پنجاه و ششمین شماره فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی راهی بازار نشر شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این شماره از فصلنامه دارای مقالات زیر است:
معیار نظریههای علمی
علوم انسانی- اسلامی: چالشها و راهکارها
شناسایی و اولویتبندی عوامل بازدارنده مؤثر برکرسیهای نظریهپردازی بر اساس دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه
دانشگاه حکمت بنیان نهاد مبنایی پیشرفت متعالی
بازکاوی نقش عقل و خیال در آموزش فرایند طراحی معماری
مهندسی فرهنگی نهادینهکردن موضوعات دینی در جامعه با رویکرد قرآنی
تحلیلی بر ارزیابی نگرش و گرایش دانشجویان دانشگاه پیام نورگرگان به عرفانهای نوظهور
معیار نظریههای علمی
سعید معصومی
مهدی گلشنی
چکیده: هدف: استدلال بر وجود معیاری حداقلی برای علم؛ یعنی خطاپذیری و همچنین ارائه معیار نویسندگان؛ یعنی آزمونپذیری است.
روش: نقد و بررسی رویکردهای مختلف در مورد چیستی روش علمی و معیارهای لازم برای معرفت علمی در سه دیدگاه پوزیتیویسم منطقی، ابطالگرایی پوپر و ساختگرایی، به علاوه آموزه صدق جزیی داکوستا و فرنچ است.
یافتهها: نظریههای علمی خطاپذیرند، رأی ساختگرایان بر عدم وجود هر گونه معیار برای نظریههای علمی ناصواب است، «آزمون پذیری» معیاری مناسب برای علم است.
نتیجهگیری: با اینکه معیارهای متنوع و متحول و پسینی برای پذیرش نظریههای علمی در طول تاریخ وجود داشته است، ولی لزوم خطاپذیربودن نظریههای علمی، معیاری است پیشینی که عنصر مقبول در دو دیدگاه پوزیتیویسم منطقی و ابطالگرایی پوپر است که در صورت حذف آن، تمایز میان معرفت علمی و تجربی از دیگر معارف بشری از بین خواهد رفت.
علوم انسانی- اسلامی؛ چالشها و راهکارها
سید محمدرضا تقوی
چکیده: هدف: هدف پژوهش حاضر، تبیین و ارائه برخی راهکارها برای عبور از چالشهای پیشرو در علوم انسانی- اسلامی بوده است.
روش: روش پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کیفی است که با نگرشی تحلیلی- تطبیقی به منابع دینی و علوم انسانی رایج صورت گرفته است.
یافتهها: علوم انسانی- اسلامی، حاصل برداشت محقق از واقعیات مربوط به انسان در یک رشته یا موضوع پژوهشی است که ابتنای آن بر منابع معرفتشناختی دینی استوار باشد. بحث پیرامون تفاوتهای علم رایج و علوم انسانی- اسلامی از حیث روششناسی و پیشفرضهای حاکم بر علم رایج و علوم انسانی- اسلامی و روشهای پژوهش در علوم انسانی- اسلامی، از موضوعات کلیدی است که در بخش یافتهها به آن پرداخته شده است.
نتیجهگیری: علوم انسانی- اسلامی نمیتواند فارغالبال از هدف خلقت، نحوه نزول برکات مادی و معنوی و از جمله نحوه نزول علم به عوالم انسانی و بدون توجه به فلسفه تاریخ شیعی (از جمله تولی و تبری) به تدوین پیش فرضهای علم، مبانی، اصول، اهداف و غایات و روششناسی متناسب با هستیشناسی و معرفتشناسی خود بپردازد.
شناسایی و اولویتبندی عوامل بازدارنده مؤثر برکرسیهای نظریهپردازی بر اساس دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه
سیفاله فضل الهی قمشی
حسین کریمیان
منصوره ملکی توانا
چکیده: هدف: هدف این تحقیق، واکاوی عوامل بازدارنده مؤثر بر کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره علمی به عنوان یکی از راهکارهای ساختاری آموزش عالی کشور در حوزه علوم انسانی و دینی برای تولید علم در دانشگاهها و اولویتبندی آنها بر اساس دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم بوده است.
روش: روش تحقیق، توصیفی- پیمایشی و جامعه آماری شامل کل اعضای هیئت علمی بود که 120 نفر از آنان به شیوه تصادفی ساده به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. دادههای مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق ساخته با پایایی 89/0 بر مبنای مقیاس درجهبندی 5 سطحی لیکرت جمعآوری شد.
یافتهها: به ترتیب عوامل فرهنگی، عوامل مربوط به سیاستگذاری نظام نظریهپردازی، ساختاری- اداری، نحوه ارائه خدمات پژوهشی و عوامل انگیزشی در نظریهپردازی نقش بازدارندگی دارند و تفاوت میزان شدت بازدارندگی عوامل مختلف مورد مطالعه، با اطمینان 99/0 معنادار است. از دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، عوامل فرهنگی مهمترین، عدم حمایت سازمانیافته از نظریات ارائه شده مؤثرترین و عدم شناخت نخبگان از اهداف و ساختار کرسیهای نظریهپردازی کماثرترین بازدارندهها در مقابل نظریهپردازی شناخته شدند.
نتیجه گیری: مهمترین چالش پیش روی نظریهپردازی در دانشگاهها، فرهنگسازی، ایجاد و نهادینهکردن روحیه تحقیق، تعاون، همکاری و تسهیم دانش و فعالیتهای تیمی به عنوان برایندی نرم، پیچیده و طولانی است.
دانشگاه حکمت بنیاننهاد مبنایی پیشرفت متعالی
مهدی فاتح راد
محمدحسین نقوی
محمدرضا جلیلوند
چکیده: هدف: این مقاله در پاسخ به این پرسش اساسی شکل گرفته که برای رسیدن به دانشگاه آرمانی و طراحی و تحقق پیشرفت متعالی از کجا و چگونه باید شروع کرد. در این خصوص با تبیین نگاه و معماری فکری برخی از متفکران به ویژه در مورد آرمان شهر، با استفاده از تحلیل فلسفی، بررسی تطبیقی و مطالعات کتابخانهای، چرایی دانشگاه حکمتبنیان، تبیین و چیستی آن تشریح شده است. بیکن و فارابی از مهمترین متفکرانیاند که نگاه آنان در ترسیم آرمانشهر بررسی شد. با تطبیق معماری و نوع نگرش این متفکران با معماری فکری و نگرش اقتباس شده از متون اسلامی و نظر علمای اسلامی، با نوعی کمبود در معماری فکری آنها مواجه میشویم. در این نوشتار به اختصار، نوع نگرش این متفکران، نقد و معماری دیگری با تکیه بر آرای آیتالله شاه آبادی و امام خمینی تبیین شده است.
روش: از آنجا که این پژوهش با مطالعه اسناد، مدارک، مقالات و کتابهای مختلف شکل گرفته، بنابراین، از نوع توصیفی است.
یافتهها: لازمه نهادینهشدن این معماری در سراسر الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تحول در نهاد دانشگاه است. لذا دانشگاه حکمت بنیان، که ماموریت اصلی آن، تربیت انسانهای حکیم، توسط مراکز حکمت بنیان و در جهت خلق، نشر و تعالی فرهنگ علم و فناوری و در نهایت، توسعه حکمت است، در قلب این الگو جای میگیرد.
نتیجهگیری: در این مقاله با طرح الگوی توسعه حکمت، الگوی کلان ستادی، صفی و محتوایی دانشگاه حکمتبنیان به عنوان مبنایی برای پیشرفت متعالی پیشنهاد شده است.
بازکاوی نقش عقل و خیال در آموزش فرایند طراحی معماری
یداله احمدی دیسفانی
چکیده: هدف: هدف مقاله، پاسخ به این سوال است که: عقل و خیال در فرایند طراحی معماری چه نقشی دارند؟
روش: روش یافتن پاسخ، از یک سو، بررسی محدوده مورد مطالعه در مباحث نظری حکمای اسلامی و بیشتر نظرات ابن عربی و فارابی به عنوان نمایندگان دو گرایش از اندیشمندان دنیای اسلام است و از سوی دیگر، یافتن نشانههای تأثیر این اندیشه در متون معماری و هنری است. تحقیق از نوع کیفی است و معارف به دست آمده حاصل استنتاج منطقی بر پایه معارف و گزارههای موجود است.
یافتهها: یافتهها بیانگر آنند که جزءنگری در مقابل کلنگری و کمینهگرایی در مقابل خیالگرایی معماری مدرن قابل تبیین بر پایه استفاده از قوه خیال و عقل در کار معماری و مهندسی است و در این میان تزکیه نفس معمار عامل تعادلآفرین در استفاده از این دو قوه است. این مطلب درباره معماری بومی ایرانی بر پایه تفکر سنتی قابل تبیین است.
نتیجهگیری: استفاده از ابزار عقل به تنهایی نتیجهای کامل در دستیابی به یک طرح کامل معماری ندارد و استفاده از ابزار خیال در جهت ایجاد معماری نیز ممکن است معماری حاصل را غیر کاربردی کند؛ اما استفاده همزمان از این دو ابزار، علاوه بر ایجاد معماری خلاقانه، بر جنبههای مهندسی آن نیز تأکید میکند.
مهندسی فرهنگی نهادینهکردن موضوعات دینی در جامعه با رویکرد قرآنی
حسین خاکپور
زینب رنجبر همقاوندی
مهرناز گلی
چکیده: هدف: هدف از این پژوهش، یافتن راه حل مناسب قرآنی برای نهادینهکردن موضوعات دینی در جامعه و دانشگاه بوده است؛ زیرا تنها هنگامی میتوان توقع اجراییشدن احکام اسلامی و حکومتی را داشت که به صورت یک عادت درآمده یا در اصطلاح «نهادینه» شده باشند.
روش: روش تحقیق حاضر، توصیفی اسنادی با تحلیل و بررسی روشهای ارائهشده در قرآن و ابزار گردآوری دادهها، مطالعه کتابخانهای با استفاده از نرمافزارهای لازم و مراجعه به تفاسیر قرآن بوده است.
یافتهها: یافتههای حاصل از این پژوهش نشان میدهد که راه حل مناسب این موضوع را در گرو استفاده از سه بُعدِ «فضاسازی» با تکیه بر اصل اعتقاد به روز بازپسین و اصل برابری، «فرهنگسازی» با تکیه بر خانواده و نهاد آموزش و پرورش و «استفاده از ابزار» با تکیه بر اصل تبلیغات انسانی و ابزاری و آموزش است.
نتیجهگیری: نتایج حاصل از این تحقیق نشان میدهد که تنها با به کارگیری توأمان سه بُعد فضاسازی، فرهنگ سازی و استفاده از ابزار، میتوان به هدف مورد نظر دست یافت.
تحلیلی بر ارزیابی نگرش و گرایش دانشجویان دانشگاه پیام نورگرگان به عرفانهای نوظهور
قاسمعلی کابلی
علی وطنی
چکیده: هدف: هدف نوشتار حاضر، شناسایی نوع نگرش و میزان گرایش دانشجویان دانشگاه پیام نور گرگان به عرفانهای نوظهور بوده است.
روش: این تحقیق از نوع توصیفی بوده که به روش پیمایشی اجرا شده است.
یافتهها: تحلیل آماری دادههای استخراج شده نشان داد 1/44 درصد دانشجویان احساس خود را نسبت به عرفانهای نوظهور ناخوشایند و تنفرآمیز بیان کرده اند. 5/48 درصد دانشجویان از وجود عرفانهای نوظهور آگاهی داشته، که از این میزان 3/33 درصد آگاهی خود را از وجود عرفانهای نوظهور از طریق برنامههای تلویزیون داخلی کسب کردهاند. همچنین 3/3 درصد دانشجویان در عرفانهای نوظهور سابقه عضویت داشتهاند و 7/96 درصد تا به حال هیچ عضویتی در این گروهها نداشتهاند.
نتیجهگیری: دیدگاههای نظری و تجربی ارائه شده، قادر به تبیین مؤلفه مورد سنجش در بین جامعه آماری نمیباشد؛ زیرا غلبه رویکرد خاصگرایی در فضای ساختار فرهنگی و اجتماعی منتج از شیوههای اجتماعیکردن، نشانگر امعان نظر و عمل دانشجویان دانشگاه پیام نور در سطح هنجاری به لایههای بنیادین فرهنگی است؛ اگر چه نباید به این میزان خوشبین بود و اکتفا کرد. بر همین اساس، انتظار است دانشگاه و مدیران فرهنگی جامعه با آیندهپژوهی نسبت به تحولات و تغییرات فرهنگی و اجتماعی، در راستای مصونسازی سرمایههای انسانی در مواجهه با هجمه فرهنگی، برنامه جامع تمهید و بستر اقدام عملی را محقق سازند.
گفتنی است، پنجاه و ششمین شماره فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، سال هفدهم، ویژه پاییز 1392 به صاحب امتیازی پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها و مدیر مسؤولی حجت الاسلام حبیب محمدنژاد در 156 صفحه وارد بازار نشر شده است./992/ن601/ق