حقوق بشردوستانه بینالمللی با رویکرد فقه اسلامی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حجتالاسلام والمسلمین سیداحمد حسینیخراسانی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم شب گذشته در مراسم اختتامیه «همایش علمی اسلام و حقوق بشردوستانه بینالمللی؛ چالشها و چشماندازها» به بیان سخنانی با موضوع تبیین حقوق بشردوستانه بینالمللی با رویکرد فقهی اسلامی است پرداخت.
استاد سطح عالی حوزه علمیه قم ابتدا به بیان مقدمهای پرداخت و خاطرنشان کرد: با التزام به اینکه بشر موجودی دارای زیست اجتماعی است که فیلسوفان و متکلمان از عهد باستان در یونان و تا صدر اسلام کلمات فارابی، بوعلی سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، علامه طباطبایی و شهید مطهری لازمه التزام چنین پدیدهای نه به عنوان لازم ذاتی، بلکه به حسب غالب و طبیعی درگیری، ستیز و سرانجام جنگ و برخوردهای مسلحانه است.
اقرار فیلسوفان برای مهار پدیده جنگ
وی به اقرار فیلسوفان برای مهار پدیده جنگ اشاره کرد و ابراز داشت: برای چاره اندیشی این آفت و آسیب زیست اجتماعی راهحلهایی را پیشنهاد کردهاند که فیلسوفان و حکیمان برای مهار پدیده جنگ و مقابله با این آسیب، اقرار به ضرورت وجود یک قانون و یک قانونگذار و مجری که از سنخ بشر با امتیازات فوقالعاده باشد کردهاند که به طور عمده منزهبودن از نواقصی که در بشر است که انسانی آسمانی باشد و مسأله ضرورت وجود شریعت، نبوت و راهنمایی دینی را مورد تصدیق قرار دادهاند.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم افزود: برخی در این میان، برای مقابله با آسیب جنگ و ستیز راه حل دیگری پیشنهاد کردهاند که بدون ضروت یک بعثت و نبوت که البته به قول بعضی از بزرگان منسوب به براهمه هند است و اینکه آنها به چنین مطلبی ملتزم شده باشند، ثابت نیست و آنها میگویند که عقلای عالم با برخورداری از یک قدرت و موهبتی به نام عقل میتوانند جامعه انسانی را مدیریت کنند و از وقوع جنگ پیشگیری و منازعات و مخاصمات اجتماعی را کنترل کنند.
فلسفه وجودی حقوق بینالمللی بشر دوستانه
حجتالاسلام والمسلمین حسینیخراسانی با بیان اینکه تاریخ زندگی بشر همواره با جنگ همراه بوده است، اظهار داشت: به طور عمده تاریخ زندگی بشر با جنگ قرین بوده، نه اینکه لزوماً این چنین باشد و اما به طور طبیعی زندگی بشر همواره با جنگ بوده است؛ با گذشت زمان و فراهم شدن زمینهها، نزاعهای جدی و با پیشرفت دانش بشری و تولید ابزار و ساز و برگهای پیشرفته و مدرن جنگی و غلبه با رقیب که مسأله سلاحهای کشتار جمعی مطرح شده است و عقلا دست به کار شده تا قوانینی را به تصویب برسانند که در نهادهای جهانی مثل سازمان ملل، دولتهایی را به عضویت آنها فراخواندهاند که امروزه سازمان حقوق بشر نیز با همین هدف تشکیل شده است.
استاد سطح عالی حوزه علمیه قم به تبیین فلسفه وجودی حقوق بینالمللی بشر دوستانه پرداخت و خاطرنشان کرد: در این میان، تلاش اول این بوده است که از وقوع اصل جنگ جلوگیری شود؛ با توجه به اینکه ممکن است این پدیده اتفاق بیفتد و افتاده، برای شرایط جنگی قوانینی را تصویب کردهاند که یک حقوق بشر و یک حقوق بشردوستانهای که مطابق سخنان آنها برای شرایط جنگی تهیه و طراحی شده است و فلسفه وجودی حقوق بینالمللی بشردوستانه، شرایط جنگی است.
دیدگاه اسلام درباره حقوق بشر نشاندهنده نگاه عمیق و بشر دوستانه اسلام است
وی با اشاره به افرادی که در جنگ نباید نسبت به آنها تعرضی صورت گیرد، اظهار داشت: برای اینکه دامنه ضایعات انسانی جنگ کمتر باشد، این قوانین را مطرح کردهاند که گروهها، مکانها و اشیایی باید دارای مصونیت باشند؛ زنان به طور کلی و سالمندان، کودکان، بیماران، کشیشان، راهبان، متفکران، دانشمندان، پزشکان و گروههای فارغ و به دور از جنگ، که در این پدیده دخیل نیستند و به آن از نظر فیزیکی و فکری کمک نمیکنند و باید در امان باشند و باید نسبت به اینها تعرضی صورت نگیرد.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم افزود: باید نسبت به محیط زیست، آب ها و جنگلها را مورد حمله و تجاوز قرار ندهند و از جمله ابنیه و اماکن را از جمله اماکن مقدسه، معابد، آثار باستانی و ملی که امروز جزو مسائل بسیار مهم دنیا است که در پی حملات وحشیانه گروه داعش که آثار باستانی با قدمت 2500 ساله را مورد حمله قرار دادهاند و این همان چیزی است که عقلای عالم به آن رسیدهاند.
حجتالاسلام والمسلمین حسینیخراسانی با اشاره به دیدگاه و نظر اسلام درباره قوانین حقوق بشردوستانه در فضای بینالمللی و جهانی گفت: توجه به دیدگاه اسلام که بر گرفته از آیات قرآن، روایات پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) و سپس در کلمات فقهای ما که الهام گرفته از کتاب و سنت است، یکی از موضوعات جالب توجه بوده که نشاندهنده نگاه عمیق و بشر دوستانه اسلام است؛ در اسلام اصل این است که جنگ صورت نگیرد و اصل دیگر، اگر قرار شد که جنگی فراهم شود، چه قوانینی باشد و در شرایط آن، چه قوانینی وجود داشته باشد و بعد از خاتمه و به پایان رسیدن آن که هر چهار محور از نظر اسلام قابل توجه است و آن چیزی که به عنوان خط قرمزهای جنگ بوده و از آداب و قوانین جنگ است.
روایات مربوط به شرایط جنگ
استاد سطح عالی حوزه علمیه قم با بیان روایات مربوط به شرایط جنگ تصریح کرد: روایات فراوانی در منابع روایایی شیعه و برخی در منابع اهل سنت بیان شده که نشانگر این قانون است؛ سنت رسول خدا(ص) این بود که در آستانه اعزام به جنگ، نیروها و فرماندهان را فراخوانده و در حضور جمعیت افراد اعزام شونده، صحبتهایی بیان میشد است که به جنگ یک روحیه الهی، توحیدی، اخلاقی، تربیتی و انسانی میدادند که این خود، یک اصلی است که در الحاقیهها و معاهدات بیناللملی مورد غفلت است که روح آنها در قراردادهای بینالمللی میتواند محسوب شود و می فرمودند که در ورود به جنگ باید این موارد را رعایت کنید.
وی افزود: پیامبر گرامی اسلام در هنگام اعزام نیرو به جنگ استثنائاتی را بیان می کردند و می فرمودند که وارد جنگ شدید، قواعد آن را رعایت کنید، کودکان را نکشید و به زنان متعرض نشوید و بر معابد افرادی که به عنوان راهب در حال عبادتند، وارد نشوید و سرزمینها و مزارع را آسیب نرسانید و به حیوانات بی جهت آسیب وارد نکنید که در استثنایی آمده که پیرمردان، راهبان، متفکران را متعرض نشوید، مگر اینکه در اداره و مدیریت جنگ ایفای نقش کنند و با دادن طرحهای جنگ، سهیم باشند.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ابراز داشت: یک نکته ای را که فراتر از اینها و از قرآن می شود استفاده کرد و در نیز فقه مطرح شده، این است که یکی از قوانین جنگ، مربوط می شود به حکم بناها و ابنیه است که آتشکدهها، آبکدهها را که عدهای می پرستند و بتکدهها را متعرض نشوید که ویران کنید و البته با شرایطی که ذکر شده است.
حجتالاسلام والمسلمین حسینیخراسانی گفت: فراتر از آنچه در حقوق بشردوستانه نهادهای بینالمللی امروز دیده شده، در قرآن کریم که در پی این بحث قابل استفاده است، صومعهها و کلیساها و معابد دیگر ملتها اگر قرار باشد که مصون باشد، باید این حقوق رعایت شود و جنگ مجوز ویرانی آنها نیست.
استاد سطح عالی حوزه علمیه قم تصریح کرد: این مسائل در فقه و شریعت اسلام و قرآن و روایات دیده شده که از این جهت فراگیرتر و غنیتر از آن موردی است که در حقوق بینالملل بشردوستانه دیده شده و امیدواریم که با طرح این مقوله ها در حوزه علمیه که این مسائل در حقیقت جزو افتخارات فقه اسلامی محسوب میشود، در معرض افکار بینالمللی قرار گیرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر قرار باشد که اسلام را آنطور که تمامی جوامع انسانی، متفکران و اندیشمندان بپسندند و با فطرت منطبق و با عقل تراز کنند، چارهای نیست که فقه پیامبر گرامی اسلام(ص) و اهل بیت(ع) حاکم شود./822/پ201/ی