فصلنامه روان شناسی و دین در گام بیست و هشتم

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شماره 4 (پیاپی 28) فصلنامه روان‌شناسی و دین از مقالات زیر تشکیل شده است:

«ساخت و اعتباریابی مقیاس اسلامی حرص- قناعت»

«نمودهای وسواس ناخودداری وارسی در میان افراد مذهبی و راه‌کارهای درمانی آن بر اساس روایات اسلامی»

«اثر‌بخشی حضور در مراسم دهه اول محرم بر سطح دینداری عزاداران»

«بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه مفهوم خداوند»     

«رابطه آخرت‌نگری و پنج عامل شخصیت در دانشجویان»

«رابطه بین بهزیستی معنوی و امید با رضایت از زندگی در سالمندان»

«رابطه سبک‌های هویت مذهبی، ابعاد دینداری با بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان».

ساخت و اعتباریابی مقیاس اسلامی حرص- قناعت

عباسعلی هراتیان

مژگان آگاه هریس

زهرا محمدی

فاطمه السادات شمسی‌نژاد

چکیده: هدف این پژوهش، طراحی، ساخت و اعتباریابی مقیاس حرص- قناعت بر اساس آموزه‌های اسلامی، برای سنجش رذیله اخلاقی حرص و فضیلت اخلاقی قناعت بود. پس از طی مراحل ساخت و اعتبار و روایی‌سنجی اولیه، پرسش‌نامه‌ای 29 گویه‌ای، بین 475 دانشجو و طلبه، که به صورت تصادفی خوشه‌ای انتخاب شده بودند، اجرا شد. در بررسی روایی مقیاس، میزان 14/91 درصدی موافقت کارشناسان و معناداری ضریب تطابق کندال، گویای قوت روایی محتوای مقیاس بود. تحلیل یافته‌ها بیانگر آن بود که مقیاس اسلامی حرص- قناعت دارای چهار عامل (دل‌مشغولی مادی/ احساس امنیت مادی، مهارگسیختگی مادی/ خودمهارگری مادی، ضعف معرفت و هیجان دینی/ قوت معرفت و هیجان دینی و احساس محرومیت و نیاز مادی/ رضامندی مادی) بوده است. ضریب بازآزمایی 887/0، آلفای کرونباخ 863/0 و ضریب دونیمه‌سازی 823/0 نشانگر اعتبار قوی این مقیاس است. براساس یافته‌های پژوهش می‌توان گفت: این پرسش‌نامه دارای اعتبار و روایی بالا بوده و عوامل منسجمی از آن به دست می‌آید که می‌توان با کاربرد آن، ویژگی‌های اخلاقی حرص و قناعت افراد را مورد مطالعه قرار داد.

نمودهای وسواس ناخودداری وارسی در میان افراد مذهبی و راه‌کارهای درمانی آن براساس روایات اسلامی

رحیم ناروئی نصرتی 

چکیده: هدف این پژوهش معرفی نمودهای وسواس ـ ناخودداری وارسی در میان افراد دیندار و ارائه راهکارهای درمانی آن، بر اساس روایات اسلامی می‌باشد. این نمودها، بر اساس روایات اسلامی، بخصوص روایات شیعی به روش اجتهاد دینی گردآوری گردید. سپس راهکارهای درمانی این نمودها، به همین شیوه از منابع معتبر، استنباط و معرفی گردیده است. در این پژوهش، شش نمود شایع برای وسواس - ناخودداری وارسی در میان افراد مذهبی به دست آمد: الف ـ وارسی اعضای دفعی بدن، ب ـ وسواس وارسی وضو، ج ـ وسواس وارسی غسل، د ـ وسواس وارسی ادای دین و حق‌الناس، هـ ـ وسواس وارسی نماز، ز ـ وسواس وارسی قصد قربت و احساس ریا. برای درمان این وسواس‌ها، شش مؤلفه در‌هم‌تنیده کشف گردید: 1 ـ انکار و عدم پذیرش احساس‌های دریافتی، 2 ـ تعیین نوع شناخت برای عمل‌کردن، 3 ـ تعیین دقیق حد و مرز رفتار، 4 ـ عمل‌کردن به شناخت‌های صحیح، 5 ـ پیوستگی عمل، 6 ـ اجتناب از عمل‌کردن به باورهای نادرست.

اثربخشی حضور در مراسم دهه اول محرم بر سطح دینداری عزاداران

محمد حسین خانی

محمد یکه فلاح  

چکیده: عزاداری محرم نوعی احیای نهضت عاشورا و ترویج روحیه آزادگی و جوانمردی است که در بین مسلمانان، به ویژه شیعیان مرسوم است. این یک رفتار فرهنگی است که بر دیگر رفتارها از جمله دینداری به عنوان مقوله اجتماعی تأثیر دارد. هدف این پژوهش، بررسی میزان اثربخشی عزاداری محرم در سطح دینداری دانشجویان دختر و پسر دانشگاه آزاد اسلامی واحد نظرآباد، سال تحصیلی 92-91 با استفاده از روش نیمه‌تجربی می‌باشد. گروه نمونه این پژوهش، 90 نفر (52 مرد، 38 زن) به صورت نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسش‌نامه جهت‌گیری مذهبی آذربایجانی بود که در دو مرحله، به فاصله یک ماه اجرا شد. داده‌ها به روش آماری t مستقل و وابسته، تحلیل واریانس یک طرفه تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان دادند که نمره دینداری دانشجویان در پس‌آزمون نسبت، به نمره پیش‌آزمون به طور معنادار بیشتر بود. این تفاوت معنادار در خرده‌آزمون‌های جهت‌گیری مذهبی نیز مشاهده گردید. همچنین نمره آزمودنی‌های مؤنث بیشتر از آزمودنی‌های مذکر بود. می‌توان گفت مناسک در دینداری دانشجویان، به ویژه دانشجویان دختر تأثیر داشته است.

بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه مفهوم خداوند

راضیه نصیرزاده

کاظم رسول‌زاده طباطبایی

نرجس عرفان‌منش  

چکیده: با توجه به آنکه ادراک مفهوم «خداوند» یکی از شیوه‌هایی است که برای شناسایی باورهای مذهبی افراد به کار گرفته می‌شود، این پژوهش با هدف بررسی مقدماتی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه مفهوم «خداوند» در دانشجویان انجام گرفت. نمونه‌ای 502 نفره، (281 دختر و 221 پسر) 18 الی 35 سال دانشجویان دانشگاه‌های شیراز به شیوه خوشه‌ای تصادفی انتخاب شدند. پرسش‌نامه مفهوم خداوند گورسوچ، پس از ترجمه و آماده‌سازی مقدماتی، توسط آزمودنی‌ها تکمیل گردید. برای بررسی اعتبار، از بازآزمایی و آلفای کرونباخ استفاده گردید. اعتبار بازآزمایی و مقدار آلفا برای کل پرسش‌نامه به ترتیب برابر با 79/0 و 71/0 بود. روایی سازه و روایی محتوایی پرسش‌نامه نیز احراز گردید. در مجموع، نتایج حاصل از این بررسی نشانگر برخورداری پرسش‌نامه مفهوم «خداوند» از اعتبار و روایی مناسب برای سنجش باورهای مذهبی و کفایت این پرسش‌نامه برای استفاده در جمعیت دانشجویان ایرانی بود.

رابطه آخرت‌نگری و پنج عامل شخصیت در دانشجویان

فاطمه پور ابراهیمی

مسعود کریمی فر

سالار رضائی نژاد

وحید منظری توکلی  

چکیده:  «میل به بقا» یکی از بنیادی‌ترین انگیزه‌های انسان و یکی از ابعاد مهم معنویت، نگرش به جهان پس از مرگ (آخرت‌نگری) است. هدف این پژوهش، بررسی رابطه آخرت‌نگری و پنج عامل شخصیت در دانشجویان بود. بدین منظور، تعداد 220 دانشجوی دانشگاه تهران انتخاب شدند و مقیاس‌های آخرت‌نگری ابراهیمی - بهرامی (1389) و پنج عامل شخصیتی نئو (NEO-FFI) را تکمیل کردند. داده‌ها با استفاده از شاخص‌های آماری میانگین، انحراف استاندارد، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون گام به گام تحلیل شدند. نتایج نشان داد که آخرت‌نگری کلی با ابعاد شخصیتی برون‌گرایی، گشودگی، با وجدان‌بودن و موافق‌بودن رابطه مثبت و معنی‌دار و با روان رنجوری رابطه منفی و معنی‌دار داشت. نتایج رگرسیون گام به گام نشان داد که از بین ویژگی‌های شخصیتی دو مؤلفه با وجدان‌بودن و برون‌گرایی، حدود 31 درصد از واریانس آخرت‌نگری را تبیین می‌کنند.

رابطه بین بهزیستی معنوی و امید با رضایت از زندگی در سالمندان

نادر حاجلو

عیسی جعفری   

چکیده:  هدف این پژوهش، شناسایی ارتباط بهزیستی معنوی و امید با رضایت از زندگی در سالمندان بود. روش این پژوهش، توصیفی ـ همبستگی و جامعه آماری آن کلیه سالمندان شهرستان اردبیل بود. داده‌های تحقیق از 100 سالمند که با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند، جمع‌آوری گردید. برای جمع‌آوری اطلاعات از پرسش‌نامه‌های بهزیستی معنوی، امید و رضایت از زندگی استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه استاندارد و رگرسیون چندگانه سلسله مراتبی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که بین بهزیستی مذهبی و امید؛ بین بهزیستی مذهبی و رضایت از زندگی؛ بهزیستی وجودی و امید؛ بهزیستی وجودی و رضایت از زندگی و امید و رضایت از زندگی رابطه مثبت معنادار وجود دارد. همچنین معلوم شد که رضایت از زندگی سالمندان توسط متغیرهای بهزیستی معنوی و امید به خوبی قابل پیش‌بینی است. سهم این متغیرها در پیش‌بینی رضایت از زندگی سالمندان حتی با کنترل جنسیت، سن و تحصیلات آنها، قابل توجه است.

رابطه سبک‌های هویت مذهبی، ابعاد دینداری با بهزیستی روان شناختی دانشجویان

شهرام واحدی

ریحانه احمدیان

چکیده: هدف اصلی این پژوهش، بررسی روابط ساختاری سبک‌های هویت مذهبی و ابعاد دینداری با بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان است. 667 دانشجو (297 پسر و 370 دختر) از چهار دانشکده علوم انسانی، فنی مهندسی، علوم پزشکی و کشاورزی دانشگاه تبریز در این پژوهش شرکت کردند. از آزمودنی‌ها خواسته شد که پرسش‌نامه‌های هویت مذهبی بل، ابعاد دینداری گلاک و استارک و مقیاس بهزیستی روان‌شناختی ریف را تکمیل کنند. داده‌های به دست آمده از طریق آزمون تحلیل واریانس چند متغیره و مدل یابی معادلات ساختاری (SEM) مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که بین دانشجویان دختر و پسر، در تمام متغیرها تفاوت معنی داری وجود دارد (01/0/p>).همچنین نتایج نشان داد که مدل پیشنهادی از برازش قابل قبولی برخوردار است (05/0P>).ابعاد دینداری و سبک‌های هویت مذهبی به عنوان متغیرهای پیش‌بین معنی‌داری برای بهزیستی روان‌شناختی جوانان محسوب می‌شود. ابعاد دینداری به صورت مستقیم و غیر مستقیم با بهزیستی روان‌شناختی رابطه دارد.

علاقه‌مندان جهت تهیه این فصلنامه می‌توانند با شماره تلفن 32113474 ـ 025 تماس بگیرند.

گفتنی است، شماره 4 (پیاپی 28) فصلنامه علمی - پژوهشی روان شناسی و دین، سال هفتم، ویژه زمستان 1393 به صاحب‌امتیازی مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی قدس سره و مدیرمسؤولی محمدناصر سقای بی‌ریا در 128 صفحه از چاپ خارج شده است./992/پ202/ق