن را بگیرد و به این امر اذعان دارد که برای مقابله با جنگ نرم باید از قدرت نرم استفاده کرد و این مهم نیز در گرو شناخت قدرت نرم، ساز و کارها و ابزار آن است.
مطالعه جامعهشناختی پیوست فرهنگی در حوزه مدیریت شهری
محمدحسن شربتیان
چکیده: پیوست فرهنگی نقش بارزی در حذف تأخر فرهنگی جامعه شهری دارد. ارزیابی و آموزشهای فرهنگی مستمر در حوزه اجرای پروژههای اقتصادی، اجتماعی، زیباسازی و عمرانی شهر در این راستا مورد اهتمام خواهد بود. این فرایند در جامعه شهری در جهت حفظ میراث فرهنگی شهر، استمرار شیوه زندگی اسلامی و ایرانی جامعه شهرنشین، تقویت ارزشهای والای انسانی، تداوم اعتقادات، ارزشها، تقویت سرمایههای انسانی و اجتماعی، پرورش استعدادها، خلاقیتها و نوآوری شهروندان، ارتقای اخلاق شهری، پایهریزی یک هویت شهری و... را به عنوان اصول پایدار در حوزه مدیریت شهری همراه با دیگر کاربستها به دنبال خواهد داشت. این فرایند در جامعه شهری ما با هدف افزایش پیامدهای مثبت فرهنگی پروژههای عمرانی، فرهنگی و اجتماعی در حال اجرا، کاهش آسیبهای فرهنگی طرحهای مدیریت شهری، برنامهریزی دقیق اجتماعی و فرهنگی جامعه شهری ایران در راستای تقویت توسعه پایدار فرهنگ جامعه اسلامی باید شکل گیرد. مدیریت شهری، در کنار پاسداشت ارزشهای حاکم بر شهرها، باید سعی کند مشارکت پایدار شهروندان را در جهت نهادینهکردن این فرایند تثبیت کند. بنابراین، نهادینهسازی نظم فرهنگی از طریق این فرایند در این حوزه، منجر به پیشرفت پایدار زندگی جامعه شهرنشین خواهد شد. با توجه به این امر و با تأکید بر مروری بر یافتهها و با استفاده از روش اسنادی و کتابخانهای، راهکارها و راهبردهای جامعهشناختی این فرایند در حوزه مدیریت شهری مورد تأمل قرار خواهد گرفت.
ماهیت و چیستی شادی در آموزههای اسلامی
محمدحسین مردانی نوکنده
چکیده: شادی و نشاط و سرور، یکی از نیازهای روحی و فطری انسان است که در بسیاری از جنبههای حیاتی او نقش مؤثری ایفا میکند. دین اسلام که به تمام نیازهای روحی و جسمی انسان توجه داشته، این موضوع را نیز مورد توجه قرار داده است. وجود آیات متعدد در قرآن کریم، سخنان پیامبر صلیاللهعلیه وآله و احادیث و روایات منقول از ائمه معصومین علیهمالسلام، حاکی از اهمیت موضوع شادی در اسلام است. درباره اهمیت شور و نشاط و سرور و جایگاه آن در تعالیم دینی، همین بس که مفهوم شادی 25 بار با الفاظ مختلف در قرآن کریم آمده و یکی از اصول کتابهای روایی، به باب ادخال السرور اختصاص داده شده و کسانی که موجبات دلخوشی و شادکامی بندگان را فراهم میآورند، ستایش شدهاند. هدف اصلی در این نوشتار، تبیین دقیق چیستی شادی در آموزههای دینی و ارائه راهکارهای عملی برای شاد زیستن است. روش این تحقیق، کتابخانهای با بهرهگیری از نتایج پژوهشهای میدانی است. نتیجه به صورت کلی عبارت است از اینکه: اسلام به شادی نگاهی مثبت داشته، داشتن زندگانی شاد و پرهیز از گناه و لهو و لعب را برای همه انسانها به ویژه مؤمنان آرزو میکند.
تحول در علوم انسانی موجود و مزیتهای فرایندنگری
ابراهیم سلیمی کوچی
چکیده: گفتمان «تحول و تولید در علوم انسانی موجود که از سایر مدلولات بومیسازی علوم انسانی» واقعبینانهتر و ممکنتر به نظر میرسد، از آسیب قیل و قالهای روزنامهای و عموما بیالتفات به حقطلبی، در امان نبوده است. چنین به نظر میرسد که از وجه مهم و کلیدی فرایندمحوری در اندیشهسازی، تولید نظریه و تکاپو برای تولید رهاوردهای علمی در علوم انسانی، تا حد زیادی در گمانهزنیها و جدلهای موجود غفلت شده است. اهتمام و تلاش برای تحول در علوم انسانی موجود، فرصت نوسازی کاربستها، روشها و بهرهگیری از دستاوردهای علوم انسانی را برای ما فراهم خواهد کرد، اما نباید از نظر پنهان داشت که این آرمان برای فعلیت یافتن، محتاج نوعی رویکرد فرایند انگارانه خواهد بود. از این رو، نوشتار حاضر با تأکید بر مطلوبیت فرایندیبودن مقوله بومیسازی علوم انسانی در صدد ارائه مبسوط این نظر است که وجه عمده تلاشهای اولیه برای تحول در علوم انسانی موجود، باید بر مبنای بسط واقعی تفکر انتقادی و نگاه غیرالقایی به این فرایند صورت بگیرد.
نقش فعالیتهای فرهنگی دانشگاهها در توسعه فرهنگی جامعه
محمدرضا نیستانی
ریحانه رامشگر
چکیده: از دهه 60 قرن بیستم، دانشگاهها عهدهدار تولید دانش و پژوهش در زمینههای علمی و اجتماعی شدند و وظیفه کارکردهای فرهنگی به وظایف آنها افزوده شد. در ایران نیز از سال 1367 با تشکیل معاونت فرهنگی و اجتماعی در دانشگاهها و شکلگیری ادارات کل امور فرهنگی، کار متمرکز سازمانیافتهای بر روی مشارکت دانشجویان در برنامههای فرهنگی آغاز و بخش عمدهای از فعالیتهای دانشگاهی به این مهم اختصاص داده شد. با این وجود، ضعف دانشگاهها در نگاه راهبردی و بلندمدت به حوزه فرهنگ و فعالیتهای فرهنگی و به تبع آن، ضعف در بهرهبرداری صحیح از نیروی بالقوه دانشجویان به منظور تحقق اهداف فرهنگی، به خوبی محسوس است. هدف این پژوهش، بررسی کارکردها و نتایج فعالیتهای فرهنگی دانشجویان در حرکت جامعه به سمت توسعه فرهنگی است. روش تحقیق، از نوع تحلیلی است؛ بدین منظور، دیدگاههای صاحبنظران و پیشینه مطالعاتی و تحقیقات انجام شده، مطالعه و بررسی و تحلیل شدهاند. در این مقاله، نخست به بررسی اجمالی مفهوم فرهنگ و نقش آن در توسعه همه جانبه جامعه و سپس به تحلیل نقش دانشگاه در توسعه فرهنگی و کارکردها و نقش فعالیتهای فرهنگی دانشجویان در تحقق توسعه فرهنگی پرداخته شده است. توسعه فرهنگی جوامع پیشرفته، نتیجه حرکت دانشگاههای آن جوامع در مسیر فرهنگ بومی و استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود در جامعه است.
بررسی رابطه بین استفاده از اینترنت و هویت ملی کاربران
حسن مؤمنی
علیحسین حسینزاده
سیدعلی موسوی
محمد سلیماننژاد
چکیده: توجه به فضای مجازی به ویژه اینترنت، سوای اثرات مثبت یا منفی آن، امری اجتنابپذیر است و هویت ملی به عنوان یکی از مهمترین مؤلفههای زندگی اجتماعی، یکی از عواملی است که به شدت تحت تأثیر دنیای مجازی اینترنت قرار دارد. نمونه آماری این تحقیق، از کلیه افراد بالای 16 سال شهرستان دهلران با روش نمونهگیری تصادفی انتخاب شده است. ابزار تحقیق، پرسشنامه بوده که برای سنجش پایایی و اعتبار آن، به ترتیب از روشهای آلفای کرونباخ و همسازی درونی گویهها استفاده شده است. از بین فرضیههای مطرح شده، دو فرضیه سن و جنسیت با متغیر وابسته هویت ملی رابطه معناداری ندارند و متغیرهای پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی، تحصیلات، مدتزمان و نوع استفاده از اینترنت، واقعی دیدن محتوای سایتها و جهتگیری سیاسی کاربران، با متغیر وابسته دارای رابطه معنا دارند. با در نظر گرفتن تحقیق و تبیین 47 درصدی متغیرهای مستقل از متغیر وابسته با تحلیل دارد. به عبارتی؛ هر چه کاربران بیشتر از اینترنت استفاده کنند، نمره هویت ملی آنها رو به کاهش میگذارد. این وضعیت با نظرات نظریهپردازانی که تأکید دارند فناوریهای نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی زمینه تقویت هویتهای فروملی و تضعیف هویتهای ملی را فراهم میکند، همخوانی دارد.
تفاوتهای فرهنگی و تأثیر آن بر روابط زناشویی
فرزاد شاهبهرامی
کامیان خزایی
چکیده: هدف عمده تحقیق حاضر، بررسی تفاوتهای فرهنگی و تأثیر آن بر روابط زناشویی در بین کارکنان اداری آموزش و پرورش شهرستان چالوس در سال تحصیلی 91 ـ 90 بوده است. روش تحقیق از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ همبستگی است. جامعه آماری آن را 90 نفر از کارکنان اداری آموزش و پرورش شهرستان چالوس و نمونه آن را 72 نفر تشکیل دادهاند که از طریق پرسشنامههای تفاوت فرهنگی و رضایت زناشویی، مورد سنجش قرار گرفتهاند. از میان مؤلفههای تفاوتهای فرهنگی، به ترتیب: «دین و مذهب»، «سطح ایمان»، «آداب و رسوم»، از بیشترین همبستگی با مؤلفههای رضایت زناشویی برخوردارند و دو مؤلفه «سطح ایمان و اعتقادات دینی» و «دین و مذهب» از توانایی پیشبینی رضایت زناشویی برخوردارند. بین مؤلفه «آداب و رسوم» بر حسب میزان تحصیلات (بین لیسانس و فوق دیپلم) تفاوت وجود دارد. همچنین بین مؤلفههای «آداب و رسوم»، «لباس پوشیدن و آراستن ظاهر» و «دین و مذهب»، بر حسب مقطع سنی، تفاوت وجود دارد.
قابل ذکر است، هفتاد و ششمین شماره نشریه علمی ـ تخصصی مهندسی فرهنگی سال هشتم تابستان 1392 به صاحب امتیازی شورای عالی انقلاب فرهنگی و مدیرمسؤولی بابک نگاهداری به قیمت 3000 تومان به چاپ رسیده است./992/پ202/ق