مروری بر نود و چهارمین شماره فصلنامه رسانه
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نودمین و چهارمین شماره فصلنامه علمی ترویجی وسایل ارتباط جمعی رسانه ویژه بهار 1332 به صاحب امتیازی معاونت امور مطبوعاتی و اطلاعرسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مدیرمسؤولی محمد سلطانیفر از سوی دفتر مطالعات و برنامهریزی رسانهها به چاپ رسیده است.
این شماره از فصلنامه شامل این مقالات است:
تحلیل گفتمان تلویزیون بیبیسی فارسی درباره جنگ عراق با ایران (مطالعه موردی دو فیلم مستند)
مشکلات فرهنگی و ارتباطی در کشورهای اسلامی استعمار زده
طراحی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر ارتقای بهرهوری سرمایههای انسانی رسانه ملی
مطالعه تطبیقی کارکرد رسانههای اجتماعی در صدا و سیما و شبکه بیبیسی فارسی
شبکههای اجتماعی، چالش در تعریف افکار عمومی
بررسی تفاوتهای جنسیتی در پیشبینی کنندگی ویژگیهای شخصیتی و ویژگیهای محیط خانوادگی برای اعتیاد به اینترنت
واکاوی نقش تلفن همراه در تعاملات میان فردی و اجتماعی جوانان
گزارش نشست رسانهها و اعتدال
فهرست گزیده مقالات ارتباطات جمعی در مطبوعات
تحلیل گفتمان تلویزیون بیبیسی فارسی درباره جنگ عراق با ایران (مطالعه موردی دو فیلم مستند)
محمدرضا تاجیک
جواد رمضان نژاد جلودار
چکیده: امروزه یکی از مهمترین روشهای عملیاتی کردن سیاستهای دولت گفتمان رسانهای است. این پژوهش در پی پاسخگویی به این سیال اساسی است که تلویزیون بیبیسی فارسی، در سیامین سالگرد تجاوز عراق به ایران، چه گفتمانی را برای ساخت واقعیت و کنترل اذهان مخاطب انتخاب کرد؟ این تحقیق بر اساس تلفیقی از دو رویکرد فرکلاف و ون دایک در تحلیلی متون رسانهای بررسی 12 مقوله کلامی انجام شده است. واحدهای انتخابی نیز بر مبنای واحد آوایی انتخاب شدهاند. بررسی دو فیلم مستند در این پژوهش نشان میدهد گفتمان رسانهای تلویزیون بیبیسی فارسی، متمرکز بر نگاه ضد جنگ، بدون در نظر گرفتن شأن دفاعی آن است و همچنین در این مستندها اعتقادات مذهبی مردم و به ویژه رهبر ایران یکی از عوامل اصلی آغاز و ادامه جنگ بازنمایی شده است. بهعلاوه بیبیسی با پرداختن به بازماندگان جنگ آنها از رزمندگان و خانوادهها، ضمن بازنمایی مشکلات موجود، ایراد اصلی را در جنگ بیهوده و سوءاستفاده مسؤولان نظام و فایده بردن آنها از جنگ معرفی میکند.
مشکلات فرهنگی و ارتباطی در کشورهای اسلامی استعمار زده
مهدی محسنیان راد
محمدعلی شاکری
چکیده: از میان 51 کشور اسلامی که اکثریت جمعیت آنان را مسلمانان تشکیل میدهند، 41 کشور در خاطره تاریخی خود تجربه مستعمره بودن را دارند و عبور از دوران استعمال میراثی را بر جای گذاشته که گرچه در هر کشور میتواند مشخصههای مشابه و گاه متفاوت داشته باشد، اما اثر آن بر فرهنگ و ارتباطات این جوامع کموبیش از مشخصههای مشابه برخوردار بوده است.
مقاله پس از تبین مفهوم مشکلات برای بررسی مشکلات رسانهها در کشور تونس بهعنوان نمونه مورد بررسی به روابط دو نهاد حاکمیت و رسانهها پرداخته و آن را در سه مقطع دوران استعمار، دوران پس از استعمار و دوران اخیر مشهور به بهار عربی دنبال کرده است.
مقاله نشان میدهد رابطه عمودی یکطرفه دولتها با رسانههای تونس، آنها را در دوران استعمار به ابزاری برای تحقق اهداف استعماری استعمارگران تبدیل کرده و پس از استقلال نیز باوجود برخوردهای شدید حکومتهای استبدادی، تحکیم همین رابطه عمودی، هیچوقت امکان ایفای نقش در توسعه کشور را به رسانهها نداده است.
طراحی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر ارتقای بهرهوری سرمایههای انسانی رسانه ملی
حسن خجسته باقرزاده
سعید علوی وفا
چکیده: سرمایههای انسانی از ارکان رشد، توسعه و بقای هر سازمانی به شمار میآید و نقش کلیدی در پیشبرد مأموریتها، هدفها، سیاستها، خطمشیها و استراتژیها سازمان دارد. بهرهوری سرمایههای انسانی در راستای اهداف کلان و استراتژیک سازمان، مقولهای مهم و راهبردی است بهطوریکه افزایش آن بهعنوان یک ضرورت برای ارتقای سطح عملکرد در مسیر موافقت سازمان تلقی میشد.
پژوهش حاضر باهدف طراحی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر بهرهوری سرمایههای انسانی در راستای اهداف استراتژیک و چشمانداز رسانه ملی صورت گرفته است. هدف از این تحقیق کاربردی شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقای بهرهوری مبتنی بر مرور ادبیات تحقیق کرده و با کمک شیوه تصمیمگیری چند شاخصه و تحلیلی سلسله مراتبی و بررسی همراستای آن با اهداف استراتژیک و چشمانداز رسانه ملی مبادرت به طراحی، تدوین و اولویتبندی این عوامل میکند. بر اساس نتایج این تحقیق؛ اولویت عوامل به تربیت با شغل، عوامل فردی و شخصیتی، عوامل فیزیکی و روانی محیط کار عوامل ایجادکننده جو صمیمت و همکاری است.
مطالعه تطبیقی کارکرد رسانههای اجتماعی در صدا و سیما و شبکه بیبیسی فارسی
احسان پوری
زهرا عنایتی
چکیده: امروزه رسانههای اجتماعی یکی از ارکان مهم تأثیرگذار در تحولات محسوب میشوند. رسانههای اجتماعی در حوزه رسانههای نوین جای گرفتهاند، در برهههای حساس سیاسی ـ اجتماعی، در مقابل محدودیت ضریب نفوذ رسانههای سنتی ظرفیت بالای خود را نشان دادهاند و تحقیقات متعددی در این زمینه انجام شده است و پژوهشها نشان داده است که رسانههای اجتماعی خاستگاه تحولات بسیاری در جامعه مدنی هستند و رابطه تنگاتنگی میان حوزه عمومی و بین دولتها برقرار کردهاند.
اهمیت نقشآفرینی مجریان رسانههای جمعی در رسانههای نوین اجتماعی موضوعی است که رویترز در سال 2010، در گزارش خبرنگاری عصر رسانههای اجتماعی منتشر کرد. در این گزارش به رشد پدیدهای به نام شهروند خبرنگار و تأثیر آن بر رسانههای سنتی اشاره و بر ضرورت بقا و فعال کردن خبرنگاران در رسانههای اجتماعی تأکید شد.
در این مقاله با بررسی همگرایی رسانه ملی و شبکه تلویزیونی بیبیسی فارسی با شبکه اجتماعی فیس بوک به دنبال تعیین میزان استفاده مجریان رسانه ملی و بیبیسی فارسی از ظرفیت این شبکههای اجتماعی در جریان سازی و جهتدهی افکار عمومی بودهایم.
بدین سبب، میزان فعالیت مجریان شناخته صدا و سیما مجریان شبکه بیبیسی فارسی در بازه زمانی 17 تا 27 اردیبهشتماه، 1392، همزمان با ثبتنام نامزدهای ریاست جمهوری ایران مورد مطالعه قرار گرفته است. میزان اثرگذاری مجریان با شاخصهایی چون میزان مطالب منتشر شده مرتبط با انتخابات و انتخابات و نامزدهای ریاست جمهوری و بازخورد مخاطبان تحلیل شده است.
یافتههای پژوهش نشان میدهد، با تفاوت قابلتوجهی مجریان شبکه بیبیسی نسبت به مجریان صدا و سیما از فرصت رسانههای اجتماعی به منظور تنویر افکار عمومی بهره بردهاند.
شبکههای اجتماعی، چالش در تعریف افکار عمومی
مجید رضاییان
چکیده: برانگیختگی گروههای اجتماعی برای عمومیت دادن یک پدیده که تا پیش از اینترنت در قالب یکسویگی با سازماندهی از پیش تعیینشده صورت میگرفت و رسانهها ستون اصلی شکل دادن افکار عمومی بودند با آمدن شبکههای اجتماعی عمومی در تعریف افکار عمومی تغییراتی حاصل شد و کاربرد تعریف قبل از میان رفت.
افکار عمومی در دوران یکسویگی رسانهها از قضا تعریف روشنتری در مقایسه با امروز دارد. با آمدن جهان شیشهای مک لوهان؛ رسیدن به یک تعریف تازه از افکار عمومی (به مثابه یک پدیدهای امروز یک فرایند) دشواریهای خاص خود را دارد. تفاوت یکسویگی و چند سویگی محور چالشهای این تعریف است که با عبور از آن میتوان به چارچوبها تازه برای این تعریف دستیافت.
در این مقاله سعی میشود با مروری بر تعاریف افکار عمومی از زمان پیدایش تاکنون، تأثیرات وب و شبکههای اجتماعی بهعنوان وب 2، بر تغییرات این تعاریف بررسی چشماندازی از روند این تعریف در پیشرفتهای وب و به خصوص وب 3 ترسیم شود.
بررسی تفاوتهای جنسیتی در پیشبینی کنندگی ویژگیهای شخصیتی و ویژگیهای محیط خانوادگی برای اعتیاد به اینترنت
امید علی مسعودی
مریم اسماعیلی نسب
فرزانه دهقان کار
چکیده: اعتیاد به اینترنت یک وابستگی فردی به استفاده اینترنت است که با مشکلات روانشناختی، اجتماعی یا مشکلاتی در شغل همراه است. محققان در تلاشاند تا عوامل زمینهساز و پیشبینی کننده این اختلال را دریابند و هدف پژوهش حاضر بررسی تفاوتهای جنسیتی در پیشبینی کنندگی و ویژگیهای شخصیتی و ویژگیهای محیط خانوادگی برای اعتیاد به اینترنت است.
برای تحقق این پژوهش، با استفاده از پرسشنامههای اعتیاد به اینترنت یانگ، مقایسه ویژگی شخصیتی کوستا و مک کری پرسشنامه محیط خانواده موس و موس به جمعآوری اطلاعات از نمونهای 240 نفری شامل 120 دختر و 120 پسر از میان جامعه دانش آموزان دختر و پسر پایه اول دبیرستانهای دولتی منطقه 5 آموزشوپرورش در سال تحصیلی 91 ـ 92 تصادفی اقدام شد.
این پژوهش با توجه به ماهیت موضوع تحقیق و از نظر هدف، تحقیقی پیمایشی و از نوع پژوهشهای همبستگی است و به منظور سؤالات تحقیق از روش رگرسیون همزمان استفاده شد. نتایج نشان داد پسران بیش از دختران دچار اعتیاد به اینترنت میشوند و در گروه دختران و پسران ویژگیهای شخصیتی و محیط خانوادگی در مجموع 8/82 درصد و 3/83 درصد از واریانس اعتیاد به اینترنت را تبیین میکند و همچنین در گروه دختران و پسران؛ متغیرهای پیشبینی عبارتاند از رواننژندی و وجدان گرایی که بهصورت مثبت پیشبینی کننده اعتیاد به اینترنت؛ بیرون گرایی، توافقپذیری و ویژگی رشدی فردی محیط خانوادگی بهصورت منفی پیشبینی کننده اعتیاد به اینترنت هستند با توجه به نتایج حاصله میتوان گفت، ویژگیهای شخصیتی مؤلفههای خانوادگی یکسان بین دختران و پسران زمینهساز اعتیاد و وابستگی به اینترنت در میان آنان است.
واکاوی نقش تلفن همراه در تعاملات میان فردی و اجتماعی جوانان
شهناز هاشمی
چکیده: تلفن همراه بر تعاملات فردی و ارتباطات اجتماعی تأثیرگذار است و به موازات گسترش استفاده از تلفن همراه در جامعه پیامدهای آن بر جنبههای مختلف زندگی اجتماعی یکی پس از دیگری پیدا شده و در این نفوذ روند رو به رشدی را آغاز کرده است یکی از کاربردهای تلفن همراه در جوامع امروزی ایجاد یک تعامل و ارتباط میان فردی است که مطالعه پیش رو تلاش میکند نقش تلفن همراه در تعاملات میان فردی و ارتباطات اجتماعی را شناخته و در حد توان به یک مدل مفهومی مناسب برای استفاده مخاطبین تلفن همراه برای برقراری ارتباطات اجتماعی و تعاملات میان فردی در دانشجویان تهران دست یابد.
این تحقیق از نوع کاربردی است و با در نظر گرفتن موضوع پژوهش پیمایشی است و جامعه امرای این پژوهش شامل کلیه دانشجویان 18 تا 25 سال شهر تهران در سال 91 است.
حجم نمونه بر مبنای جدول مورگان 340 نفر تعیینشده و از بین دانشگاههای سراسری، آزاد اسلامی، پیام نور و علمی کاربردی شهر تهران به روش نمونهگیری خوشهای برای هر دانشگاه 90 دانشجوی نمونه (45 دانشجوی پسر، 45 دانشجوی دختر) انتخاب شد.
ابزار گردآوری داده پرسشنامه بود که از سه بخش پرسشنامه تلفن همراه، پرسشنامه تعاملات میان فردی، پرسشنامه ارتباطات اجتماعی و بخش مربوط به گرداوری اطلاعات جمعیت شناختی محقق ساخته استفاده شد و این مطالعه نشان میدهد که روند رو به تغییری در نهادینه شدن تلفن همراه و شکلگیری آن در زندگی فردی کاربر در جریان است.
گزارش نشست رسانهها و اعتدال
چکیده: مفهم اعتدال همراه مدنظر اندیشمندان و متفکرینی بوده ولی از آنجا که به عنوان یکی از شعارهای اصلی دولت یازدهم نیز طرحشده؛ حائز اهمیت است و در این میان با عنایت به فضای موجود در عرصه رسانهای کشور؛ لزوم رعایت اعتدال در ارائه مباحث و نظرات رسانهای بیش از پیش احساس میشود. از این رو دفتر مطالعات و برنامهریزی رسانهها بر آن شد تا با دعوت از صاحبنظران و فعالان حوزه رسانهای کشور باب بحثی را در این زمینه گشوده و با تعاطی نظرات و افکار به روشن شدن بیشتر این مفهوم و جنبههای کاربردی آن در سطح رسانهها، کمک کند، برگزاری نشست تخصصی با نام «رسانه و اعتدال» دومین نشست از سلسله نشستهای جدید دفتر مطالعات و برنامهریزی رسانه محسوب میشود. با این امید که از طریق مشارکت صاحبنظران و اخذ دیدگاههای کارشناسی مختلف در این زمینه، گامی مهم و اثرگذار برای تحقق کامل اعتدال در فضای رسانهای برداشته شود.
فهرست گزیده مقالات ارتباطات جمعی در مطبوعات
مهناز ندیری
آنچه در پی میآید، فهرست گزیده مقالههایی در زمینه ارتباطات جمعی، اینترنت و اطلاعرسانی، رادیو و تلویزیون و مطبوعات در ماههای فروردین و اردیبهشت 93 در مطبوعات کشور چاپشده است. مواردی که خارج از این فاصله زمانی قرار دارد، مربوط به تأخیر در انتشار نشریه مربوطه است.
گفتنی است نود و چهارمین شماره فصلنامه علمی ترویجی وسایل ارتباط جمعی رسانه ویژه بهار 1393، در 150 صفحه و با قیمت چهار هزار تومان از سوی دفتر مطالعات و برنامهریزی رسانهها به چاپ رسیده است./998/پ202/ق