کتاب «غروب شرعی از دیدگاه فریقین» راهی بازار نشر شد

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از پژوهشکده حج و زیارت، کتاب «غروب شرعی از دیدگاه فریقین» نوشته حمید کمالی اردکانی، عضو گروه فقه و حقوق پژوهشکده حج و زیارت از سوی نشر مشعر منتشر شد.

در زمینة فقه مقارن فقها، از شیخ طوسی تا علامه، کتاب‌ها نگاشتند و فقه شیعه و اهل سنت را در کنار هم مطرح کردند.

یکی از موضوعاتی که در ابواب فقهی صلاة و صوم و حج تأثیرگذار است «غروب شرعی» است و در سه حکم کثیرالابتلاء مبدأ زمانی نماز مغرب، افطار صائم و افاضه از عرفات، مطرح می‌شود.

در تحقق غروب شرعی بین فقهای امامیه و اهل سنت اختلاف است؛ هرچند برخی در میان فقهای شیعه، با استناد به ادله، همان نظریة اهل سنت را پذیرفته‌اند.

ضرورت تبیین ماهیتِ موضوع در مسائل فقهی، به جهت فراهم نمودن امکان امتثال حکم، گروه فقه و حقوق پژوهشکدة حج و زیارت را بر آن داشته که در راستای تعمیق معارف فقهیِ روحانیون محترم کاروان‌های حج و عمره و تمامی دانش پژوهان رشتة فقه، با تصویب طرح این موضوع مستنبطة فقهی، انجام آن را در دستور کار قرار دهد.

نویسنده در بخشی از مقدمه کتاب آورده است:

غروب به‌عنوان مبدأ وقت و زمان در فقه اسلامی، اعم از شیعه و سنی، در سه حکم کثیرالابتلاء مطرح می‌شود:

اولین جایگاه، مبدأ زمان نماز مغرب است. فریقین متّفق‌اند که با غروب خورشید، وقت نماز مغرب داخل می‎شود؛ گرچه نسبت به آنچه باعث تحقق غروب می‌شود اختلاف دیدگاه وجود دارد.

دومین جایگاه مربوط به زمان افطار برای صائم است. این مسئله نیز در فقه اسلامی مورد اتفاق است که زمان صوم با غروب شمس تمام شده و با آن افطار جایز می‌گردد. در این زمینه عباراتی از فریقین بر این مطلب دلالت دارد.

حکم سوم مربوط به اعمال حج و زمان افاضه از عرفات است که در فقه شیعه و اهل سنت وقت آن غروب خورشید معرفی شده است؛ هرچند برخی از عامه به سنت تعبیر کرده و عده‎ای دیگر افاضه بعد از غروب را افضل دانسته‌اند.

در آثار روایی و فقهی اهل تسنن، نظر و قول مشهورِ قریب به اجماع استتار کامل قرص خورشید در افق به‌عنوان غروب شرعی معرفی شده است. اما جوامع حدیثی شیعه و به تبع آن آرای فقها حاکی از دو دیدگاه است؛ برخی استتار قرص خورشید و برخی دیگر ذهاب حمرة مشرقیه را محقق غروب دانسته‌اند.

آنچه در این میان ضرورت و اهمیت بحث در این موضوع را بیشتر نمایان می‌کند تطابق قول اول با نظر جمهور اهل تسنن است که بسیاری را به حمل روایات استتار شمس بر تقیه وادار نموده است. به نظر می‌رسد چنین برخوردی قابل مناقشه بوده، توفیق بین دو دسته روایات با حمل روایات ذهاب حمره بر علامیت، احتیاط و استحباب هم منطقی به نظر می‏رسد و هم با تکامل غروب و علامت‌هایی که فقهای اهل تسنن برای غروب خورشید عنوان کرده‌اند، تطابق پیدا می‎کند.

در این پژوهش برآنیم با در نظر گرفتن چرایی اختلاف در چنین موضوعی که مسلمانان از ابتدا بدان مبتلا بوده‎اند، ضمن بررسی اقوال فقهای عامه و خاصه، به‌ویژه فقهای متقدم شیعه، ادلة هریک را بررسی کنیم و درنهایت به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری مطلوب برسیم و ضمن بیان قول حق، زمینه‎های اختلاف دیدگاه فقهای فریقین را برشمریم و آن‎گونه که شایستة موضوع غروب، به‌عنوان یک مسئلة کثیرالابتلا از بدو تشریع، است و تا حد امکان، از اختلافی که اکنون بین فریقین نمود دارد بکاهیم.

کتاب «غروب شرعی از دیدگاه فریقین» در 304 صفحه از سوی نشر مشعر منتشر شده است./998/د102/ق