دویست و یکمین شماره ماهنامه معرفت به زیور چاپ آراسته شد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، دویست و یکمین شماره ماهنامه معرفت ویژه فلسفه اخلاق از مقالات زیر گردآوری شده است:
«جستاری در حقیقت لذت و نیازمندیهای انسان»
«بررسی تطبیقی بخشودگی بین فردی در آموزههای اسلامی و متون روانشناختی»
«سعادت از منظر فلسفههای مشاء، اشراق و حکمت متعالیه»
«بررسی نسبت دیدگاه اخلاقی ابن سینا با واقعگرایی اخلاقی»
«نقش قواعد فرااخلاقی در تعیین اولویتهای اخلاقی»
«فضای مجازی، ابعاد، ویژگیها و کارکردهای آن در عرصه هویت با محوریت شبکههای اجتماعی مجازی»
«بررسی عوامل مؤثر بر ایجاد اخلاق زیستمحیطی در شهروندان جهان»
«تحلیل درونمایههای اخلاقی در بهارستان جامی»
جستاری در حقیقت لذت و نیازمندیهای انسان
آیتالله محمدتقی مصباح یزدی
چکیده: این مقال شرحی است بر مناجات ذاکرین امام سجاد علیهالسلام، پیرامون حقیقت لذت و نیازمندیهای انسان. بیشک انسان به حسب قوای گوناگون خود، دارای لذتهای متفاوت است و این لذایذ به مرور در طول زندگی انسان ظهور و بروز دارد؛ زیرا همزمان با رشد کودک، نیازهای جدیدی ایجاد و متناسب با آن لذتی پدید میآید. لذایذ گاهی مادی و گاهی غیرمادی و معنوی است. این لذایذ از طریق دلبستگی و وابستگی انسان به آنها پدید میآید. اولیای الهی، و کسانی که روحشان از دلبستگیهای مادی رها شده است، به مرحلهای میرسند که پیجویی هر لذتی را جز لذت یاد خدا، برای خود خسران و گناه دانسته، از آن استغفار میکنند. از اینرو، از کاری جز ذکر و یاد خدا لذت نمیبرند.
بررسی تطبیقی بخشودگی بین فردی در آموزههای اسلامی و متون روانشناختی
سیدهفاطمه موسوی
چکیده: بخشودگی، به منزله یکسازه روانشناختی و فضیلتی اخلاقی، به دلیل مزایای آن در حوزههای فردی و خانوادگی، مدتی است موضوع مطالعات گسترده میدانی در غرب قرار گرفته و خاستگاه آن، باورهای دینی قلمداد شده است. در اسلام، این سازه از ابعاد مختلفی مورد توجه قرار گرفته است. این نوشتار، با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی بخشودگی در ادبیات اسلامی و روانشناسی میپردازد. همچنین با مقایسه کیفیت پرداختن این دو حوزه به مقوله مزبور، به ارائه الگویی نظری از رویکرد اسلام به بخشودگی، همت گمارده است. نتایج نشان داد بخشودگی در آموزههای اسلامی با توجه به مقتضیات زمان و موقعیت، چند بعدی بوده، سطوح بخشودگی با توجه به درجات ایمان و تقوا در افراد متفاوت میباشد. نیز با توجه به گستره خطا، انگیزه فرد خاطی و پیامد بخشودگی، از دو بعد ممدوح و مذموم برخوردار است. مطالعه ابعاد و سطوح بخشودگی در آموزههای اسلامی و تبدیل آن به یک الگوی نظری میتواند زمینهای برای کاربرد و آزمون آن در مطالعات تجربی در بستر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی فراهم نماید.
سعادت از منظر فلسفههای مشاء، اشراق و حکمت متعالیه
محمدسالم محسنی
چکیده: سعادت از دغدغههای اساسی هر انسان بوده و از مباحث مهم دین، اخلاق، فلسفه اخلاق و انسانشناسی فلسفی به شمار میآید و عالمان دینی و فیلسوفان اسلامی همواره به مطالعه و تحقیق در آن پرداختهاند. این پژوهش، در پی بررسی چیستی سعادت از دیدگاه فلسفههای مشاء، اشراق و حکمت متعالیه است. از نگاه این مکاتب، سعادت عبارت است از: درککردن و رسیدن به لذتهایی که برای انسان کمال محسوب میشود. اما از آنجا که قوای نفس انسان متعدد بوده و برای هر کدام، لذتهای خاصی کمال است، سعادت نیز متکثر و دارای مراتب مختلف میباشد، مانند سعادت حسی، سعادت خیالی و سعادت عقلی. برترین مراتب سعادت، همان لذتهای عقلی است که برای نفس ناطقه حاصل میشود و سعادت حقیقی نیز همان است که در بعد نظری با ادراک معقولات و اتصال به مجردات و در بعد عملی با استیلای بر بدن به دست میآید. درنهایت، مکاتب فلسفی مشاء، اشراق و حکمت متعالیه در چیستی سعادت، همسو و همنظر هستند. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی انجام شده است.
بررسی نسبت دیدگاه اخلاقی ابن سینا با واقعگرایی اخلاقی
تقی محدر
چکیده: هدف اصلی این مقاله بررسی نسبت دیدگاه اخلاقی ابنسینا با واقعگرایی اخلاقی است، اما از آنجا که در تفسیر دیدگاه اخلاقی ابنسینا، اختلافنظر وجود دارد، در این مقاله سعی بر آن است که ابتدا با روشی توصیفی ـ تحلیلی دیدگاه اخلاقی ابنسینا تبیین گردد و سپس نسبت آن با واقعگرایی اخلاقی بیان شود. نتیجه تحقیق این است که علیرغم اینکه ابنسینا قضایای اخلاقی را بدیهی نمیداند، اما هیچ دلیلی وجود ندارد که آنها را اخباری و قابل صدق و کذب هم نداند. اما اینکه ایشان قضایای اخلاقی را از اقسام مشهورات ذکر کرده، منافاتی با واقعگرایی ندارد؛ زیرا مقصود ایشان که میگوید احکام اخلاقی پایهای جز شهرت ندارند، این است که اساس معرفتی احکام اخلاقی شهرت است. بنابراین، به نظر میرسد سخن ابنسینا ناظر به مقام اثبات است و نه ثبوت. بر این اساس، تفسیر مرحوم مظفر و محقق اصفهانی، که سخن ابنسینا را ناظر به مقام ثبوت میدانند، صحیح نیست.
نقش قواعد فرااخلاقی در تعیین اولویتهای اخلاقی
افضل بلوکی ـ محمدعلی مصلحنژاد
چکیده: یکی از عمدهترین چالشها در زندگی بشر امروز، شیوه بازشناسی رفتار منطقی و انتخاب مسؤولانه در بحرانهای فکری و اخلاقی است. این مقاله به بیان نقش قواعد فرااخلاقی در رفع تزاحم میان اصول یا افعال اخلاقی میپردازد؛ مواقعی که انسان در برابر دو یا چند اصل یا فعل اخلاقی قرار میگیرد و در مقام امتثال، به دلیل محدودیت ظرفیتها، قادر به جمع میان آنها نبوده و ناچار به گزینش مورد ارجح است و هدف آن، شناخت رهیافتهای نظری در چگونگی تشخیص اولویت اخلاقی، برای رهایی از بنبست عملی و پیشگیری از خسارتهایی است که بر اثر انجام فعل مرجوح بروز میکند. این تحقیق به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام گرفته و مهمترین یافتههای آن بدین قرار است: برخی از قواعد فقهی و اصولی ظرفیت تعیین اولویتها در مواقع تزاحم افعال اخلاقی را دارا هستند؛ همچنین خطوط کلی تعیین اولویتها در آیات و روایات ارائه شده است و معیار ارزشمندی افعال، مصلحت موجود در آنهاست.
فضای مجازی، ابعاد، ویژگیها و کارکردهای آن در عرصه هویت با محوریت شبکههای اجتماعی مجازی
ایمان محکمکار ـ محمدمهدی حلاج
چکیده: شبکههای اجتماعی، نسل نوینی از وبسایتها میباشند که مورد توجه کاربران جهانی عرصه فضای مجازی قرار گرفته است. از سوی دیگر، هویت به مفهوم مجموعهای از تعلقات مادی و معنوی افراد، در کلیه ابعاد و جوانب، بیشک متأثر از فضای مجازی و بخصوص شبکههای اجتماعی مجازی خواهد بود. هدف این پژوهش، بررسی «ابعاد، ویژگیها و کارکردهای شبکههای اجتماعی مجازی در عرصه هویت» میباشد. بنابراین، در پاسخ به این سؤال اصلی که «کارکردهای شبکههای اجتماعی مجازی در عرصه هویت ایرانی ـ اسلامی چیست؟»، این فرضیه مطرح شده است که «به کارگیری شبکههای اجتمای مجازی موجب خدشهدارشدن هویت ایرانی ـ اسلامی در جامعه گردیده است.» آسیب مفروض بر هویت ایرانی ـ اسلامی در این مقاله، تغییر سبک زندگی خانوادههاست که منجر به افزایش طلاق و نقض حریم خصوصی خانوادهها میگردد.
بررسی عوامل مؤثر بر ایجاد اخلاق زیستمحیطی در شهروندان جهان
سیدمحمد شبیری ـ حسین میبودی ـ عادله سرادیپور
چکیده: چالشهای موجود و پیشروی بشر امروز، از قبیل مسائل اقتصادی، محیطی و اجتماعی، از چالشهای مهم قرن جدید هستند. به منظور حل این مشکلات از سوی صاحبنظران، ایجاد اخلاق زیستمحیطی مطرح گردیده است. این مقاله، با روش توصیفی ـ تحلیلی و در هفت گام با بررسی طرح ضرورت اخلاق زیستمحیطی در جامعه، الگویی از عوامل مؤثر بر ایجاد اخلاق زیستمحیطی در شهروندان جهان را طراحی و روابط بین آنها را تحلیل میکند. یافتههای پژوهش نشان داد ده مؤلفه تأثیرگذار بر اخلاق زیستمحیطی وجود داشت. اطلاعات زیستمحیطی، آگاهی زیستمحیطی، نگرش زیستمحیطی، نگرانی زیستمحیطی، مذهب، عوامل اقتصادی، رفتار مسؤولیتپذیرانه نسبت به محیطزیست، احساس مسؤولیت، آموزش حفاظت از محیطزیست و سواد زیستمحیطی از جمله عوامل مؤثری هستند که به آنها اشاره خواهد شد.
تحلیل درونمایههای اخلاقی در بهارستان جامی
نرگس تهوری ـ محمد بهنامفر
چکیده: یکی از مهمترین آثار اخلاقی قرن نهم هجری، بهارستان جامی است که به تقلید از گلستان سعدی، با نثری آمیخته به نظم نگاشته شده است. در این مقاله به «تحلیل درونمایههای اخلاقی در بهارستان» میپردازیم. روش این پژوهش تحلیلی ـ توصیفی است. نتایج به دست آمده در این تحقیق نشان میدهد که رویکرد جامی در این اثر مبارزه با نفس و رذایلی چون دنیاپرستی و آزمندی است. وی میکوشد آدمیان را به سوی فضایلی چون جود و کرم، جوانمردی، قناعت، عبادت و بندگی درگاه حق ترغیب کند. جامی، در بیان مباحث اخلاقی، هدف نهایی و غایی انسان را تزکیه نفس و دوری از فساد و تباهی برای نیل به کمالات عالی و سرانجام تقرب به خدای یکتا میداند.
علاقهمندان جهت تهیه این ماهنامه میتوانند با شماره تلفن 32113474 ـ 025 تماس بگیرند.
دویست و یکمین شماره ماهنامه علمی ترویجی معرفت، سال بیست و سوم، پیاپی 6، ویژه شهریور 1393 به صاحبامتیازی مؤسسه آموزشی امام خمینی رحمةاللهعلیه و مدیرمسؤولی در صفحه با قیمت 1000 تومان به چاپ رسیده است./992/ن601/ی