دومین شماره دوفصلنامه قرآن شناخت راهی بازار کتاب شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این شماره از دوفصلنامه قرآنشناخت ویژه همایش بینالمللی اندیشههای علامه طباطبایی در تفسیر المیزان به مقالات زیر پرداخته است:
«مبانی جری و تطبیق آن از دیدگاه علامه طباطبایی»
«روشآموزی روایات تفسیری، تبیین و بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در مواجهه با روایتگرایان»
«تمثل فرشته در شکل انسان از دیدگاه علامه طباطبایی»
«توسیط و عدم توسیط قرآنی در نگره معناشناختی و زیباشناختی علامه طباطبایی»
«معیارهای نقد علامه طباطبایی بر آرای دیگر مفسران در ایجاز حذف»
«چرایی عدم انطباق برخی پرسش و پاسخهای قرآن با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی»
«متنکاوی موضوعی رایانهای قرآن کریم، برای کشف ارتباطات معنایی میان آیات».
مبانی جری و تطبیق آن از دیدگاه علامه طباطبایی
شادی نفیسی
چکیده: قاعده «جری»، قاعدهای تفسیری برگرفته از آموزههای اهل بیت علیهمالسلام است که کانون توجه علامه طباطبایی بوده و پس از ایشان، در تحلیل دستهای از روایات تفسیری، مورد توجه محققان شیعه قرار گرفته است. این قاعده در تحلیل تفسیری روایات دشواریابی که بسیاری از آیات قرآنی را بر ائمه علیهمالسلام تطبیق میدهد، نقش مهمی دارد. در این مقاله تلاش شده با بررسی توضیحات پراکنده علامه و شیوه ایشان در به کارگیری این قاعده، مبانی این قاعده از دیدگاه ایشان استخراج شود. زمانشمولی و جهانشمولی قرآن، برخورداری قرآن از سطوح و لایههای متعدد معنایی، مرجعیت علمی ائمه علیهمالسلام، نقش تعلیمی ائمه علیهمالسلام، عدم تحریف قرآن، اصلبودن عمومیت آیه، دلالت لفظی بر جری و در عین حال تفاوت آن با تفسیر و ضابطهمندبودن این دلالت با تقطیع از سیاق و زمان نزول از جمله مبانی ایشان در این زمینه است.
روشآموزی روایات تفسیری، تبیین و بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در مواجهه با روایتگرایان
محمد اسعدی
چکیده: نگاه تعلیمی و روشآموزی به روایات تفسیری از ارکان اصلی روششناسی تفسیر المیزان است. در واقع این نگاه نگرشی تحلیلی به متون روایی مرتبط با مضامین و مفاهیم قرآنی است که درصدد کشف چگونه تفسیرکردن قرآن با استفاده از قول و عمل تفسیری پیشوایان دین است. این نگاه با تحلیلی انتقادی به رویکرد جریان تفسیر روایتگرا همراه است و به شواهد نقلی و غیرنقلی متعددی تکیه دارد. در این میان القای اصول از سوی پیشوایان دین و ضرورت تفریع بر آن اصول، که مضمون برخی شواهد نقلی است، قابل توجه میباشد. افزون بر مبانی و شواهد نقلی، شواهد تحلیلی تاریخی و کلامی نیز این نگاه را پشتیبانی میکند. بر پایه این نگاه روایات تفسیری نقشی تعلیمی دارند و مفهوم تعلیم نیز نه به معنای آموختن مفاهیمی فراتر از فهم و دریافت مخاطبان، بلکه به معنای آموزش مفاهیمی است که برای مخاطب قابل درک و قابل استناد به ظاهر قرآن باشد. از منظر علامه پیشوایان دین، نه تنها آموزگاران ساده مفاهیم قرآن، بلکه به مصابه معلمان روش تفسیر معرفی میشوند.
تمثل فرشته در شکل انسان از دیدگاه علامه طباطبایی
اسماعیل سلطانی بیرامی
چکیده: با توجه به وجود غیرمادی فرشتگان که با ادله نقلی مؤید به عقل اثبات میشود، چیستی و چگونگی تمثل فرشته در شکل انسان مطلبی است که این مقاله با استفاده از روش تحلیل و توصیف درصدد تبیین آن از منظر علامه طباطبایی رحمةاللهعلیه و پاسخ به برخی اشکالات در این زمینه است. چهار احتمال درباره تمثل فرشته وجود دارد: 1ـ انقلاب ماهیت، 2ـ ظهور جسم لطیف در شکل جسم غیرلطیف، 3ـ حلول در قالب انسان، 4ـ تصرف در قوه ادراک طرف مقابل. علامه احتمال چهارم را میپذیرد. به باور ایشان، در تمثل، فرشته با حفظ ذات و حقیقت خویش در ورای صورت ادراکی، در بینایی (حس و ادراک) طرف مقابل به صورت انسان ظاهر میشود.
توسیط و عدم توسیط قرآنی در نگره معناشناختی و زیباشناختی علامه طباطبایی
محمد عشایری منفرد
چکیده: بلاغیان سنتی ما همواره تأکید کردهاند که ترکیبها و ساختارهای کلام بلیغ ارزش زیباشناختی و معناشناختی دارد و در متن قرآن کریم آرایش اجزای جمله با مهندسی خاصی صورت پذیرفته و ترکیبهای زیبا و معناداری پدید آمده است. یکی از این آرایشهای زیبا و معنادار آن است که جزئی از جمله در میان دو جزء دیگر قرار گرفته است. یکی دیگر از این آرایشها نیز آن است که در جایی که انتظار ذکر جزئی در بین دو جزء دیگر داریم، این جزء ذکر نشود. مفسران و معربان، این اسلوبها را با «حذف» و «تقدیر» معنا کردهاند، اما علامه طباطبایی بر آن است که تقدیرگرایی، افزون بر آنکه بخشی از معنای آیه را پنهان میکند، زیبایی شگفتآور آیه را نیز از بین میبرد. وی با نگاه ویژهای که به این اسلوب دارد، آن را معنادار و پدیدآورنده زیبایی منحصر به فردی یافته است. قاعدهانگاری این نگاه ویژه با مشکلاتی روبهرو است که در این مقاله آن اشکالها بررسی و جایگاه تفسیری و ارزش زیباییشناختی این نگاه به مثابه قاعدهای فراگیر اثبات شده است.
معیارهای نقد علامه طباطبایی بر آرای دیگر مفسران در ایجاز حذف
قاسم فائز ـ طاهره چینیفروشان
چکیده: «ایجاز حذف» در قرآن فراوان به کار رفته و از شیوههای مهم بلاغی قرآن است که دانشمندان علوم قرآنی و مفسران به آن اهتمام ویژهای داشتهاند. از آنجا که مفسران گاه در برخی آیات برای حذف و تعیین محذوف همعقیده نیستند، این پژوهش به بررسی معیارهای علامه طباطبایی در نقد آرای دیگر مفسران میپردازد. از رهگذر این جستار برمیآید علامه طباطبایی با معیارهای درونمتنی همچون توجهنکردن به مراد صحیح آیه و نقش نحوی کلمه، معنای حروف معانی، سیاق، فن بلاغی و نیز معیارهای برونمتنی چون اختلافات فقهی و استناد به روایات ناصحیح، آرای دیگر مفسران را نقد کرده و معتقد است که این موارد موجب بروز تقدیرهای مختلف یا تقدیرهای نابهجا میشود؛ به طوری که مراد صحیح آیات از آنها استخراج نمیگردد.
چرایی عدم انطباق برخی پرسش و پاسخهای قرآن با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی
محمد نقیبزاده
چکیده: پاسخهای قرآن کریم غالبا منطبق با پرسشهای مخاطبان است؛ اما بر خلاف انتظار، برخی پاسخها با پرسش مخاطب منطبق به نظر نمیرسد؛ بلکه گاه به جای پاسخ متن پرسش، موضوع مهم دیگری مطرح شده است؛ مثلا در پاسخ به اینکه «چه انفاق کنیم؟»، به بیان «مصارف انفاق» پرداخته و در پاسخ «چرایی تغییر شکل ماه»، به «فوائد تغییر شکل ماه» اشاره کرده است. این شیوه در اصطلاح اهل بلاغت «اسلوب حکیم» خوانده میشود. این پژوهش درصدد توجیه عدم انطباق ظاهری برخی پاسخهای قرآنی به روش توصیفی ـ تحلیلی با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی برآمده و بدین نتیجه دستیافته است که قرآن، در همه موارد مزبور، با امتناع از پاسخ روشن به برخی پرسشهای مخاطبان، ضمن بیان موضوع مهمتر و مورد نیاز بیشتر پرسشگران، به آنان شیوه پرسش درست را تعلیم داده است. بررسی این موارد، ضمن تحلیل یکی از زیباییهای بدیعی قرآن، شبهه ناهماهنگی برخی آیات قرآن را نیز برطرف میکند.
متنکاوی موضوعی رایانهای قرآن کریم، برای کشف ارتباطات معنایی میان آیات
محمدحسین صالحی شهرودی ـ بهروز مینایی ـ امیررضا اشرفی
چکیده: متنکاوی موضوعی قرآن کریم، رویکردی جدید در «پردازش ارتباطات معنایی» میان آیات قرآن کریم است، که با استفاده از ابزارهای دادهکاوی رایانهای به این کاوش میپردازد. با استفاده از مبانی تفسیری علامه طباطبایی در نگاه موضوعی و نگاه غایتمحور، یک پیکره موضوعی از آیات قرآن تشکیل دادیم که شامل بخشی تفسیری (برای ارزیابی نتایج) و بخشی تشخیصی (با کدگذاری موضوعی آیات برای ورود به الگوریتمهای رایانهای) است. موضوعات این پیکره، مبتنی بر بیان علامه در مقدمه المیزان، شامل هفت موضوع ذیل است که با نظمی توحیدی، نظام معنایی جامعی را تشکیل میدهند: ذات و اسماء الهی، وسایط الهی، افعال الهی، انسان قبل از دنیا، انسان در دنیا، انسان بعد از دنیا، هدایت انسان به سوی خدا (با ولایت توحیدی، اوصاف اخلاقی و احکام شرعی). برای اثبات معناداربودن طرح متنکاوی موضوعی، آن را بر سوره «حجر» (در مدل سوره)، و آیات تفسیری مرتبط با آیه 21 سوره حجر (در مدل آیات مرتبط)، اجرا نمودیم، و در ده آزمون دادهکاوی برخی ارتباطات معنایی را کشف کردیم، ک به دلیل محدودیت گنجایش مقاله، تنها نتیجه معنادار سه آزمون مطرح شده است.
علاقهمندان جهت تهیه این دوفصلنامه میتوانند با شماره تلفن 32113474 ـ 025 تماس حاصل کنند.
لازم به ذکر است، دومین شماره دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن شناخت، پیاپی 12، سال ششم، ویژه پاییز و زمستان 1392 به صاحبامتیازی مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی رحمةاللهعلیه و مدیرمسؤولی حجتالاسلام محمود رجبی در 166 صفحه منتشر شده است./992/پ202/ی