اعتدال بی مبدأ و منتها واقعیت ندارد
به گزارش خبرگزاری رسا، بیست و پنجمین شماره فصلنامه فرهنگی اجتماعی و سیاسی فرهنگ پویا، ویژه نامه «اعتدال» به صاحب امتیازی حجتالاسلام مجتبی مصباح یزدی و مدیر مسؤولی حجتالاسلام سید احمد رهنمایی از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه منتشر و روانه بازار نشر شد.
این شماره از فصلنامه فرهنگ پویا شامل موضوعات ذیل میباشد: «مصاحبه اختصاصی پویا با علامه آیتالله مصباح یزدی»، «اعتدال بیمبدأ و منتها واقعیت ندارد»، «انسان با اعتدال جزیرهای به عبودیت نمیرسد»، «اعتدال ابوموسایی فرهنگ سازش و تسلیم»، «نسخه اعتدالی که آمریکاییها برای ما نوشتهاند»، «اعتدال یا نبش قبر اصلاحات»، «جریانهای انحرافی زیر پوست اعتدالهای سینمایی»، «اقتصاد اعتدالی در رفع تحریمها خلاصه نمی شود» و «این اعتدال دچار توهم است»
فصلنامه فرهنگ پویا بر آن است تا تحلیلها و راهکارهای دقیقی را از جریانهای سیاسی و فرهنگی جامعه ارائه دهد و با بهرهگیری از آثار نویسندگان متعهد و جوان حوزه و دانشگاه، نسل امروز را با موضوعات تخصصی آشنا سازد.
از آنجا که برخی سیاسیون این روزها به ارائه مسئله «اعتدال» روی آورده و از آن سخن میگویند و حال آن که از منظر بنیانگذار فقید جمهوری اسلامی مقوله «اشداء علی الکفا و رحماء بینهم» خود از بارزترین نمادهای تبلور اعتدال از نگاه اسلام بوده، در حالی که در اعتقاد برخی کلید حل مشکلات جامعه در برقراری ارتباط با کفار و دشمنان دین اسلام است.
از اینرو بیست و پنجمین شماره فرهنگ پویا را به این موضوع و بررسی این تضاد اختصاص داده شده است.
با توجه به این که مردم به ویژه جوانان و فرهیختگان، گفتارها و رفتارهای شعاردهندگان را، هم در حوزه «اندیشه» و هم در عرصه «عمل»، در تطبیق با «قرآن» و «عترت» و رهنمودهای «امام و رهبری» و دانشوران اسلامی، رصد میکنند، لذا تلاش در ای فصلنامه تلاش شده است که با ایجاد فضایی علمی، به شفافسازی مفهوم اعتدال و اعتدالگرایی پرداخته شود.
در این شماره «فرهنگ پویا خود» را با مقالات ذیل را آورده است:
اعتدال در نهجالبلاغه
حسین فلاحزاده ابرقویی
اشاره: وَ قَالَ علی علیه السلام لَا [یُرَی الْجَاهِلُ] تَرَی الْجَاهِلَ إِلَّا مُفْرِطاً أَوْ مُفَرِّطا (حکمت 70)
علی علیه السلام فرمود: نادان را نبینی جز آنکه کاری را از اندازه فراتر کشاند، و یا بدانجا که باید نرساند.
شاید نتوان کسی را یافت که به زیبایی «میانه روی» و «اعتدال» اعتقادی نداشته باشد. دل فریبی این معنا تا آنجاست که حتی اگر فردی در موردی به افراط یا تفریط تن داده باشد، با توجیه رفتارش، خود را فردی میانهرو و معتدل معرفی میکند. این امر، در تمامی شئون زندگی ما جاری است. ممکن است فردی در موردی خاص، به تندروی و یا کندروی روی آورد اما در سایر امور، فردی معتدل و میانهرو باشد. بسیاری از افراد و گروهها در جامعه حق را امری نسبی و به تبع اعتدال را نسبی میپندارند، لذا نظر خود را ملاک تعیین میانهروی و تندروی میدانند. همین مسئله، باعث شده فرد یا جناحی خاص، در جامعه «تندرو»، «کندرو» و یا احتمالاً «معتدل» معرفی گردد. همچنین کسانی که خود را معتدل میدانند، صراحتا یا با کنایه طرف مقابل را افراطی و یا تفریطی میخوانند! اینجاست که باید به دنبال مَحکی گشت تا بتواند میانهروی صحیح را از بیراهه مشخص کند و سره را از ناسره جدا سازد. این نوشتار بر آن است تا با تورق کتاب شریف نهجالبلاغه و مرور دیدگاههای امیرالمؤمنین علی علیهالسلام، مختصرا به این مسئله بپردازد.
در نهجالبلاغه واژههایی چون «عدل»، «اقتصاد» و «قصد» بر میانهروی و لغاتی چون «اسراف»، «تقصیر»، «افراط» و «تفریط» بر خروج از اعتدال حکایت دارند. علی علیهالسلام در روایتی هرچه از حد اعتدال خارج شود ـ مثل بخشیدن مال در غیر موردش ـ را اسراف دانسته، و سفارش میکند: «اسراف را رها کن و میانهروی را پیشه کن... .» با توجه به دامنه وسیع بحث اعتدال و میانهروی به بخشهایی از آن در نهج البلاغه اشاره میکنیم.
اعتدال بیمبدأ و منتها واقعیت ندارد
مصاحبه با علامه مصباح یزدی
اشاره: پذیرفتن وقت برای مصاحبه با نشریه فرهنگ پویا درباره «اعتدال» از سوی علامه مصباح برای ما دستاندرکاران نشریه فرصتی بود تا این عالم فرزانه را از نزدیک زیارت کنیم و دیدگانمان را به سیمای معنوی و دستانمان را به عبایش متبرک کنیم. درست در وقت مصاحبه یعنی 10:30 صبح چهارشنبه 15/8/92، علامه مصباح با همان چهره پر از امید و نشاط، که در احوالپرسیهایش همواره لبخندی ملیح بر آن مینشیند وارد شدند و ما به رسم ادب جز به ضرورت سخن نگفتیم. آنان که با شخصیت علمی و معنوی این عقبه تئوریک نظام، آشنا هستند به خوبی میدانند، او کسی نیست که در ورود به مباحث علمی بدون تعیین مبنا و شاخص و ارائه تعریف از مفاهیم سخن بگوید یا وارد مقولهای شود؛ روشی که همواره شاگردان علمی و معنوی خود را بدان دعوت میکند، و با آن راه را بر روی کسانی که برآنند به نام علم، آشفتگیهای فکری و سیاسی خود را ترویج دهند میبندد؛ و این یعنی رعایت قاعدهمندی در مباحث علمی که در آغاز هر بحث سره را از ناسره جدا میسازد. آنچه پیش روی شماست حاصل گفتوگویی است که تا قبل از وقت اذان ظهر آن روز ادامه یافت و کلام فیلسوفی است که شناخت شاخص و مبنا و ارائه تعریفی درست از واژگان، دغدغه نخست او در ورود به هر مقوله است.
انسان با اعتدال جزیرهای به عبودیت نمیرسد
مصاحبه با آیتالله رجبی
اشاره: ورود آیتالله حاج شیخ محمود رجبی به مباحث روز و دغدغة این معلم اخلاق و عضو محترم جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در تبیین مفاهیم روز و دفاع از آرمانهای رهبری معظم انقلاب، هر طلبه و دانشجوی جوان و آشنای با تاریخ نهضت را به یاد اعضای مؤسس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سالهای غربت و پرمخاطره میاندازد که چگونه آن اعضای آگاه و زمانشناس با ورود به مباحث روز از آرمانهای امام راحل رحمةالله علیه دفاع میکردند. آیتالله رجبی با همین دغدغه مقدس که یکی از رسالتهای اعضای محترم جامعه مدرسین در برابر نسل جوان امروزی است، با تواضعی درسآموز بار دیگر ما را در بحث «اعتدال» همراهی کردند و چراغی فرا روی ما و مخاطبین ما نهادند.
این اعتدال دچار توهم است
سخنان آقای حسین شریعتمداری
اشاره: «حسین شریعتمداری» نامی است آشنا برای نیروهای ارزشی انقلاب، او که دوران نهضت و در بند رژیم پهلوی به ماهیت «نفاق نوین» و «خط نفوذ» پی برد و از همان روزها صف خود را از صف آنان جدا کرد، در طول 34 سال گذشته لحظهای در دفاع از آرمانهای امام و انقلاب از پای ننشست، گرچه دنیای ژورنال در داخل و خارج او را به مدیر مسئولی روزنامه «کیهان» میشناسند، اما نیروهای ارزشی و انقلابی در داخل و خارج او را به شخصیت حقیقیاش یعنی «حاج حسین» میشناسند. سرداری که در جنگ نرم؛ و با تولد هر واژه و هر مکتبی در مقابل «اسلام ناب» هرگز سکوت نمیکند.
این مقاله سخنان این «سردار فرهنگی» نظام در نشست انجمن فارغالتحصیلان مؤسسه امام خمینی رحمةالله علیه در تاریخ 1/9/92 است.
اعتدال ابوموسایی فرهنگ سازش و تسلیم
شخصیتشناسی عنصری که مسیر تاریخ را عوض کرد
مصاحبه با سیداحمد رهنمایی
اشاره: در تاریخ صدر اسلام، یکی از کسانی که به گمان باطل خویش میخواست در جریان حق و باطل بیطرف بماند و راه میانه بپیماید و بر مرز میان امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام و اصحاب جمل و معاویه گام بردارد، عبدالله بن قیس مشهور به ابوموسی اشعری بود. وی بسیار جامدتر، سادهلوحتر و جاهلتر از آن بود که زمینگیر دشمن فتنهگر نشود و از حق رویگردان نگردد. به هر حال، جمود و جهالت ابوموسی کار دست وی داد و او را واداشت تا علی علیه السلام را رها کند و در جایگاه فرمانداری کوفه در جریان جنگ جمل و در موضع حکمیت، در جنگ صفین فریب دشمن را بخورد و در نتیجه فتنهای را در عالم اسلام رقم بزند که آثار شومش تا قیامت بر جای بماند و چهره بدمنظر او را از آنچه بود، کریهتر و زشتتر بنماید. نقش ابوموسی از او نماد جمود و جهالت ساخت و نشان داد که نظر مولی امیرالمؤمنین علی علیه السلام به حق بود که ابوموسی را لایق فرمانداری و جایگاه حکمیت نمیدانست. اما چه کند مولی که گرفتار جهال و جامدعقلان بود!؟ در این مورد و جهت آشنایی با ابعاد فکری ابوموسی و مسائل پیرامون آن گفتوگویی با حجتالاسلام رهنمایی انجام دادهایم که توجه شما را به آن جلب میکنیم.
نرمش قهرمانانه میوه اعتدال عزیزانه
نگاهی به سیره معصومین علیهم السلام در برخورد با جریان باطل
مصاحبه با حجتالاسلام محمدرضا جباری
اشاره: بازخوانی مفهوم اعتدال از منظر تاریخی و بهویژه در سیره اهلبیت عصمت و طهارت علیه السلام ضرورتی است که در گفتوگو با حجتالاسلام محمدرضا جباری مورد بررسی قرار گرفته است. متن حاضر اصل گفتوگوی فرهنگ پویا با این استاد حوزه و دانشگاه است.
اعتدالیون مشروطه، بازنده میدان سیاست
نگاهی به پدیده ظهور اعتدالیون از مشروطه تا انقلاب اسلامی
حجتالاسلام مهدی ابوطالبی
اشاره: سیری گذرا در تاریخ معاصر ایران، ما را با جریانهایی آشنا میسازد که با برافراشتن پرچم اعتدال و میانهروی پا به عرصه سیاست گذاشتند ولی همین جریانها عملا در دام افراط و تفریط افتادند و بدون هیچ دستاوردی، حقیرانه از صحنه سیاسی حذف شدند. پدیده راه سوم در نهضت مشروطیت و حرکت مابین جریان دینی و سکولار که سرانجام به حذف این پدیده انجامید، عبرتی برای همه آنانی است که با برافراشتن پرچم اعتدال به دنبال تکرار تاریخی هستند که سرانجام سرنوشت آنان را با سرنوشت پدیده میانهرو مشروطیت گره خواهد زد، آنچه از نظر میگذرد، نگاهی است کوتاه و گذرا اما تطبیقی به پدیده میانهروی دیروز و امروز.
رابطه گرگ و میش در سایه اعتدال
سیدمحمد حسینی
اشاره: جریانی که خود را طرفدار «اعتدال» مینامید، توانست در انتخابات ریاست جمهوری با اختلاف ناچیزی از سایر رقبای خود پیشی بگیرد و کرسی ریاست جمهوری را صاحب شود تا عملا قوه مجریه کشور را در دست گرفته باشد. آنچه ذهن مردم را به خود مشغول کرده و باید بررسی شود، معنای اعتدال است که مدام توسط این جریان مطرح میشود.
از طرف دیگر این جریان چنین وانمود میکند که دولت قبلی دچار افراط یا تفریط بوده و ما رویه اعتدال را در پیش گرفتهایم. میخواهیم بدانیم این ادعا تا چه حد صحیح است لذا باید به بررسی اهداف و عملکرد آنها بپردازیم تا از این طریق توان تحلیل و بررسی حوادث حال و آینده را داشته باشیم.
به اسم اعتدال، به کام استعمار
مصطفی بیگمحمدی
اشاره: اعتدال به معنای میانهروی است اما میانهروی چیست و از چه جایگاهی برخوردار میباشد؟ کدام برداشت از اعتدال مطلوب و مناسب است و کدام نامطلوب و نامناسب؟ در دین اسلام به کدام قسم از اعتدال سفارش شده است؟ کدام نمونه از اعتدال از نشانههای اهل ایمان به شمار میرود؟ اینها نمونه سؤالاتی است که پاسخ به آنها تحقیق گسترده و جامعی را میطلبد که از مجال بحث حاضر فراتر است. در اینجا بهطور گذرا و به اختصار و با اشاره، مطالبی را در مورد اعتدال مطلوب و اعتدال نامطلوب بیان میداریم.
اقتصاد اعتدالی در رفع تحریمها خلاصه نمیشود
نگاهی به جایگاه اعتدال در اقتصاد اسلامی
محمدجواد توکلی
اشاره: موضوع اعتدال در مباحث اقتصادی دارای ظرافت خاصی است. پیشینه اعتدال به مباحث اخلاقی ارسطو باز میگردد. ارسطو در رویکرد فضیلتگرایی، اعتدال را به عنوان حد وسط میان برخی از فضیلتهای رفتاری مطرح کرد و افراط و تفریط در یک قوه را ناشایست و حد وسط را مطلوب دانست. این موضوع بعدا توسط ارسطو و دیگران در فضای اقتصاد سیاسی هم مطرح شد اما آن چیزی که در ادبیات اقتصادی مطرح شده متفاوت است. در اقتصاد، اعتدال در قالب عدالت اقتصادی مطرح شده و یکی از بحثهای پردامنه در اقتصاد و اقتصاد سیاسی یا فلسفه سیاسی است. اندیشمندان زیادی راجع به عدالت بحث کردهاند، حتی سعی کردهاند با مبانی غیردینی به این بحث بپردازند. رویکردی که الان در کشور به عنوان اعتدال مطرح شده، بیشتر به عنوان یک رویه سیاستگذاری است، مثلا در سیاست خارجی اعتدال را پرهیز از تندروی و کندروی میدانند اما اینکه آیا در مباحث اقتصادی چیزی به اسم اعتدال وجود دارد یا وجود ندارد، از مقایسه میان نظامهای اقتصادی سرمایهداری، سوسیالیستی و اسلامی مشخص میشود.
جریانهای انحرافی زیر پوست اعتدالهای سینمایی
تحلیلی بر بازنمایی اعتدال در سینمای بودایی، تائویی، کنفسیوسی، مسیحی و یهودی
محمدحسین فرجنژاد
اشاره: «بودای کوچک» را میدیدم. در داستان فیلم، نقطه عطفِ فهم و رهاییِ سیدارتا یا همان بودا، زمانی بود که پس از چند سال ریاضتکشی به روش هندوان، برای رهیدن از تمنیات، در دریاچه روبرویش، استاد و شاگردی را سوار بر قایقی دید. استاد، در حالی که ابزاری موسیقایی شبیه تار در دست داشت، به شاگردش گفت: «اگر این سیم شل باشد، آیا موسیقی زیبایی از این ابزار خارج می شود؟» شاگرد نیز طبیعتا گفت: «نه». استاد سپس گفت: «اگر بیش از حد سفت باشد، چطور؟» باز هم شاگرد گفت: «نه، صدای مناسبی از آن خارج نمی شود.» سپس، استاد که با ردا و چهرهای چون پیران و حکمای شرقی بود، گفت: «فقط زمانی که مقدار سفتی و سستی این سیمها متعادل باشد، صدای روان و زیبای موسیقی از آن تولید میشود.» در اینجا بودا در حالیکه از شدت سادگی و بیپیرایگی در کنار گاومیشهای بیشه، در حال آب خوردن بود و با ریشها و موی ژولیدهای از حال تعادل یک انسان معمولی خارج شده بود و شبیه مرتاضان هندو شده بود، به فکر فرو رفت و با خویشتن خویش، حدیث آن استاد و شاگرد را واگویه کرد و اندیشید که بهراستی حد میانه، حد اعتدال است و این سخن را به مثابه محوری برای رهاییِ نفس از امیال طبیعی و شهوات دانست. از آن پس بود که وی زندگی متعادلی در پیش گرفت و به بودا یا بیدارشده تبدیل شد. از آن پس، این ماجرا را برای هندیان تعریف کرد و با اختلاف طبقاتی هندویی و خداپرستی آنها مخالفت کرد و رمز رهایی را دست یازیدن به شیوه اعتدال دانست. در طی قرون بعد، بسیاری از مردمان شمال هند به مکتب بودا گرویدند و سپس بسیاری از چینیان، با کمک گرفتن از شعار اعتدال در ورزشهای رزمی، به آئین بودا گرویدند.
اعتدال، ایستگاه قطار انقلاب نیست
سخن سردبیر
اشاره: این تنها مکتب اسلام بود که توانست، ملت در راه مانده ایران را از حضیض ذلت برهاند و بر قله رفعت و عزت بنشاند و نهتنها مکاتب و قدرتهای بزرگ دنیا را به چالش بکشاند، بلکه با به ظهور رساندن نصرتهای الهی و امدادهای غیبی، دروازهای فراتر از معادلات مادی را فرا روی امت بگشاید. این هدیه الهی، پاداش تمسک مردم به اسلام بوده؛ آن هم اسلام نابی که در پیروی از «قرآن» و «عترت» خلاصه میشود و بس.
آنچه ملت ایران را به سوی این پیوند جاودانه سوق داد و به جایگاهی عزیزانه در زمین و عارفانه در آسمان رسانید، تکیه امام رحمه الله علیه به «خودباوری» و بازگشت به زلال اسلام ناب و تأکیدات مقام معظم رهبری بر «قدرت درونزا» و توجه به سرمایهها و تواناییهای داخلی بود.
گفتنی است بیست و پنجمین شماره فصلنامه فرهنگی اجتماعی و سیاسی فرهنگ پویا، در 112 صفحه با قیمت سه هزار تومان از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه روانه بازار نشر شده است./998/ن603/ق