شماره 204 ماهنامه معرفت به زیور چاپ آراسته شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شماره 204 ماهنامه معرفت دربردارنده مقالات زیر است:

«جایگاه اعتصام به خدا در کلام امام سجاد علیه‌السلام»

«بررسی حجیت حکم عقل از دیدگاه علامه طباطبائی با تکیه بر تفسیر المیزان»

«بررسی عوامل تأثیرگذار بر معرفت دینی در المیزان فی تفسیر القرآن»

«جایگاه و نقش عقل در منظومه معرفت دینی با تأکید بر آراء علامه طباطبائی در المیزان»

«تبیین مبانی تسبیح موجودات از منظر علامه طباطبایی در المیزان»

«حکمت معاد در المیزان»

«تعارض ادله و نقش آن در تفسیر با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبائی»

«تفسیر المیزان در آینه بلاغت با نگاهی به سوره‌های نساء و مائده»

جایگاه اعتصام به خدا در کلام امام سجاد علیه‌السلام

آیت‌الله محمدتقی مصباح

چکیده: این مقال شرحی است بر مناجات معتصمین امام سجاد علیه‌السلام. از آنجا که انسان بیشتر نیازهای خود را مستقیما به وسیله اسبابی که در اختیار دارد تأمین می‌کند، خود را نیازمند آن اسباب می‌پندارد. از این‌رو، گمان می‌کند از مسبب‌الاسباب بی‌نیاز است. به همین دلیل، وقتی نعمت‌های بی‌کران الهی در اختیار ماست و نیازهای ما را برطرف می‌کند، و با اسبابی در اختیار خود، مشکلات خود را بر‌طرف می‌کنیم، خود را بی‌نیاز از خدا می‌پنداریم. این امر ناشی از غفلت و جهل به این حقیقت است که خدای قادر متعال، نیازها و حوایج ما را برطرف می‌کند. این در حالی است که خدای متعال همواره از ما می‌خواهد که به اسباب ظاهری اعتماد نکنیم، چون اختیار آن اسباب نیز در دست خداست، تا او اراده نکند، کاری از آنها ساخته نیست. به همین دلیل، امام سجاد علیه‌السلام سفارش مؤکد دارند که نباید به غیر خدا امید بست، ما محتاج خدای متعال هستیم.

بررسی حجیت حکم عقل از دیدگاه علامه طباطبائی با تکیه بر تفسیر المیزان

سهیلاپیروزفر

بشری عبدخدایی

چکیده: حجیت حکم عقل از مسائل نسبتا پرچالش علم اصول بوده که دانشمندان اصولی را مقابل یکدیگر قرار داده است. این گروه‌ها به علت عدم پذیرش قاعده ملازمه احکام شرع با عقل و یا انکار حسن و قبح ذاتی، حکم عقل را زیر سؤال برده‌اند. به نظر می‌رسد علت چنین اختلافاتی عدم شناخت صحیح از حقیقت عقل انسان و اراده الهی در نظام تشریع باشد. در مقاله حاضر، دیدگاه‌های علامه طباطبایی فیلسوف، مفسر و اصولی برجسته، در دو حوزه چیستی حجیت عقل و فلسفه حجیت حکم عقل، و جایگاه آن در ارزیابی سایر ادله جست‌و‌جو شده است. اشاعره، معتزله و مادیون دیدگاه‌های مختلفی را در این‌باره بیان کرده‌اند، اما علامه با دقت تمام، نظام تشریع را طبق اراده الهی تابع عقلا می‌داند. به نظر او، قاعده ملازمه احکام شرع با عقل و حسن و قبح ذاتی امری است که با دقت در افعال خداوند و آیات قرآن ثابت می‌شود.

بررسی عوامل تأثیرگذار بر معرفت دینی در المیزان فی تفسیر القرآن

جواد گلی

چکیده: یکی از مباحث مهم که در قلمرو معرفت دینی قابل بررسی است، عوامل تأثیرگذار بر معرفت دینی می‌باشد. این عوامل در تولید معرفت دینی، حفظ و ثبات آن، تغییر و تحول آن و تعمیق و رسوخ آن در نفس مؤثر هستند. هدف این مقاله، طرح نظریات علامه طباطبائی در زمینه عوامل تأثیرگذار بر معرفت دینی است. بر این اساس، در این نوشتار با تمرکز بر تفسیر المیزان در صددیم نظریات علامه را در این زمینه شناسایی کنیم. این عوامل را می‌توان در قالب دو گروه عوامل درونی و عوامل برونی طبقه‌بندی کرد. عوامل درونی شامل پیش‌دانسته‌های ذهنی، عوامل قلبی، عوامل جسمانی و عملی می‌باشد و عوامل برونی، به دو دسته عوامل اجتماعی و عوامل دینی قابل تقسیم است.

جایگاه و نقش عقل در منظومه معرفت دینی با تأکید بر آراء علامه طباطبائی در المیزان

محمد پورعباس

صالح حسن‌زاده

چکیده: هرچند منابع دینی ما اعم از قرآن و سنت معصومان علیهم‌السلام مخاطبان خود را به تعقل و تفکر دعوت نموده، و اندیشه‌ورزان مسلمان نیز عقل را به عنوان ابزاری مطمئن برای دستیابی انسان به معرفت لحاظ نموده‌اند، اما درباره حدود و گستره توانایی‌های عقل و نیز نقش و جایگاهی که عقل در منظومه معرفت دینی می‌تواند ایفا نماید، اختلاف‌نظر جدی میان متفکران اسلامی مشاهده می‌شود. علامه طباطبائی با پرهیز از هرگونه افراط و تفریط در این مسئله، ضمن اینکه برای عقل در منظومه معرفت دینی نقش و جایگاهی رفیع قائل شده، و حتی حقانیت احکام قطعی عقل را مبنای حقانیت دین معرفی نموده‌اند، در عین حال، نسبت به محدودیت‌های ادراکی عقل در برخی از حوزه‌های معرفتی دین نیز بی‌توجه نبوده، و در آثار و نوشته‌های خود به ویژه تفسیر المیزان آن محدودیت‌ها را مورد تذکر قرار داده‌اند.

تبیین مبانی تسبیح موجودات از منظر علامه طباطبایی در المیزان

صدیقه‌السادات هاشمی‌پور

چکیده: مقاله حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، در صدد تبیین و توضیح یکی از حقایق قرآنی، یعنی تسبیح موجودات برآمده است تا با توجه به نظرات علامه طباطبائی، تا حدی پرده از این راز عالم امکان بگشاید. تشریح مبانی تسبیح موجودات با تکیه بر پایه‌ها و زیرساخت‌های آن در اندیشه عرفانی تفسیری علامه بخش قابل توجهی از این مقاله را به خود اختصاص داده و در آن، برخی مبانی مهم و اساسی همچون علم و نطق در همه موجودات تشریح گردیده و با دلایل نقلی، وجود این صفات در موجودات، به اثبات رسیده است. یافته‌ها و نتایج تحقیق حاکی از آن است که از نظر علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، همه موجودات متناسب با درجه وجودی‌شان، از علم و شعور و نطق برخوردارند و خداوند را به صورت حقیقی تسبیح می‌گویند و اینکه بیشتر انسان‌ها این علم و نطق را در موجودات درک نمی‌کنند دلیل بر نبود این دو ویژگی در آنها نیست.

حکمت معاد در المیزان

سیدحسن بطحائی گلپایگانی

چکیده: از مباحث مهم معادشناسی، حکمت و فلسفه برپایی قیامت است، به این معنا که حکمت رستاخیز چیست و چه ضرورتی در برپایی حیات اخروی انسان وجود دارد؟ قیامت چه کمالی را به انسان می‌بخشد که وجود آن از منظر وحی الهی لازم و حتمی شده است؟ حکما و متکلمان اسلامی و مفسران شیعه و اهل سنت، با روش‌های مختلف تفسیری با مبانی متفاوت در طول تاریخ پاسخ‌هایی به این پرسش داده‌اند.پژوهش حاضر با روش تحلیلی و با مبانی نقلی و عقلی درون‌دینی صورت گرفته است، به تحقیق و ارزیابی دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی در تفسیر المیزان و مقایسه آن با آراء تفسیری دیگر مفسران از عامه و خاصه می‌پردازد. از دیدگاه تفسیری علامه در تفسیر المیزان استفاده می‌شود که از جمله حکمت‌های برپایی قیامت، می‌توان به مواردی همچون دریافت پاداش و کیفر اعمال و عقاید انسا‌ن‌ها در زندگی دنیوی، اقتضای سرشت ابدیت‌خواهی انسان، استعداد بقا و حیات اخروی انسان اشاره کرد.    

تعارض ادله و نقش آن در تفسیر با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبائی

حسن صادقی

چکیده: تعارض ادله از مباحث مهم دانش اصول فقه است که چگونگی مواجهه با ادله گوناگون، به ویژه روش جمع میان ادله متنافی بدوی را ذکر می‌کند. این مبحث در تفسیر قرآن تأثیر زیادی دارد و علامه طباطبایی نیز از این مبحث در تفسیر قرآن بسیار استفاده کرده‌اند. مقاله حاضر، موارد تأثیرگذاری مبحث تعارض ادله در تفسیر قرآن را تبیین کرده، برخی از مصادیق عینی و کاربردی آن در آیات قرآن، به ویژه در غیر آیات‌الاحکام همانند آیات اوصاف الهی، شفاعت، علم غیب، سنجش اعمال، توبه، بخشش گناهان، حبط اعمال و ... را با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی ذکر می‌کند. با این بحث، سازگاری آیات قرآن کریم با یکدیگر و نیز سازگاری برخی از روایات با آیات روشن شده، تعدادی از شبهات ناسازگاری پاسخ داده می‌شود. در این نوشتار روشن می‌شود تعارض شروطی دارد که برخی از آنها در تفسیر نیز تأثیرگذار است. همچنین تعارض به دو قسم غیرمستقر و مستقر تقسیم می‌شود و در میان آیات، تنها تعارض غیرمستقر ممکن است. تعارض غیرمستقر مصادیق متعددی در تفسیر دارد.

تفسیر المیزان در آینه بلاغت با نگاهی به سوره‌های نساء و مائده

اکرم سلمانی‌نژاد

چکیده: نوع و جایگاه مفردات و جملات قرآن دارای اهمیت است و هر کدام مطلبی را به مخاطب القا می‌کند که تبیین آن بر عهده مفسر است. مقاله حاضر به یکی از مراحل فرایند تفسیر پرداخته است که با استفاده از علوم گوناگون در ذهن شکل می‌گیرد و حلقه مفقوده‌ای را که بین مباحث نظری بلاغت و تفسیر است، با تفحص از میان استفاده‌های تفسیری علامه طباطبایی از علوم گوناگون، کشف کرده و ارائه داده است. نکاتی را که ایشان با مهارت از علم بلاغت استخراج نموده، اصطیاد شده است تا در کنار تبیین روش ایشان در استفاده از این علم، شواهد قرآنی متعددی برای اعجاز بیانی قرآن به شمار آید. با توجه به اینکه منشأ بسیاری از انحرافات مکتب‌های فکری بی‌دقتی در ادبیات بوده است، اهمیت جایگاه بلاغت در تفسیر تبیین می‌گردد. مرحوم علامه در بسیاری جاها، با استفاده از همین علم، جواب شبهات غامضی را داده است؛ مانند اثبات عصمت برای پیامبر با استفاده از صنعت اطلاق.  

علاقه‌مندان جهت تهیه این ماهنامه می‌توانند با شماره تلفن 32936008 ـ 32113468 ـ 025 تماس بگیرند.

گفتنی است، شماره 204 ماهنامه علمی ـ ترویجی معرفت، سال بیست و سوم، ویژه آذر 1393، به صاحب‌امتیازی مؤسسه آموزشی امام خمینی قدس سره و مدیرمسؤولی سیداحمد رهنمایی در 120 صفحه و با قیمت 1000 تومان به بازار کتاب ارائه شده است./992/پ202/ق