شماره جدید ماهنامه معرفت منتشر میشود
به گزارش خبرگزاری رسا، صد و نود و پنجمین شماره ماهنامه علمی ـ ترویجی معرفت ویژه کلام از سوی انتشارات مؤسسه امام خمینی رحمة الله علیه منتشر میشود.
مقالات منتشر شده در این شماره ماهنامه معرفت عبارت است از: «مناجات عارفان: جستارى در چیستى و گستره معرفت خدا»، امکانسنجى پایبندى به مبانى اسلام در جامعه مدرن»، «قاعده لطف و ادله نقلى آن»، «مغالطات مخالفان در مواجهه با معصومان علیهمالسلام»، «ایاب و حساب اخروى انسان و نقش معصومان علیهمالسلام»، «مفهوم و هویتشناسى وحى در ادیان ابراهیمى»، «نقد و بررسى اندیشه تأثیرپذیرى متکلمان قرن 4و5 امامیه از معتزله در عدل الهى»و «مرورى اجمالى بر مؤلفههاى نظام فکرى جابرى».
مناجات عارفان: جستارى در چیستى و گستره معرفت خدا»
آیتالله محمدتقى مصباح
چکیده : این مقال به بررسى امکان معرفت خدا مىپردازد. در آموزههاى دینى، سفارشهایى درباره لزوم شناخت خدا از طریق راههاى انفسى و آفاقى مطرح شده است. با این حال، همواره افراط و تفریطهایى در این زمینه صورت گرفته است. واقعیت امر این است که شناخت خداى متعال با دو علم حضورى و حصولى امکان دارد. به تصریح برخى متکلمان و فلاسفه، کنه ذات خدا را نمىتوان با علم حصولى شناخت، اما در اینکه علم حضورى انسان به کنه ذات و صفات الهى تعلق مىگیرد باید گفت: هرچند با استفاده از آیات و روایات ثابت مىشود که انسانها مىتوانند علم حضورى به خدا داشته باشند، با این حال هیچکس حتى اشرف مخلوقات یعنى پیامبر گرامى صلىاللهعلیهوآله نیز نمىتوانند عالم به کنه ذات و صفات خدا باشند؛ زیرا لازمه علم به کنه ذات، احاطه وجودى بر خداوند است و احاطه موجود محدود بر موجود نامحدود و نامتناهى محال است.
امکانسنجى پایبندى به مبانى اسلام در جامعه مدرن
مرضیهسادات سجادى
محمد جعفرى
چکیده :با استیلاى فرهنگ مدرن بر جوامع غربى، فضاى فکرى، فرهنگى، سیاسى و اجتماعى این جوامع به ناگاه دستخوش تغییرات بسیار گستردهاى گردید. جامعه خدامحور و آخرتگرا، تبدیل به جامعهاى انسانمحور و دنیاگرا گشت، وحى الهى که تا دیروز تنها منبع شناخت و داورى معرفت بود، جاى خود را به عقل بشرى داد. از سوى دیگر، تعاملات و تهاجمات فرهنگى، جوامع اسلامى را با پدیده نوظهور مدرنیته روبهرو گرداند و معیارهاى اسلامى، به چالش کشیده شد.
این مقاله با روش تحلیلى ـ توصیفى مبانى فرهنگ مدرنیته را بررسى کرده و نشان مىدهد که این مبانى همچون اومانیسم، سکولاریسم، تعبدگریزى و علمزدگى در تعارض با مبانى اسلام است، اما مدرنیته که صرفا بهمعناى دگرگونى در فن و ابزار تولید است تعارضى با مبانى اسلام نداشته و ازاینرو، مىتوان در جامعه مدرن امروزى، پایبند به مبانى اسلام بود.
قاعده لطف و ادله نقلى آن
سیدجمالالدین موسوى
محمدتقى شاکر اشتیجه
چکیده:«لطف»، بهعنوان یکى از قاعدههاى مهم و تأثیرگذار در علم کلام، عبارت است از هر آنچه که مکلف با آن، به انجام فعلِ طاعت نزدیک، و از معصیت دور گردد و در اصلِ توان مکلف بر انجام فعل، دخیل نبوده و به حد اجبار نرسد. معتزله از طرفداران این قاعده هستند و اکثر آنان فعل لطف را بر خداوند واجب مىدانند. اشاعره در مقابل، منکر این قاعده هستند و اساسا چیزى را بر خداوند واجب ندانسته و به تبع، لطف را نیز بر خداوند واجب نمىدانند. اکثر علماى امامیه، قایل به وجوب لطف بر خداوند هستند و مسائلى مانند وجوب نبوت و وجوب وجود امام معصوم در هر عصر و زمان را با آن اثبات مىکنند. کاربرد این قاعده در علم کلام گسترده بوده و کسانى که قایل به وجوب لطف هستند، وجوب تکلیف شرعى، حسن آلام ابتدایى، وجوب وعده و وعید، وجوب عصمت انبیا، وجوب بعثت انبیا و وجوب نصب امام را با این قاعده اثبات مىکنند. آیات فراوانى از قرآن وجود دارد که به غایات و مبادى لطف اشاره دارد، اما اکثر آنها دلالت بر وجوب لطف بر خداوند ندارد. روایات فراوانى در باب بعثت انبیا و خالى نبودن زمین از حجت خدا وجود دارد که دلالت بر لطف بودن این افعال از جانب خداى متعال مىکند، اما دلالت بر وجوب این افعال و وجوب هرگونه لطف به گونه عام از جانب خداوند متعال ندارد. روش پژوهش تحلیلى ـ توصیفى مىباشد.
مغالطات مخالفان در مواجهه با معصومان علیهمالسلام
سیدمصطفى میرباباپور
چکیده: برخى کسانى که در برابر معصومان علیهمالسلام به اظهارنظر و احتجاج با آنها مىپرداختند، معمولاً آگاهانه یا ناآگاهانه دچار مغالطه مىشدند. آیا مىتوان نمونههاى مشخصى از مغالطات را در این مناظرات یافت و از برخورد و مواجهه معصوم علیهالسلام، روش درست برخورد با مغالطه را آموخت؟ این مقاله با جستوجو در منابع روایى، بخصوص کتاب شریف «الاحتجاج»، با روش تحلیلى ـ توصیفى به برخى از این مغالطات پرداخته است؛ مغالطاتى مانند: رها نکردن پیشفرض، بستن راه استدلال، تغییر تعریف، تمثیل، قیاس مضمر مردود، تهدید، کنه و وجه، طلب برهان از مخالف، تفسیر نادرست، پارازیت، نقل قول ناقص، مسموم کردن چاه، تجسّم، دروغ یافتن این مغالطات و نحوه برخورد معصومان علیهمالسلام با آنها، در این مقاله مورد بررسى قرار گرفته است.
ایاب و حساب اخروى انسان و نقش معصومان علیهمالسلام
حامد علىاکبرزاده
چکیده: مسئله «معاد» بهعنوان یکى از اعتقادات مسلمانان، در میان مذاهب مختلف اسلامى داراى فروعى است که همواره در صحت و سقم آن بحث و تبادلنظر شده است. در این بین، شیعه معتقد است که خداوند متعال بهعنوان مالک اصلى روز قیامت و جزادهنده حقیقى، امورى از معاد را به اختیار خود به برخى مخلوقات خویش ازجمله برترین آنها یعنى پیامبر صلىاللهعلیهوآله و معصومان علیهمالسلام واگذار مىکند و این ذوات مقدسه علیهمالسلام محل رجوع مردم و عهدهدار محاسبه اعمال خلایق در روز قیامت هستند و همانگونه که در روایات تصریح شده است، بازگشت مردم نیز به سوى آنان خوهد بود. هدف از این پژوهش، اثبات این مسئله با استفاده از ادلّه عقلى و نقلى است که در این مجال، با استفاده از ادلّه عقلى ابتدا امکان این مسئله مورد بررسى قرار گرفته و در نهایت، با استفاده از ادلّه نقلى وقوع چنین امرى اثبات گردیده است.
این مقاله حکایت از آن دارد که بازگشتگاه و محاسبهکننده اعمال خلق در روز قیامت بالاصاله خداوند متعال است و معصومان علیهمالسلام بالعرض و به اذن خداوند متعال و بدون استقلال از او، عهدهدار محاسبه اعمال انسانها در روز قیامت هستند.
مفهوم و هویتشناسى وحى در ادیان ابراهیمى
یحیى نورمحمدى نجفآبادى
محمدرضا نورمحمدى نجفآبادى
چکیده: وحى را یکى از ارکان مهم و امور مشترک در میان ادیان راستین، بهویژه ادیان ابراهیمى مىتوان بهحساب آورد. در عین حال، شاهد اختلافات بسیار عمیقى در میان اندیشمندانِ این ادیان در رابطه با تعریف و تلقّى آنها از وحى مىباشیم. حتى در خود هریک از این ادیان، طیفهاى مختلف، دیدگاههاى گوناگونى در اینباره دارند. این مقاله به روش تحلیلى ـ توصیفى پس از آنکه معناى لغوى وحى را بیان نموده، به تبیین و تعریف و بررسى نظریات مطرحشده از وحى در اسلام و یهودیت و مسیحیت پرداخته است. در اسلام، دیدگاه متکلمان و فیلسوفان مسلمان را بیان نمودهایم. در مسیحیت نیز دیدگاههاى زبانى، غیرزبانى و دیدگاه وحى غیرزبانى درونى و تجربى را مورد توجه قرار دادهایم.
نقد و بررسى اندیشه تأثیرپذیرى متکلمان قرن 4و5 امامیه از معتزله در عدل الهى
سیدمحمدعلى احسانى
چکیده: متکلمان معتزله و امامیه از روزهاى نخست در کنار هم به گفتوگو، بحث و مناظره مشغول بودهاند. در این فضا ممکن است تأثیراتى براى هریک از جریانها حاصل شده باشد. این تحقیق با روش تحلیلى ـ تطبیقى انجام گرفته و به دنبال نقد و بررسى «اندیشه تأثیرپذیرى متکلمان امامیه از معتزله در عدل الهى» است.
مکتب امامیه و معتزله به علت پذیرش حسن و قبح عقلى بهعنوان مبنا و اساس عدل الهى و سایر آموزههاى دینى به عدلیه معروف شدهاند. آنها با این مبنا، آموزههاى دینى را به نحوى تحلیل کردهاند که خروجى آن، اختیار انسان، وجوب لطف و رعایت اصلح، وجوب تکلیف، نفى تکلیف فراتر از طاقت، وجوب اعواض بر آلام ابتدایى و تفسیر حکیمانه شرور بوده است. البته آنها در برخى از باورها اختلافات جزئى و در بحث اراده و اختیار اختلافنظر مهم دارند. معتزله در این باب، راه افراطى تفویض را برگزیدهاند، اما امامیه با پیروى از ائمه اطهار: نظریه «لاجبر و لاتفویض بل امربین الامرین» را برگزیدهاند.
مرورى اجمالى بر مؤلفههاى نظام فکرى جابرى
محمد معینىفر
چکیده: محور پژوهش حاضر، بررسى مؤلفههاى نظام فکرى جابرى نظیر الگوى تفکر او، نحوه شکلگیرى بنیانهاى عقلانى و فرهنگى او، ساختارشکنى او و موارد دیگر است. اما در بعضى مواقع، انتقادهایى را که به او وارد است مطرح مىکند و اگر احیانا داراى رویکردى تحسینبرانگیز باشد نیز آن را یادآور مىشود. این نوشتار با روش تحلیلى ـ توصیفى به بررسى اجمالى سیر تفکر و آثار وى پرداخته است. جابرى بیش از آنکه شخصیت کلامى یا بهعبارتى، نومعتزلى باشد، بیشتر فلسفى است و این را آثار او نیز شهادت مىدهند، حتى او یک اثر کلامى محض هم ندارد. با این حال، دیدگاه او را نسبت به مسائل مطرحشدهاى همچون امامت، عدل و توحید، آنهم بهصورت تلویحى، از درون آثار مختلف او استخراج کردهایم که در روند مقاله بیان مىشود./998/د101/ق