شرح و تبیین سیاستهای کلی نهاد کتابخانههای عمومی کشور
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از نهاد کتابخانههای عمومی کشور، حجتالاسلام امیر عطاءالله جباری، مدیرکل کتابخانههای عمومی استان قم، در یادداشتی سیاستهای هشت گانه اعلام شده از سوی دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور را تبیین کرد.
متن این یادداشت بدین شرح است:
هفته گذشته دبیرکل محترم سیاستهای کلی هشت گانه نهاد در دوره جدید را اعلام کردند. در نگاه اول، این هشت محور ـ به درستی ـ گویای توجه ویژه به کتابداران عزیز و کتابخانهها است، نکتهای که شاید در مقایسه با رویکرد گذشته تعجب بعضی از همکاران را سبب شد.
اما با نگاهی کلان به این سیاستها و رمزگشایی از بندهای آن، واقعیتی برتر نمایان خواهد شد که در این نوشتار به آن میپردازیم:
1. کتابخانه محوری نه اداره و نهاد محوری
هدف از شکلگیری نهاد کتابخانههای عمومی کشور و ادارات کل تابعه آن، ایجاد جایگاهی برای تصمیمگیری درست به منظور هدایت و پشتیبانی از کتابخانههای عمومی و در نهایت اداره کردن کتابخانهها در بهترین حالت و شرایط ممکن است. پس برآیند تلاش همکاران در نهاد و ادارات کل باید توسعه همه جانبه و به ویژه کیفی کتابخانهها باشد.
این ستادها هستند که باید همه توان خود را در خدمت کتابخانهها قرار دهند تا با ایجاد آرامش و امنیت در کتابخانهها، محیطی مطلوب را برای کتابداران در خدمترسانی به مردم عزیز فراهم آورند، خدمتی که گسترش رویکرد به کتاب و کتابخوانی را در پی دارد.
2. کتابدار محوری به طوری که کتابدار مهمترین عامل فعالیت در نهاد شود.
کتابداران ـ به حق ـ مهمترین نقش را در نهاد کتابخانههای عمومی عهده دارند. این کتابداران هستند که در مواجهه با مردم و کودکان و نوجوانان در خط مقدم جبهه فرهنگی کتاب و کتابخوانی علیه تهاجم فرهنگی قرار گرفتهاند و نهاد باید در این جبهه نقش پشتیبان و حمایت کننده آنان را به خوبی عهده دار شود. باید دانست که اگر کتابدارِ ما با خاطری آرام و آسوده کار و وظیفه خود را به خوبی انجام دهد و عامل مؤثری در جذب مراجعان به سمت کتاب باشد اتفاق مهم و هدف اصلی در نهاد روی داده است: علاقمندی و اقبال جامعه به کتاب و کتابخوانی.
3. اولویت ادارات کل استانی و یا ادارات شهرستان در خدمت کتابخانه و کتابدار بودن
در توضیح بند اول گذشت که فلسفه وجودی ادارت ستادی، ایجاد بهترین شرایط کار و خدمترسانی در کتابخانهها است و این هنگامی محقق میشود که اولویت کاری ادارات، رسیدگی و خدمت به کتابخانه و کتابدار آن باشد. چنانچه کتابخانهها و کتابداران شاهد باشند که در ادارات دغدغهمندی و پی گیری و تلاش لازم برای رفع نیازهایشان وجود دارد، به اعضا و مراجعان با انگیزه بیشتری خدمترسانی خواهند کرد که نتیجه آن تأثیر مستقیم در گسترش رویکرد به کتاب و کتابخوانی است.
4. دسترسی آسان و سریع کتابدار به مدیران در کلیه سطوح نهاد
یکی از راهها برای ایجاد فضای آرام در کتابخانهها، وجود ارتباط مستقیم کتابداران با مدیران است. همکاری که مدیرش را در کنار خود میبیند و اطمینان دارد در لحظه نیاز میتواند به مدیر خود دسترسی داشته باشد و او را از مشکلات پیش آمده و سختیها آگاه کند با خاطری آسودهتر خدمت خود را ارائه میدهد. حتی اگر به دلایل مختلف برای مدیری رفع مشکلات کتابداران امکانپذیر نباشد، گاه تنها گوش دادن به درد دلهای همکاران عزیز میتواند تسکین موثری بر مشکلات و آلام آنان باشد.
علاوه بر این وقتی مدیران بدانند که امکان دسترسی و طرح مشکلات و کاستیها توسط کتابداران به مدیران بالادستی آنها وجود دارد با دقت بیشتری در صدد رفع و اصلاح آنها خواهند بود.
همه این موارد عامل مهمی برای آرام کردن محیط کاری همکاران در کتابخانهها و کمک به گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی است.
5. تلاش برای رفع دغدغهها و تنگناها
نکته اساسی برای تحقق این بند، ابتدا آگاهی و آشنا بودن مدیران و ستاد با دغدغهها و تنگناها است. اگر اطلاعات دقیق و درستی از مشکلات وجود نداشته باشد قطعاً رفع آنها نیز ممکن نخواهد بود. پس مدیران باید از راههای گوناگون ـ از جمله ارتباط بدون واسطه با همکاران ـ تنگناها و مشکلات موجود را بشناسند و همه تلاش خود و همکاران و امکانات موجود را برای برطرف کردن آنها به کار گیرند.
یکی از مهمترین این دغدغهها، رفع نگرانی همکاران گرامی است. از کتابداری که دارای ذهنی آشفته و درگیر با مشکلات کاری یا شخصی است چگونه میتوان توقع خدمترسانی مطلوب را داشت؟ هرچند که همکاران عزیز ما تاکنون سعی کردهاند علیرغم کمبودها و نارساییها برخوردی مناسب و با روی گشاده و لبخند را با اعضا و مراجعان داشته باشند. بر مدیران است که در رفع این مشکلات نیز کوشا باشند.
واضح است که این کار، تأثیر مستقیمی بر گسترش فرهنگ کتابخوانی و مطالعه مفید خواهد داشت.
6. حاکمیت اصول اخلاقی، ضابطهمندی و قانونگرایی
اخلاق، ضابطه و قانون عناصر مهم و کلیدی در انجام شایسته و صحیح هر کاری است. اهمیت رعایت این موارد در کارها بر هیچکس پوشیده نیست. اصول اخلاقی، اصلیترین رکن حیات بشری و برترین هدایت کننده او در زندگی و کار روزمره است؛ تا آنجا که بیشتر اندیشمندان، اخلاق را بن مایه و اساس دین دانستهاند. ضابطه و قانون نیز شالوده و بنیان نظم و انضباط است. از این رو حاکمیت این سه اصل مهم، نابود کننده بینظمی، تبعیض، بداخلاقی و ناآرامی در محیط کاری است و موجب روند بهتر خدمترسانی در کتابخانهها خواهد شد که تأثیر به سزایی در گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی دارد.
7. پرهیز از آمارسازیها در اعلام تعداد اعضاء، کتب کتابخانههای عمومی
بدیهی است که ارائه آمار غلط و غیر واقعی منشأ خطا در برنامهریزی و راهبرد نادرست در هدایت کتابخانهها و اعضای آن خواهد بود.
در پارهای از موارد، رویکرد گذشته نهاد و ضوابط اداره کردن کتابخانهها منجر به شکلگیری فضای کمّی گرا و آمار محور شده است. در این فضا لاجرم نگاهها به سوی افزایش اعداد و ارقام و کمیت است و چه بسا در این رهگذر کیفیت کارها و تلاش کیفی همکاران به چشم نمیآید و همان گونه که همه می دانیم، متأسفانه این رویکرد برخی از همکاران را به سمت عددسازی و ارائه آمار غیر واقعی سوق داده است. کیست که نپذیرد یک عضو فعال و دوستدار کتاب و کتابخوانی بر چند صد عضو غیرفعال در سیستم آماری ارجحیت دارد؛ به قول شاعر: «یکی مرد جنگی به از صد هزار».
البته این به معنای کماهمیتی و نادیده گرفتن آمار و کمیتها نیست بلکه باید دیدی درست و بهجا به آمار و اعداد داشت و با در نظر گرفتن اطلاعات و آمار واقعی، برنامهریزی صحیح و منطقی را برای آینده نهاد و کتابخانهها انجام داد و این برنامهریزی و پیشبینی درست در نهایت گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی را در پی دارد.
8. پرهیز از پرداختن به امور غیر مرتبط به کتابخانه
مطابق ماده 2 قانون تأسیس و اداره کتابخانههای عمومی: کتابخانههای عمومی نهادی فرهنگی است که با مجموعهای منظم از منابع مکتوب و مضبوط در اشکال مختلف به منظور برآورده ساختن نیازهای اطلاعاتی، علمی، پژوهشی، آموزشی، تفریحی و غنیسازی اوقات فراغت عموم افراد جامعه قطع نظر از سن، نژاد، جنسیت، مذهب، ملیت، زبان یا موقعیت اجتماعی آنها، به ارائه خدمات کتابداری و اطلاعرسانی میپردازد.
بر این اساس کتابخانهها نهادی فرهنگی هستند که باید به دنبال پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی، علمی، پژوهشی، آموزشی و حتی تفریحی و غنیسازی اوقات فراغت عموم افراد جامعه باشند.
بنابراین هر فعالیتی که در راستای وظایف ذاتی و قانونی کتابخانههای عمومی نباشد یا به آن خدشه وارد کند علاوه بر اختلال در خدمترسانی شایسته به مراجعان، کاری غیرقانونی خواهد بود. ورود به مناقشات سیاسی، جناحی، قومی و ... از جمله اینکارهای غیرقانونی است که به شکل مستقیم بخشی از جامعه هدف را از ارتباط و تعامل مؤثر با کتابخانهها دور میکند.
و برعکس، هر فعالیتی که هماهنگ با اهداف قانونی کتابخانهها باشد موجب علاقهمندی به فرهنگ کتاب و کتابخوانی است.
نکته پایانی و واقعیت برتر
با رمزگشایی از بندهای هشتگانه سیاستهای کلی، هدف مهم و برتری که در آنها نهفته است جلوه گر میشود: ایجاد و گسترش رویکرد به کتاب و فرهنگ کتابخوانی در جامعه. هدفی که یکی از مهمترین خواستههای فرهنگی رهبر معظم انقلاب است.
بی شک تلاش فرد فرد ما در نهاد کتابخانههای عمومی نیز دستیابی به این هدف است و تأکید معظم له وظیفه و مسؤولیت ما را در این راه سنگینتر میکند./998/د102/ق