انتشار کتاب «مرات الادوار و مرقات الاخبار»
خبرگزاری رسا ـ کتاب «مرات الادوار و مرقات الاخبار» تألیف مصلح الدین محمد لاری از سوی مرکز پژوهشی میراث مکتوب با همکاری پژوهشکده تاریخ اسلام منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از میراث مکتوب، کتاب «مرات الادوار و مرقات الاخبار» تألیف مصلح الدین محمد لاری به تصحیح سیدجلیل ساغروانیان از سوی مرکز پژوهشی میراث مکتوب با همکاری پژوهشکده تاریخ اسلام منتشر شد.
مرات الادوار و مرقات الاخبار اثر مصلحالدین محمد لاری از دانشمندان و متکلمین بزرگ قرن دهم هجری است. این کتاب تاریخی عمومی است که از آفرینش جهان و خلقت آدم شروع میشود و تا سال 974 ق. عصر زندگی مؤلف ادامه پیدا میکند.
این اثر شامل یک مقدمه و ده باب است و بابهای دهگانه آن عبارتند از: مبدا آفرینش، در بیان انبیا از ابتدا تا زمان نوح، پیشدادیان، کیانیان و انبیا و حکمای ایشان، ساسانیان، در ظهور نور اسلام و احوال خلفای کرام، سلاطین عهد عباسیه، در ظهور چنگیزخان، در بیان احوالات امیر تیمور، در احوال حسن بیک و اولاد او، در بیان دودمان عثمانی.
نثر این تاریخ به طور کلی نثری مدرسی و عربیمآبانه است که در خطبهها به نثر مصنوع و متکلف گرایش مییابد و در صورت اقتضا به نثری مسجع تبدیل میشود.
این کتاب، تاریخی است عمومی که از آفرینش جهان و خلقت حضرت آدم شروع میشود و به سال 974 هجری قمری عصر زندگی مؤلف و سلطنت سلطان سلیم میرسد. این تاریخ در یک مقدمه و ده باب نوشته شده است.
تعصبات مذهبی و درگیریها و شرایط اجتماعی و سیاسی خاص آن دوران سبب شد که بسیاری از دانشمندان ایران راهی کشورهای دیگر شوند. گروهی به هندوستان و گروهی به آسیای صغیر مهاجرت کردند.
مصلحالدین محمد نیز ابتدا به هندوستان رفت و در دربار همایونشاه از اعتبار والایی برخوردار شد. بعد از فوت همایونشاه راهی مکه شد و بعد از سفر به عتبات راهی اسلامبول شد. در آنجا نیز پس از مناظرات و مباحثات در علوم عقلی و نقلی با علمای آن شهر، عظمت و اعتبار او به حد اعلی رسید و مورد تحسین و تکریم آنها قرار گرفت. بعد از سه تا چهار سال به یاری سلطان سلیم راهی دیاربکر شد و در شهر آمِد اقامت گزید.
اسکندرپاشا مقدم مصلحالدین محمد را به شهر آمِدْ مغتنم شمرد و تولیت مدرسۀ خسروپاشا را به او داد. ظاهراً تا آخر عمر در همان مدرسه به تدریس و ارشاد مشغول بوده و در سال 979 هجری قمری در همانجا به رحمت ایزدی پیوست و در شهر آمد دفن گردید.
مصلحالدین محمد لاری شعر هم میسروده است و در شعرش «کلامی» تخلص میکرده است؛ در این دوره رواج و کاربرد فراوان زبان فارسی در کشورهایی همچون هندوستان و حکومتهایی همچون عثمانی جای بسی مباهات دارد.
مصلحالدین محمد اگرچه در دربار عثمانی زندگی میکند امّا آگاهی کاملی از تقابل بین حکومت صفویان و عثمانیان دارد و اجازه نمیدهد که هیچگونه عصبیّتی باعث خدشهدار شدن تاریخش شود و تلاش میکند تعادلی را در تمام تاریخ خود رعایت نماید.
ناشناخته ماندن این تاریخ و نویسنده آن نیز میتواند از جنبههای اهمیت این کتاب باشد. در حالی که نوشتن چنین تاریخی از فردی که خود استاد علوم عقلی و نقلی است از یک طرف و همچنین نوع گزینش مطالب از منابع مورد استفاده و چگونگی بهگزینی آنها از طرف دیگر میتواند از وجوه ممتاز این تاریخ باشد.
این تاریخ در ضمن بیان وقایع تاریخی هر عصری به بررسی و شرح حال شعرا و دانشمندان و آثارشان که در دورههای مختلف وجود داشتهاند، میپردازد و گاه به نقد و بررسی عقاید وآراء آنها نیز میپردازد. از این دیدگاه تاریخ او شاید به نوعی تذکره نیز شباهت پیدا کند. این خصوصیت بیشتر دربارۀ شعرا و دانشمندان همعصر او بیشتر مصداق پیدا میکند.
این تاریخ از دیدگاه این که دارای نسخه بدلهای فراوانی است حائز اهمیت است. زیرا اگر این تاریخ مربوط به قرن هشتم بود جای بحث نداشت. اما این که نسخهای متعلق به قرن دهم باشد و دارای این تعداد نسخه بدل باشد، مهم است واین خود میتواند دلیل مورد توجه بودن این تاریخ باشد.
این تاریخ دارای دو شعبه نسخهنویسی است: یک گروه نسخههایی است که تعصبات و عقاید دینی در نگارش آنها نقش داشته است. چرا که قسمتهای مهمی از نسخه را حذف کردهاند. مثلا در این گروه از نسخهها قسمتی از تاریخ که مربوط به امامت ائمه شیعه بوده است، حذف شدهاند. اما در گروه دیگر نسخهها این اقدام صورت نگرفته است. هر کدام از این دو گروه نسخهها در حوزۀ عقیدتی خاص نوشته شدهاند و ما در تصحیح این متن مرز میان این دو گروه نسخهها را رعایت کردهایم که در زیرنویسها این موارد را مشخص کردهایم.
مؤلف اگرچه در ابتدای تاریخش از منابع و مآخذی که سود برده است، نام میبرد، امّا در درون متن نیز از آثاری نام میبرد که غیر از منابع اولیۀ اوست. مؤلف در بیان نقل قولها نام منبع و نویسندۀ آن را ذکر میکند و مضامین تاریخ خود را به آنها مستند میگرداند.
مؤلف زمانی که به بیان مسایل فقهی و علمی میپردازد گاه اگر نظری را که عنوان میکند که با نظرات او مخالف است، به نقد و بررسی آن نظریات میپردازد و عقیده خود را نیز مطرح میکند.
وجود چندین نامه از جمله نامه خود مصلحالدین محمد لاری به سلطان حسین حاکم عمادیه و همچنین نامۀ بدیعالزمان همدانی و چند نامه دیگر و علاوه بر نامهها وجود وقفنامهها و تملکنامهها و نوشتههایی که در ابتدای نسخهها و ظهریۀ آنها آمده است از دیگر وجوه امتیاز این تاریخ است.
در این تاریخ علاوه بر خطبۀ اولیهکتاب، در ابتدای باب دهم که به حکومت عثمانی میپردازد. مجددا خطبه دیگری نویسنده نقل کرده است که این موضوع باعث شد حدسهای مختلفی در اینباره زده شود که در پیشگفتار کتاب مطرح شده است.
در پایان باید متذکر شد که مصلحالدین لاری توانسته است مطالبی را که در دیگران در تواریخِ عمومی خود در چندین مجلد بیان کردهاند با بهگزینی درست و پسندیدۀ خود در مجلدی مطرح نماید.
یادآور می شود بخشی از هزینه های چاپ و انتشار این اثر از سوی آقایان یحیی شایسته منش و مهندس داریوش بوربور پرداخت شده است.
کتاب «مرات الادوار و مرقات الاخبار» در دو جلد در 1137 صفحه از سوی مرکز پژوهشی میراث مکتوب با همکاری پژوهشکدۀ تاریخ اسلام راهی بازار نشر شده است./998/د101/ی
ارسال نظرات