انتشار شماره 61 فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج + آرشیو شماره های قبل

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شصت و یکمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات راهبردی بسیج ویژه زمستان 1392 از سوی پژوهشکده مطالعات و تحقیقات بسیج منتشر و روانه بازار شد.

در این شماره می‌خوانیم:

«چشم‌انداز گفتمان تمدن‌گرایی اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری»

«مقایسه گفتمان‌های مصرف با تأکید بر نظرات مقام معظم رهبری»

«نرمش قهرمانانه در دیپلماسی خارجی از منظر فقه سیاسی»

«مقدمه‌ای بر نقشه راه پیاده‌سازی سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران»

«شاخص‌سازسی(تبعیض اقتصادی) به عنوان زمینه‌ساز تهدید نرم و ارزیابی آن در جمهوری اسلامی ایران»

«تحلیل روابط اقتصادی جمهوری اسلامی ایران با انگلستان با تأکید بر اقتصاد مقاومتی»

چشم‌انداز گفتمان تمدن‌گرایی اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری

نبی‌الله روحی

چکیده: اعتقاد به ضرورت رجوع به مبانی دینی و تفسیر روابط اجتماعی و سیاسی و اقتصادی بر پایه قابلیت‌های عظیم دین اسلام، رخدادی بود که با آغاز قرن بیستم در جهان اسلام توانست همه گفتمان‌های حاکم را به مبارزه بطلبد. نهضت اسلامی در سیر تطور خود به صورت‌های مختلف و گفتمان‌های گوناگون خود را نشان داده است؛ به طوری که هر یک از این گفتمان‌ها متأثر از نظام معنایی خود، چشم‌انداز خاصی را ترسیم کرده است.

به نظر می‌رسد بررسی نظرات و اندیشه‌های علمای اسلامی در قالب گفتمان‌های اسلام سیاسی و تبیین نظام معنایی هر یک، ما را در دستیابی به ترسیم نقشه راهی مبتنی بر چشم‌انداز مشخص یاری می‌رساند. بر این اساس، این مقاله با استفاده از روش تحلیل گفتمانی، نظام معنایی گفتمان‌های اسلام سیاسی را در قالب گفتمان‌های تمدن‌گرایی، شریعت‌گرایی و تجدد‌گرایی با تأکید بر گفتمان تمدن‌گرایی اسلامی و با بهره‌گیری از نظر علمای برجسته هر یک از گفتمان‌ها را ارائه کرده است.

براساس نتایج این تحقیق، از منظر گفتمان تمدن‌گرایی اسلامی، غرب در قالب نظام سرمایه‌داری و متأثر از خوی استکباری، مانع پیشرفت جهان اسلام و خود دچار جاهلیت است. این گفتمان با فصل‌بندی همزمان عقلانیت و فلسفه از یک سو و سنت و نصوص اسلامی از سوی دیگر، نظام معنایی خود را با تلفیقی از نشانه‌های اصلی موجود در دو گفتمان شریعت‌گرا و تجددگرا شکل می‌دهد. در این گفتمان، ضمن آن‌که بر ضرورت نهضت نرم‌افزاری تولید علم و اسلامی‌سازی علوم و نوسازی تمدن اسلامی تأکید می‌شود، استفاده محتاطانه و مصلحتی از علم مدرن تجویز می گردد.

چشم‌انداز مطلوب این گفتمان برای نهضت اسلامی، تحقق تمدن نوین اسلامی است و این گفتمان برای تحقق چشم‌انداز مطلوب خود، راهبردهای مقابله با نظام سلطه و بهره‌مندی از مواهب علم مدرن(در حوزه علوم تجربی و فنی مهندسی) و اسلامی‌سازی علوم(به ویژه علوم انسانی) بر مبنای نصوص اسلامی را ارائه می‌کند.

مقایسه گفتمان‌های مصرف با تأکید بر نظرات مقام معظم رهبری

ابوالفضل ذوالفقاری

ابوالفضل احمدی

چکیده: این مقاله به واکاوی مسأله مصرف در جامعه پرداخته و ضمن بررسی کلی گفتمان مصرف از منظر برخی جامعه‌شناسان و دین اسلام، درصدد تبیین و تفسیر وجوه تمایز و تشابه مصرف نمایشی با مصرف دینی با تأکید بر نظرات مقام معظم رهبری برآمده است. به این منظور، ابتدا نظریه‌های جامعه‌شناسان به ویژه مصرف نمایشی تورستین وبلن اندیشه اسلامی با تأکید بر نظرات مقام معظم رهبری درباره مصرف را مورد بررسی و مداقه قرار داده است؛ این بررسی با روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف براساس مفاهیم و نشانه‌های مصرف که در چارچوب مفهومی بیان گردیده، نظرات مقام معظم رهبری با تکنیک فیش‌برداری استخراج و مورد مقایسه قرار گرفته است.

از یافته‌های این مقاله می‌توان به استخراج نظرات مقام معظم رهبری درباره گفتمان مصرف و مفاهیم مرتبط با آن اشاره نمود که ایشان مدیریت مصرف را یکی از ارکان اصلی اقتصاد مقاومتی معرفی و به میانه‌روی و اعتدال، قناعت و صرفه‌جویی در مصرف توصیه کرده‌اند که درخصوص کلیات مصرف نمایشی با وبلن دارای تشابه می‌باشد.

از یافته‌های دیگر این مقاله می‌توان به دسته‌بندی وجوه تمایز گفتمان مصرف در اندیشه اسلامی و نظرات جامعه‌شناسان، بر اساس چهار شاخص اهداف، کارکردها، روش‌ها و اندیشه نام برد که درخصوص تفاوت در اهداف، در جامعه‌شناسی کسب اعتبار و منزلت اجتماعی... و در دین اسلام برآوردن نیازهای واقعی و ضروری؛ درخصوص کارکردها، در جامعه‌شناسی بر کارکردهای اجتماعی و فرهنگی و در دین اسلام بر کارکردهای زیستی؛ درباره اندازه مصرف، در جامعه‌شناسی، مصرف‌گرایی و مصرف انبوه و در دین اسلام، قناعت، صرفه‌جویی و میانه‌روی و نهایتا در انگیزه مصرف، در جامعه‌شناسی، بر خودخواهی(مصرف بخیلانه)، مصرف مسرفانه و مصرف نمایشی و در اندیشه اسلامی نیز دیگرخواهی، مصرف عاقلانه و انفاق و ایثار تأکید می‌کنند که از وجوه تمایز این دو اندیشه به شمار می‌روند.

نرمش قهرمانانه در دیپلماسی خارجی از منظر فقه سیاسی

رضا سلیمانی

عارف بشیری

سجاد علی‌محمدی

چکیده: از نظر مقام معظم رهبری، نرمش قهرمانانه با سه رکن عزت، حکمت و مصلحت، نوعی تاکتیک و ساز و کار تهاجمی در حوزه دیپلماسی برای مقابله با دیپلماسی عمومی آمریکا محسوب می‌‌گردد که علاوه بر جلب حمایت اخلاقی و سیاسی افکار عمومی سایر کشورها و جذب مردم جوامع به اهداف و ارزش‌های خود از طریق تأثیرگذاری بر اذهان و افکار آنان، زمینه را برای به‌وجود آوردن  تصویر مثبت و مطلوب از تحقق اهداف انقلاب اسلامی، سیاست‌ها و ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی و اثبات حقانیت پیام انقلاب اسلامی فراهم می‌نماید.

با توجه به کارکرد حساس دیپلماسی در تأمین منافع و تمامیت اراضی کشور و از سوی دیگر، حساسیت شارع مقدس بر لزوم حفظ عزت مسلمانان و الزام به نفی سلطه حکومت اسلامی در روابط بین‌المللی، مسأله بازشناسی جایگاه نرمش قهرمانانه به عنوان یکی از تاکتیک‌های تطور‌یافته دیپلماسی اسلامی و نیز شناخت ماهیت آن در حوزه سیاست خارجی و فقه سیاسی، به ویژه اکنون که دیپلمات‌های ایرانی مذاکرات ژنو را پیش رو دارند، از اهم مسائلی است که ضرورت پرداختن به این موضوع را روشن می‌سازد.

پژوهش حاضر که با روش توصیفی ـ تحلیلی مسأله را مورد ارزیابی قرار داده، ضمن بررسی پیشینه نرمش قهرمانانه در اسلام و مقایسه آن با نرمش قهرمانانه جمهوری اسلامی ایران و تحلیل واقعیت‌های دیپلماسی هسته‌ای، به شناسایی ابعاد مفهومی و اصول نرمش قهرمانانه و برشماری سه مدل دیپلماتیک ایران با آمریکا در ضمن قواعد فقه سیاسی پرداخته و چنین به دست آورده که اگر در عرصه دیپلماسی قرار است نرمشی صورت پذیرد، باید بر طبق ضوابط و اصول قهرمانانه استوار باشد و نرمش قهرمانانه تحت عنوان یک تاکتیک برای ارتقای سطح روابط خارجی، ظرفیت لازم را برای کسب قدرت و امنیت و در نتیجه، ایجاد موازنه داراست.

مقدمه‌ای بر نقشه راه پیاده‌سازی سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران

اله‌مراد سیف

چکیده:سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغ‌شده از جانب رهبر معظم انقلاب به عنوان راهنمای سیاستی برای هر گونه سیاست‌گذاری اقتصادی، نیازمند نقشه راه برای پیاده‌سازی در عرصه‌های مختلف است. این نکته را معظم له در ابلاغیه مذکور، مورد تأکید جدی قرار داده‌اند. تهیه نقشه راه، خود نیازمند داشتن تصویر درست و روشن از سیاست‌های مذکور در اهداف کلان و اهداف موضوعی است که در این مقاله توسط نویسنده با استفاده از روش فراتحلیل و تحلیل محتوا و نیز بهره‌گیری از تجربیات دانشی محقق که چند سالی در حوزه اقتصاد مقاومتی تتبع داشته، مورد کنکاش قرار گرفته است.

سؤال محوری  مقاله این است که سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغ شده مشتمل بر کدام اهداف کلان  و موضوعی بوده و ارتباط این اهداف در قالب یک نقشه راه چگونه است؟ نتایج نشان می‌دهد که سه سطح کلان در پیاده‌سازی اقتصاد مقاومتی، شامل سطح زیرین یا توانمندسازی درونی و سطح میانی یا پایدارسازی ذاتی و سطح زبرین یا الهام‌بخشی جهانی، به ترتیب در این ابلاغیه مورد تأکید بوده و در میان اهداف موضوعی، بیشترین تأکید بر فنریت اقتصادی است. 

شاخص‌سازسی(تبعیض اقتصادی) به عنوان زمینه‌ساز تهدید نرم و ارزیابی آن در جمهوری اسلامی ایران

مرتضی عزتی

اله‌مراد سیف

مجتبی ملکی شهریور

چکیده: وجود تبعیض اقتصادی در نظام اسلامی، به عنوان یک الگوی رقیب نظام سلطه  می‌تواند نظام را ناکارآمد جلوه داده و زمینه‌ساز شکل‌گیری تهدید نرم اقتصادی شود. از مسائل مهم در جمهوری اسلامی ایران، داشتن تعریف روشن از تبعیض اقتصادی و مشخص‌نمودن ابعاد و شاخص‌های قابل سنجش آن است؛ به گونه‌ای که بر آن اساس، بتوان وضعیت و عملکرد مدیریت اقتصادی کشور را در زمینه گسترش عدالت و رفع تبعیضات اقتصادی مورد ارزیابی قرار داد.

در این مقاله، تلاش گردیده تبعیض اقتصادی برای جمهوری اسلامی ایران شاخص‌سازی شده و شاخص مذکور برای استان‌های مختلف اندازه‌گیری شود. دوره زمانی این بررسی، سال‌های 1358 تا 1390 را در بر می گیرد. در این پژوهش، تبعیض اقتصادی بر مبنای قانون اساسی و عدم رعایت نیازها و استعدادهای(ظرفیت‌های) استان‌ها در تخصیص امکانات و درآمدهای ملی به هر استان تعریف شده است که خود بر بهره‌برداری از منابع طبیعی و توزیع فعالیت‌های اقتصادی اثرگذار است.

یافته‌های این مقاله نشان می دهد، استان‌هایی که به زیان آنها بیشترین تبعیض ترکیبی به کار برده شده است، به ترتیب استان‌های خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان، مرکزی، اصفهان، کرمان، فارس، قزوین، زنجان و آذربایجان غربی هستند و استان‌هایی که به سود آنها بیشترین تبعیض به کار برده شده است، به ترتیب استان‌های گیلان، ایلام، کهکیلویه و بویراحمد، خوزستان، بوشهر، خراسان شمالی، کرمانشاه، سمنان، چهارمحال و بختیاری و مازندران می‌باشند. همچنین در میان برنامه‌های توسعه کشور در سال‌های پس از پیروزی انقلاب، برنامه دوم توسعه کمترین تبعیض اقتصادی را به دنبال داشته و پس از آن، به ترتیب برنامه چهارم، سوم و اول توسعه قرار دارند.

تحلیل روابط اقتصادی جمهوری اسلامی ایران با انگلستان با تأکید بر اقتصاد مقاومتی

حجت‌اله نورساری

چکیده: این نوشتار بر آن است تا با استفاده از روش تحلیل هزینه ـ فایده به تجزیه و تحلیل روابط اقتصادی جمهوری اسلامی ایران با انگلستان، طی سال‌های 1368 تا 1390 بپردازد که در آن هزینه‌ها و منافع این مناسبات، در دو وضعیت حفظ روابط اقتصادی و قطع آن مورد بحث قرار می‌گیرد. در واقع، این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که «مناسبات تجاری ـ بازرگانی جمهوری اسلامی ایران و انگلستان بر اساس رویکرد هزینه ـ فایده چگونه قابل تحلیل است و گفتمان اقتصاد مقاومتی چه نقشی را در این رابطه ایفا می‌کند؟».

نتایج حاصل از این پژوهش گویای آن است که در شرایط کنونی، به دلیل هزینه‌های ناشی از فشار مضاعف دولت انگلستان بر نظام اقتصادی ایران، مؤثرترین پاسخ تکیه بر اقتصاد مقاومتی و پیگیری راهکارهای عملی این گفتمان است؛ از این‌رو جمهوری اسلامی ایران باید ضمن تجدیدنظر در مناسبات خود با لندن و تغییر در الگوی روابط اقتصادی‌اش با دولت انگلستان مقدمات و بسترهای لازم را برای بهسازی اقتصاد ملی فراهم نماید.

برای دریافت آرشیو شماره های گذشته اینجا را کلیک کنید.

شصت و یکمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات راهبردی بسیج ویژه زمستان 1392 از سوی پژوهشکده مطالعات و تحقیقات بسیج به مدیرمسؤولی ابراهیم نجفی با شمارگان 4200 نسخه و به قیمت 3000 تومان در 180 صفحه چاپ و روانه بازار شده است./907/ن601/ق